Cảnh đẹp của hệ thống hang động Tú Làn ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.
Trước đó, Phong Nha - Kẻ Bàng đã 2 lần được UNESCO ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới vào các năm 2003 và 2015. Việc trở thành Khu Dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ là sự cộng thêm về danh hiệu, mà còn mở rộng cách tiếp cận: từ bảo tồn di sản sang mô hình tích hợp giữa bảo tồn và phát triển, trong đó con người được đặt vào trung tâm của hệ sinh thái.
Theo hồ sơ được UNESCO phê duyệt, khu dự trữ sinh quyển Phong Nha - Kẻ Bàng có tổng diện tích hơn 515.000 ha, trải rộng trên 15 xã với hơn 159.000 người dân sinh sống. Không gian này được phân chia thành vùng lõi hơn 123.000 ha, vùng đệm hơn 220.000 ha và vùng chuyển tiếp hơn 170.000 ha. Cấu trúc đó phản ánh rõ triết lý của chương trình sinh quyển: thiên nhiên không tách rời đời sống con người, mà cùng tồn tại trong một hệ thống quản lý hài hòa.
Phong Nha - Kẻ Bàng được đánh giá là một trong những khu vực tiêu biểu của hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi (karst) ở Đông Nam Á. Nơi đây hội tụ các giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học, với hệ thống hang động kỳ vĩ, sông ngầm, rừng nguyên sinh cùng hàng nghìn loài động thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm và đặc hữu. Chính sự phong phú này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo tồn, khi mỗi tác động phát triển đều cần được cân nhắc trong giới hạn chịu tải của tự nhiên.
Danh hiệu mới được UNESCO trao tặng không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận, mà còn mở ra những cơ hội mới cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Với chính quyền tỉnh Quảng Trị, đây được xem là động lực để thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao sinh kế người dân và xây dựng mô hình phát triển bền vững dựa trên tài nguyên tự nhiên.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm kiếm lời giải cho bài toán cân bằng giữa phát triển và bảo tồn, Phong Nha - Kẻ Bàng tiếp tục được đặt vào vị trí của một không gian thử nghiệm quan trọng. Ở đó, di sản không chỉ để gìn giữ, mà còn để sống cùng, phát triển cùng và được hiểu lại trong mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Hà Thư