Phú Thọ sau hợp nhất: Cú hích 1,6 tỷ USD và lời giải thực tiễn '1+1+1>3'

5 giờ trướcBài gốc

Lời tòa soạn:

Chủ trương sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp tỉnh là bước đột phá chiến lược nhằm mở rộng không gian phát triển và tối ưu hóa nguồn lực quốc gia. Thực tiễn vận hành năm 2025 tại Phú Thọ - thực thể hợp nhất từ Vĩnh Phúc, Phú Thọ và Hòa Bình - đã cung cấp những dữ liệu quan trọng. Với quy mô kinh tế 16 tỷ USD và sự vận hành thông suốt của bộ máy, Phú Thọ là minh chứng sống động khẳng định tính đúng đắn của quyết sách này. VietNamNet giới thiệu tuyến bài giải mã mô hình tăng trưởng và nỗ lực kiến tạo thể chế của cực tăng trưởng mới nơi cửa ngõ Thủ đô.

Từ lo ngại "hiệu ứng pha loãng" đến mô hình cộng hưởng

Trong lịch sử tổ chức lãnh thổ của Việt Nam, việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh không phải là chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, trường hợp của Phú Thọ năm 2025 mang một sắc thái đặc thù - đó là sự kết hợp của những biến số không đồng nhất.

Ông Trần Duy Đông - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ đã thẳng thắn chỉ ra sự khác biệt này thông qua một so sánh mang tính hệ thống với các mô hình cũ: "Một số địa phương ví dụ như tỉnh Ninh Bình (sáp nhập từ Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình) có thuận lợi lớn là cả 3 tỉnh trước đây vốn đã là một, lại cùng thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, địa hình không chia cắt.

Phú Thọ là sự hợp nhất của 3 mảnh ghép rất khác biệt: Vĩnh Phúc thuộc đồng bằng, phát triển sâu về công nghiệp; trong khi Phú Thọ và Hòa Bình lại thuộc vùng Trung du miền núi phía Bắc với địa hình chia cắt mạnh, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao".

Ông Trần Duy Đông, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ kiểm tra thực địa khu vực dự kiến triển khai dự án KCN Đoan Hùng. Ảnh: Đinh Vũ/Báo Phú Thọ

Dưới góc nhìn kinh tế học, sự kết hợp giữa một địa phương có nền tảng công nghiệp hóa cao (Vĩnh Phúc cũ) với các địa phương đang phát triển (Phú Thọ, Hòa Bình cũ) thường gây ra tâm lý lo ngại về "hiệu ứng pha loãng". Tức là, nguồn lực có thể bị phân tán để bù đắp cho các vùng trũng, kéo lùi tốc độ tăng trưởng chung của toàn vùng.

Tuy nhiên, dữ liệu năm tài khóa 2025 đã chứng minh thực tế ngược lại. Thay vì triệt tiêu động lực, sự "lệch pha" này tạo ra sự bổ khuyết hoàn hảo về đầu vào sản xuất. GRDP đạt 412,4 nghìn tỷ đồng (gần 16 tỷ USD), đưa Phú Thọ vào nhóm 6 tỉnh thành có quy mô kinh tế lớn nhất cả nước. Tốc độ tăng trưởng 10,52% xác lập vị thế dẫn đầu vùng Trung du miền núi phía Bắc.

Quan trọng hơn là chất lượng tăng trưởng. Trong tổng thu ngân sách 62.000 tỷ đồng, số thu nội địa đạt trên 55.000 tỷ đồng (vượt 160% dự toán). Đáng chú ý, 70% nguồn thu nội địa đến từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây là tỷ lệ "vàng", cho thấy nền kinh tế không dựa vào nguồn thu thiếu bền vững từ đất, mà dựa trên năng lực tạo ra giá trị gia tăng thực tế của doanh nghiệp.

Giải mã con số 1,6 tỷ USD: Tín hiệu từ dòng vốn mở rộng

Trong các báo cáo năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Thế giới, sự thay đổi địa giới hành chính thường được liệt vào nhóm 'rủi ro chính sách'. Trước những cuộc xáo trộn này, tâm lý phổ biến của dòng vốn ngoại là 'wait-and-see' (án binh bất động) để thăm dò sự vận hành của bộ máy mới.

Khu vực Vĩnh Phúc cũ được xác định là trung tâm công nghiệp - dịch vụ của tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Hoàng Hà

Tuy nhiên, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Phú Thọ năm 2025 đã đi ngược lại quy luật thận trọng thông thường. Tỉnh thu hút 1,6 tỷ USD, tăng 146% so với năm 2024. Để hiểu sâu hơn về con số này, cần phân tích cấu trúc của dòng vốn.

Theo dữ liệu từ Trung tâm Xúc tiến đầu tư tỉnh, trong 1,6 tỷ USD vốn FDI đăng ký mới, có hơn 700 triệu USD đến từ các dự án điều chỉnh tăng vốn (mở rộng quy mô) của các nhà đầu tư hiện hữu.

Việc hợp nhất Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hòa Bình không đơn thuần là một quyết định hành chính, mà là bước chuyển chiến lược trong tư duy quản trị quốc gia, từ mô hình phát triển phân mảnh sang tư duy không gian tích hợp, từ đơn vị địa phương sang liên kết vùng với tầm nhìn chiến lược vì sự phát triển bền vững, bản sắc và thịnh vượng chung.

Tổng Bí thư Tô Lâm

Phân tích về hiện tượng này, ông Trần Duy Đông cho rằng: "Vốn mở rộng là dòng vốn thông minh và đi vào nền kinh tế nhanh nhất. Khi các nhà đầu tư điện tử, công nghệ đang hoạt động tại địa phương quyết định rót thêm gần một tỷ USD ngay trong năm đầu sáp nhập, điều đó xác nhận họ hoàn toàn tin tưởng vào sự ổn định của môi trường đầu tư mới".

Việc các tập đoàn điện tử, công nghệ (vốn tập trung ở các khu công nghiệp thuộc Vĩnh Phúc cũ) tiếp tục mở rộng sản xuất ngay trong năm đầu sáp nhập cho thấy họ không những không gặp trở ngại về thủ tục hành chính, mà còn nhìn thấy cơ hội từ không gian phát triển mới.

Việc sáp nhập đã giải quyết được "điểm nghẽn" lớn nhất của Vĩnh Phúc cũ: Thiếu quỹ đất công nghiệp và áp lực về hạ tầng. Khi ranh giới hành chính được xóa bỏ, một "thị trường các yếu tố sản xuất" thống nhất được hình thành. Dòng vốn và công nghệ có thể di chuyển tự do từ vùng mật độ cao sang các vùng phụ cận tại Phú Thọ và Hòa Bình, nơi có chi phí thuê đất cạnh tranh hơn và nguồn lao động dồi dào.

Không chỉ vốn ngoại, dòng vốn trong nước đạt 260.000 tỷ đồng (gấp 3 lần năm trước) cũng phản ánh sự dịch chuyển này. Các nhà đầu tư chiến lược đã kích hoạt các dự án du lịch nghỉ dưỡng quy mô lớn tại khu vực Hòa Bình cũ. Trước đây, tiềm năng du lịch của Hòa Bình bị kìm hãm bởi hạ tầng kết nối hạn chế và nguồn lực đầu tư công phân tán. Nay, đặt trong quy hoạch tổng thể của một tỉnh có nguồn thu 62.000 tỷ đồng, bài toán hạ tầng kết nối liên vùng được giải quyết, biến tiềm năng thành tài sản thực tế.

Cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ tại khu vực Thủy điện Hòa Bình. Ảnh: Hoàng Hà

Tái cấu trúc không gian kinh tế

Sự thành công bước đầu của Phú Thọ mới không đến từ phép cộng số học của ba nền kinh tế, mà đến từ việc phân bổ lại nguồn lực dựa trên lợi thế so sánh của từng tiểu vùng.

Ngay trong năm 2025, tỉnh đã hoàn thành quy hoạch tỉnh thời kỳ mới (tầm nhìn đến 2050), trong đó định hình rõ ba trụ cột phát triển hỗ trợ lẫn nhau thay vì cạnh tranh triệt tiêu:

Trục Công nghiệp - Dịch vụ (Vĩnh Phúc cũ): Đóng vai trò "vùng lõi", tập trung vào công nghiệp bán dẫn, cơ khí chế tạo và logistics. Trục Công nghiệp phụ trợ - Nông nghiệp công nghệ cao (Phú Thọ cũ): Đóng vai trò hậu cần sản xuất và trung tâm văn hóa cội nguồn. Trục Du lịch - Năng lượng xanh (Hòa Bình cũ): Phát triển kinh tế xanh, sân golf và du lịch nghỉ dưỡng cao cấp.

Sự phân vai này giúp tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công và tạo ra chuỗi giá trị nội tỉnh khép kín. Kim ngạch xuất khẩu đạt 42 tỷ USD (lọt nhóm 5 địa phương dẫn đầu cả nước) là kết quả của việc tích hợp năng lực sản xuất công nghiệp với hệ thống logistics được quy hoạch đồng bộ trên phạm vi rộng lớn hơn.

Một góc Đền Hùng. Ảnh: Tùng Vy

Bên cạnh đó, các chỉ số xã hội cũng cho thấy sự chuyển biến tích cực đồng hành cùng tăng trưởng kinh tế. Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng, cơ cấu dân số dịch chuyển với khu vực thành thị chiếm 26,4%; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 44,4%...

Kết quả kinh tế năm 2025 của Phú Thọ là minh chứng cho thấy: Chủ trương tinh gọn bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh của Trung ương là đúng đắn về mặt khoa học phát triển. Nó phá vỡ sự cát cứ, manh mún của không gian kinh tế cũ, tạo ra những thực thể hành chính mới có đủ quy mô và năng lực để tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ một phép cộng của những địa phương "lệch pha", Phú Thọ đã kiến tạo nên một không gian tăng trưởng 16 tỷ USD. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấy là một cuộc "đại phẫu" thầm lặng về thể chế. Làm thế nào để hợp nhất ba hệ thống văn bản chằng chịt? Làm thế nào để đảm bảo công bằng xã hội khi mức sống chênh lệch? Câu trả lời nằm ở những phiên họp của HĐND và chiến lược "đồng bộ hóa đi lên" đầy táo bạo. Mời độc giả đón đọc bài 2: Hậu trường sáp nhập Phú Thọ: Áp lực làm sạch 1.331 văn bản và chiến lược "đồng bộ hóa đi lên".

Đoàn Bổng

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/phu-tho-sau-hop-nhat-cu-hich-1-6-ty-usd-va-loi-giai-thuc-tien-1-1-1-3-2488112.html