Tác giả: Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam
Tất tần tật về cà phê
Cuốn sách là chuyến hành trình hấp dẫn đưa độc giả băng qua những lục địa, xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng sâu rộng của một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới.
Quán cà phê ở Paris nổi tiếng vì đón tiếp các văn nghệ sĩ
Vào cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18 các văn nghệ sĩ, triết gia thường đến các quán cà phê để tụ họp bạn bè. Nơi đây cũng trở thành sân khấu để các chính trị gia diễn thuyết.
Quán cà phê Les Deux Magots nổi tiếng ở Paris. Ảnh minh họa:Chefdenise.
Quán cà phê đầu tiên được mở ở Paris vào năm 1672 bởi một người Mỹ, tại khu chợ phố St. Germain. Đạt được thành công đáng kể, ông mở thêm quán nữa ở Quai de l’Ecole và để một người khác tiếp quản nhưng vì thiếu sự khôn khéo trong buôn bán và một chỗ đàng hoàng để phục vụ cà phê, người này chẳng mấy chốc buộc phải từ bỏ việc kinh doanh này.
Vào khoảng năm 1675, một người Pháp giỏi giang, tháo vát tên là Ettienne d’Alep đã sửa sang những căn hộ rộng rãi trên phố Rue des Italiens theo phong cách nguy nga của phương Đông cho phù hợp với gu thưởng thức cà phê của công chúng. Họ gọi nó là quán Café và đây là khởi đầu cho tất cả.
Quán này được bài trí tao nhã và sang trọng hết mực, trang trí thảm thêu, gương, tranh ảnh, đi văng rất cầu kỳ và những chùm đèn lấp lánh đắt tiền, có bán kèm cả trà và chocolate.
Mô hình quán cà phê theo phong cách này nhân rộng trong thời gian rất ngắn tại thành phố nhộn nhịp này, thường xuyên đón tiếp khách khứa là những người sành điệu, cánh nghệ sĩ, giới văn chương và chính trị gia.
Đặc biệt quán Café Procope được lưu danh muôn đời nhờ tiếp đón Voltaire [1], Molìere [2], Boileau [3], Fontane [4] và những người khác từng tham gia biên soạn cuốn bách khoa Encyclopédie còn quán Café de la Régence thì trở thành thánh địa của các kì thủ. Trong một giai đoạn ngắn ngủi, chỉ tính riêng ở Paris, số lượng quán cà phê đã tăng đến mức gần ba trăm.
Quán Café dần dà trở thành đối thủ nguy hiểm của các Cabaret (quán phục vụ món ăn, đồ uống và có những màn trình diễn hát múa rực rỡ, sôi động), sau cùng trở thành cái nôi cho những câu lạc bộ hiện đại. Chính trong một quán cà phê như thế - Café Procope - nhà cách mạng Camille Desmoulins đã trình bày những bài diễn thuyết khiến lòng người sôi sục.
Nhưng cũng tương tự như ở phương Đông, ban đầu, cà phê cũng gặp phải sự phản đối đáng kể ở nơi này. Quý bà Sévigné [5] đoán rằng “cà phê và các loại chất độc khác sẽ sớm hết thời”.
Có giả thuyết cho rằng cà phê đã được sử dụng làm đồ uống ở Anh Quốc trước cả khi nó được đưa tới Pháp và theo một vài chuyên gia thì còn trước cả khi Thevenot quay trở lại từ phương Đông.
Một nguồn thông tin tuyên bố cà phê được bán lần đầu tại Anh bởi một người Do Thái tên là Jacobs từ tận năm 1640, tại Oxford. Và theo nhật ký của Thomas Rugg, trong bài viết ngày 22/09/1651, món đồ uống cà phê đã được bán tại “Sultaness Head - một quán Coffee gần Sở Giao dịch Hoàng gia, London” và cũng có nhiều bằng chứng rõ ràng cho thấy trong vòng vài năm trước đó, cà phê cũng đã được bán ở nhiều khu vực khác trong thành phố.
Tuy nhiên, theo báo cáo xác thực đầu tiên, cà phê lần đầu được đem vào Anh Quốc bởi một thương nhân Thổ Nhĩ Kỳ tên là Daniel Edwards. Khi trở lại sau chuyến đi tới Smyrna, ông này đã mang theo về một lượng cà phê cùng một người hầu tên là Pasquale Rossie, đến từ Ragusa, Hy Lạp và nắm được phương pháp rang và chế biến cà phê của phương Đông.
Edwards sai người đầy tớ này pha chế cà phê để ngày ngày mời bạn bè cùng khách khứa theo đúng phong cách phương Đông, nhưng khi thấy cái món mới lạ này bắt đầu thu hút quá nhiều người tới và căn nhà của mình lúc nào cũng tấp nập những người háo hức muốn nếm thử thức uống mới, ông đã cắt đặt Rossie, cùng một người khác tên Bowman, mở một cái sạp bàn cà phê trên hẻm St. Michael, Cornhill, London.
Bên trên sạp, Rossie dựng một tấm biển có chân dung của chính mình và rồi tuyên bố mình là “người đầu tiên pha chế và bán món cà phê ở Anh Quốc”. Về sau, Bowman mở một quán cà phê của riêng mình trên đường Lombard, còn đối tác cũ anh ta, Rossie, đã tới Hà Lan, nơi mà nghe nói anh ta là người đầu tiên giới thiệu món thức uống này. Lúc bấy giờ, cà phê được bán với giá 20-25 USD/ pound nhưng mau chóng hạ giá.
[1] François-Marie Arouet (1694-1778), được biết đến với bí danh Voltaire, là một nhà văn, triết gia, nhà châm biếm và sử gia thời Khai sáng của Pháp.
[2] Molìere (tên thật: Jean-Baptiste Poquelin, 1622-1673) là một trong những nhà soạn kịch, diễn viên và đạo diễn sân khấu vĩ đại nhất của Pháp, được xem là biểu tượng của nghệ thuật hài kịch cổ điển Pháp.
[3] Nicolas Boileau-Despreáux (1636-1711), là một nhà thơ, nhà phê bình văn học và nhà lý luận văn học nổi tiếng của Pháp
[4] Jean de La Fontaine (1621-1695) là một nhà thơ, nhà viết kịch và tác giả nổi tiếng người Pháp.
[5] Marie de Rabutin-Chantal, hầu tước xứ Sévigné (5/2/1626 - 17/4/1696), còn được gọi rộng rãi là Madame de Sévigné, là một quý tộc người Pháp, được nhớ đến vì tài viết thư của bà. Đa số các bức thư của bà, được ca ngợi vì sự dí dỏm và sinh động, đều được gửi cho con gái bà, Françoise-Marguerite de Sévigné. Bà được tôn kính ở Pháp như một trong những biểu tượng vĩ đại của nền văn học Pháp thế kỷ 17.
Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam