Quần đảo Virgin: dư âm khủng hoảng

12 giờ trướcBài gốc

Nhưng thực tế hiện nơi này đang có 22% dân số thuộc diện nghèo đói và 13% số người trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp. Một trong các nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm phát triển là cuộc khủng hoảng chính trị liên quan đến nguyên Thủ tướng Andrew Fahie, một cuộc khủng hoảng mà dư âm vẫn chưa đi qua hết.

Cựu Thủ tướng quần đảo Virgin Andrew Fahie

Tiền đề

Cũng như một số vùng lãnh thổ hải ngoại khác của Anh, quần đảo Virgin được đồng lãnh đạo bởi một chính quyền do dân bầu và một vị thống đốc được London chỉ định. Trong số những vị thống đốc gần đây của quần đảo Virgin thì không ai lại có một nhiệm kỳ đầy sóng gió hơn ông Augustus Jaspert. Ngày 22/8/2017, nhà ngoại giao người Anh chính thức đảm nhận chức vụ thống đốc, đúng 15 ngày trước khi siêu bão Irma đổ bộ vào quần đảo. Cứ 4 trong số 5 ngôi nhà trên các hòn đảo bị bão đánh sập. Hàng nghìn thuyền bè và thùng container bị đánh dạt lên bờ, gây tê liệt toàn bộ hệ thống giao thông. May mắn là chỉ có bốn cá nhân tử vong do bão, nhưng hơn một nửa dân số đã trở thành người vô gia cư.

Quá trình tái thiết quần đảo Virgin sau bão Irma diễn ra chậm chạp, mà một trong số nguyên nhân chính là vấn đề tham nhũng và phân bổ nguồn lực không đúng. Những hộ nghèo bị mất nhà lại là đối tượng cuối cùng nhận được hỗ trợ. Sau 7 năm kể từ siêu bão Irma, thị trấn Road Town trên đảo Tortola, thủ phủ của quần đảo, vẫn còn ngổn ngang những ngôi nhà, khu chung cư đổ nát hiện là nơi trú ngụ của không ít người nghèo.

Nền kinh tế Virgin phụ thuộc vào 3 ngành mũi nhọn là du lịch, dịch vụ và tài chính. Riêng ngành tài chính, quần đảo Virgin nằm trong nhóm những "thiên đường thuế" nổi tiếng nhất thế giới. Rất nhiều tỷ phú và tập đoàn nước ngoài thành lập công ty ở đây vì mục đích trốn thuế và không phải kê khai tài sản. Hiện có 355.000 doanh nghiệp đăng ký tại quần đảo Virgin, cao gấp 11 lần dân số toàn vùng lãnh thổ. Nguồn lợi từ việc duy trì mức thuế thấp tuy vậy lại không "chảy" xuống tầng lớp nhân dân lao động. Trong lúc hai ngành du lịch và dịch vụ chưa vực dậy được sau siêu bão Irma, khoảng cách giàu - nghèo tại địa phương lại càng trở nên sâu rộng.

Mối quan hệ giữa London với chính quyền và người dân quần đảo Virgin cũng vì thế mà xấu đi. Phong trào đòi quyền tự chủ vốn âm ỉ bấy lâu chợt bùng cháy. Người đại diện cho phong trào này là Andrew Fahie. Ông Fahie từng là nhà giáo rồi trở thành hiệu trưởng trường cấp hai, nghị sĩ Quốc hội và cuối cùng là Bộ trưởng Giáo dục. Ngày 25/2/2019, người dân Virgin đã bỏ phiếu bầu cho Fahie và đảng Virgin Islanders của ông. Trong diễn văn nhậm chức, Thủ tướng Fahie tuyên bố: "Sau hơn 350 năm dưới sự cai trị của người Anh, chúng ta đang đến gần ngày kết thúc hành trình đi tìm quyền tự chủ... Chúng ta sẽ đưa quần đảo Virgin lên một tầm cao mới về mặt kinh tế, xã hội và đạo đức".

Vẫn còn nhiều người dân quần đảo Virgin sống trong cảnh nghèo đói

Cuộc khủng hoảng

Virgin là một mắt xích quan trọng trong đường dây đưa ma túy sản xuất ở các nước miền Trung và Nam Mỹ sang Tây Âu để tiêu thụ. Mặt khác chính quyền Virgin cũng không thường xuyên thanh tra tài chính các doanh nghiệp như một phần của chính sách ưu đãi về thuế của họ. Điều này đã biến quần đảo Virgin thuộc Anh trở thành "điểm nóng" hoạt động rửa tiền của tội phạm ma túy.

Tháng 3/2020, đại dịch COVID-19 buộc chính quyền Virgin phải tuyên bố lệnh giới nghiêm, họ đối mặt với bài toán phải làm sao để phòng chống bọn buôn lậu ma túy xâm nhập vào lãnh hải nước này. Thống đốc Jaspert đề xuất ý tưởng sử dụng tàu tuần duyên của Hải quân Anh; tuy nhiên ý tưởng này đã bị Thủ tướng Fahie phản đối vì cho rằng như vậy là xâm phạm đến chủ quyền quần đảo.

Cảnh sát biển của Virgin cũng không còn tàu để thực hiện tuần tra do đội tàu của họ đã hỏng hóc nghiêm trọng. Thay vì việc tăng ngân sách sửa chữa tàu của cảnh sát biển, Thủ tướng Fahie lại đồng ý trích từ ngân sách 2 triệu USD để thuê 3 sà lan của một chủ tàu địa phương. 3 chiếc chiếc sà lan chỉ được trang bị hệ thống radar thô sơ, khó có thể phát hiện ra loại xuồng máy tốc độ cao thường được tội phạm buôn lậu sử dụng. Không rõ vì lý do gì mà Thủ tướng Fahie lại giao nhiệm vụ tuần tra lãnh hải cho những chiếc sà lan.

Tháng 9/2020, mối bất hòa giữa Thống đốc Jaspert và Thủ tướng Fahie lên đến đỉnh điểm. Ông Jaspert tự ý tuyên bố sẽ yêu cầu Hải quân Anh điều động tàu đến lãnh hải quần đảo Virgin để thực hiện việc tuần tra. Phát biểu này đã bị ông Fahie phản đối kịch liệt. Vị thủ tướng gửi đơn khiếu nại lên London, trong đó ông đe dọa sẽ đưa vụ việc này lên trước Liên hợp quốc. Mặt khác ông Fahie cũng trực tiếp đe dọa đến sự an toàn của Thống đốc Jaspert. Theo lời vị thống đốc thì Thủ tướng Fahie từng ra yêu cầu với ông rằng hãy cùng gia đình trở về Anh, nếu không sẽ bị bắt.

Cùng vào thời điểm đó, Cơ quan Phòng chống ma túy Mỹ (DEA) phối hợp với Cục Phòng chống tội phạm quốc gia Anh mở chiến dịch truy quét tội phạm ma túy trên quần đảo Virgin. Đêm 6/11/2020, cảnh sát địa phương đột kích vào nhà một sỹ quan cảnh sát và tịch thu được 2,4 tấn cocaine với tổng trị giá ước tính lên đến 250 triệu USD. Đây không chỉ là vụ bắt giữ ma túy lớn nhất trong lịch sử quần đảo mà còn là hồi chuông báo động về sự tha hóa trong bộ máy cảnh sát sở tại. Thống đốc Jaspert buộc phải gửi điện về London yêu cầu Chính phủ Anh mở cuộc thanh tra độc lập vào bộ máy chính phủ và an ninh của quần đảo Virgin.

Ông Augustus Jaspert trả lời tờ The Guardians: "Trước khi cuộc đột kích diễn ra thì ông Fanie đã ra lệnh các cơ quan truyền thông địa phương không được phát bất kỳ tuyên bố nào của tôi. Tôi buộc phải dùng điện thoại tự quay video thông báo về việc yêu cầu London mở cuộc thanh tra, sau đó đăng đoạn phim này lên Facebook. Đấy là việc cuối cùng tôi làm với tư cách là thống đốc". Ngay ngày hôm sau khi đăng tải thông báo này, ông Jaspert và gia đình đã trở về nước Anh.

Binh lính Anh đóng tại quần đảo Virgin dọn dẹp sau khi cơn bão Irma đi qua

Sa lưới

Thủ tướng Fahie phải ra điều trần trước Quốc hội Anh như một phần của cuộc thanh tra. Trong cuộc điều trần này, cơ quan thanh tra Anh đã đưa ra không ít bằng chứng thu thập được. Trong đó, chấn động nhất là đoạn băng ghi lại cuộc họp giữa ông Fahie và Roberto Quintero.

Robert Quintero tự xưng là thành viên của băng đảng tuyến đường vận chuyển ma túy từ Nam Mỹ lên Bắc Mỹ. Quintero hối lộ 10.000 USD để được gặp Thủ tướng Fahie tại một căn biệt thự phía đông đảo Tortola. Trong đoạn băng ghi âm lại cuộc gặp của hai người, Quintero đã chỉ ra tường tận đường đi của ma túy: Mỗi tháng hai lần, tàu sẽ chở cocaine từ Colombia đến Tortola ngụy trang dưới vỏ bọc thùng sơn. Ma túy sau đó được chuyển đến Puerto Rico và sau đó là cập cảng Mỹ. Mỗi cân cocaine vận chuyển trót lọt có thể đem bán với giá 38.000 USD. Quintero còn đề xuất "ý tưởng" để cho lực lượng cảnh sát Virgin bắt giữ một số ma túy để ông Fahie có "thành tích".

Điều đáng nói là vị thủ tướng không hề biết rằng "Robert Quintero" thực chất là "tay trong" của DEA. Mọi đoạn ghi âm, tin nhắn, cuộc gọi, v.v... đều được Quintero chuyển cho DEA rồi từ đó đến tay nhà chức trách Anh. Ông Fahie bị đặc vụ DEA bắt giữ ngay sau khi đáp xuống sân bay Terrance B. Lettsome rồi dẫn độ sang Mỹ. Sau hơn một năm xét xử, ngày 6/8/2024, Tòa án bang Florida tuyên án 11 năm tù đối với ông Fahie.

Sau khi Thủ tướng Fahie bị phía Mỹ bắt giữ, Chính phủ Anh cho công khai biên bản thanh tra chính quyền quần đảo Virgin, đồng thời đề xuất ý tưởng để London trực tiếp điều hành vùng lãnh thổ hải ngoại này. Hàng trăm người dân Virgin sau đó đã đổ xuống đường để biểu tình ý tưởng trên. Nhiều người biểu tình hiểu rõ tội ác của Thủ tướng Fahie nhưng cũng không muốn mất quyền tự chủ của mình. Mặt khác Chính phủ Anh cũng không muốn phải tốn ngân sách và nhân lực để điều hành trực tiếp quần đảo. Cuối cùng thì các bên liên quan cũng thỏa thuận được để thành lập chính phủ liên minh do ông Natalio Wheatley, Phó Thủ tướng dưới thời Andrew Fahie, lãnh đạo.

Kể từ khi chính phủ mới lên nắm quyền, các cuộc điều tra, thanh tra của chính quyền đã tìm ra và xử lý được một số đối tượng tham nhũng và tham gia rửa tiền, buôn bán ma túy. Phong trào đòi quyền tự chủ cũng tạm lắng lại và không còn gây ra bất ổn chính trị nữa. Tuy vậy quần đảo lại đang phải đối mặt với làn sóng bạo lực tội phạm.

Lê Công Vũ

Nguồn ANTG : https://antgct.cand.com.vn/chuyen-de/quan-dao-virgin-du-am-khung-hoang-i793740/