Quốc gia giàu có bậc nhất thế giới lao đao vì chiến tranh Iran

2 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani phát biểu trong một cuộc họp báo tại Doha. Ảnh: THX/TTXVN

Từ "đế chế LNG" đến cú sốc Iran

Theo báo New York Times, tại Qatar, bán đảo sa mạc vươn ra Vịnh Ba Tư, khí đốt tự nhiên đã biến quốc gia này từ một vùng đất sống bằng nghề lặn ngọc trai thành một trong những nước giàu nhất thế giới.

Trong ba thập niên, Qatar xây dựng các tuyến cung ứng, vận chuyển hàng chục tỷ USD khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) mỗi năm qua eo biển Hormuz tới các cảng ở châu Á và châu Âu.

Nhà nước Qatar – nơi hơn 60% doanh thu đến từ khí đốt và các sản phẩm liên quan – đã dùng nguồn tiền đó để biến bán đảo này thành một đô thị hào nhoáng. Những con đường sa mạc chưa trải nhựa được thay bằng các tòa nhà chọc trời đồ sộ, dưới chân là hệ thống tưới tiêu nuôi những thảm cỏ xanh và hoa giấy tím quanh năm.

Nguồn lợi từ khí đốt tài trợ cho hệ thống metro nối thủ đô Doha với thành phố Lusail ở phía bắc - nơi có trung tâm thương mại phong cách Paris và công viên giải trí có tuyết nhân tạo. Sự giàu có cũng được đổ vào kỳ World Cup đắt đỏ nhất thế giới và quỹ đầu tư quốc gia trị giá 600 tỷ USD, sở hữu cổ phần tại nhiều tài sản lớn như sân bay Heathrow ở London hay tòa Empire State ở New York.

Nhưng đến tháng 2, cánh cửa ra thế giới của Qatar bất ngờ khép lại.

Việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến gần như không có lô khí đốt nào rời khỏi bờ biển Qatar trong hơn hai tháng. Quốc gia này cũng bị cắt khỏi các tuyến hàng hải dùng để nhập khẩu mọi thứ, từ xe cộ đến thực phẩm. Lo ngại bất ổn khu vực làm suy yếu du lịch và niềm tin kinh doanh.

Ras Laffan – trung tâm công nghiệp khí đốt của Qatar – đã phải đóng cửa, nhiều tuyến đường bị phong tỏa. Tại cảng rộng lớn phía bắc Doha, các cẩu bốc dỡ nằm bất động. Khắp thủ đô, khách sạn và cửa hiệu rơi vào cảnh vắng lặng. Dự báo tăng trưởng của Qatar bị hạ mạnh khi hoạt động xuất khẩu LNG đình trệ.

Đối với Qatar, các chuyến hàng khí đốt “mang tính nền tảng sống còn”, ông Ahmed Helal – giám đốc điều hành tại công ty tư vấn chiến lược Asia Group – nói trong một cuộc phỏng vấn ở Doha. “Không thứ gì anh thấy ở đây có thể tồn tại nếu không có nguồn tài sản từ năng lượng”, ông nói thêm. “Đó là lý do Qatar đang nhanh chóng rơi vào tình thế tài khóa cực kỳ khó khăn.”

Ras Laffan tê liệt, nền kinh tế Qatar lao đao

Quá trình chuyển mình kinh tế của Qatar bắt đầu từ những năm 1990. Quốc gia này đặt cược lớn vào việc siêu làm lạnh khí đốt từ mỏ North Field – mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới ở đông bắc Qatar – xuống âm 162 độ C để biến nó thành chất lỏng, giúp vận chuyển bằng tàu biển tới khắp nơi trên thế giới mà không phụ thuộc đường ống khu vực.

Đó là sự ra đời của một siêu cường năng lượng. Bắt đầu với chuyến hàng 60.000 tấn đầu tiên tới Nhật Bản năm 1996, công suất sản xuất của Qatar đã tăng lên 77 triệu tấn vào năm 2010. Trong phần lớn thập niên tiếp theo, Qatar là quốc gia giàu nhất thế giới tính theo đầu người.

Người dân địa phương nhớ giai đoạn này như thời kỳ thay đổi chóng mặt. Phía bắc Doha, thành phố công nghiệp Ras Laffan được xây dựng giữa sa mạc, trải rộng hơn 100 dặm vuông với các cơ sở xử lý và hóa lỏng khí đốt.

Phía nam thủ đô, hàng kilomet khu công nghiệp chạy dọc bờ biển, sản xuất amoniac và phân bón từ khí đốt dẫn xuống từ Ras Laffan. Những cột lửa khí gas cao rực màu cam xé toạc bầu trời, nổi bật giữa khung cảnh cát bụi và khói mờ.

Từ thập niên 1990 đến 2010, kinh tế Qatar tăng trưởng trung bình khoảng 13% mỗi năm. Để duy trì tốc độ này, Qatar phụ thuộc vào dòng lao động nước ngoài khổng lồ. Hiện khoảng 90% trong số 3,2 triệu cư dân của nước này không phải công dân Qatar.

Năm 2019, Qatar công bố kế hoạch mở rộng công suất LNG của North Field lên 126 triệu tấn/năm vào 2027 – từ mức khoảng 77 triệu tấn trước chiến tranh. Đây được xem là một trong những dự án năng lượng lớn nhất từng được triển khai.

Nhưng cuối tháng 2, phần lớn hoạt động đó gần như dừng lại. Khác với Saudi Arabia hay UAE - những nước có đường ống tránh eo Hormuz - Qatar gần như bị “mắc kẹt” phía sau tuyến đường biển này.

Chỉ 24 giờ sau khi Iran phong tỏa eo biển, QatarEnergy – tập đoàn năng lượng quốc doanh – tuyên bố không thể thực hiện các hợp đồng xuất khẩu. Hai tuần sau, tên lửa và UAV Iran tập kích nhà máy Ras Laffan, phá hủy nhiều thiết bị quan trọng và làm giảm 17% công suất sản xuất của Qatar.

Thiệt hại này đồng nghĩa ngay cả khi eo biển mở lại vào ngày mai, Qatar cũng phải mất nhiều năm mới có thể khôi phục sản lượng trước chiến tranh. Các nhà phân tích ước tính QatarEnergy đã mất hàng tỷ USD kể từ khi xung đột nổ ra, và mỗi ngày Hormuz còn đóng cửa, đất nước tiếp tục mất thêm hàng trăm triệu USD doanh thu và phí thuê tàu.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế Qatar sẽ giảm 8,6% trong năm nay trước khi phục hồi vào 2027. Theo chuyên gia kinh tế trưởng IMF Pierre-Olivier Gourinchas, mỗi ngày eo Hormuz tiếp tục bị phong tỏa càng khiến triển vọng thêm u ám.

Tham vọng đa dạng hóa nền kinh tế đối mặt phép thử sinh tử

Cuộc chiến cũng phơi bày một dạng tổn thương khác của Qatar. Trong nỗ lực đa dạng hóa nền kinh tế ngoài nhiên liệu hóa thạch, Doha nhiều năm qua cố gắng biến mình thành điểm đến du lịch và trung tâm tài chính – kinh doanh quốc tế.

Năm 2019, Qatar bãi bỏ yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài phải có đối tác bản địa, đồng thời trợ giá cho các gói lưu trú sang trọng dành cho khách quá cảnh. Từ Formula 1 đến các giải đấu kiếm quốc tế, gần như tháng nào Qatar cũng tổ chức một sự kiện toàn cầu trước chiến tranh.

Tuy nhiên, kể từ khi xung đột bùng nổ, lượng khách quốc tế tới Qatar giảm mạnh sau các cảnh báo du lịch từ Mỹ và nhiều nước khác. Nhiều tập đoàn đa quốc gia, lo ngại bất ổn khu vực, đã rút nhân viên khỏi nước này. Tháng 3, Hội đồng Du lịch và Lữ hành Thế giới ước tính Trung Đông đang mất khoảng 600 triệu USD doanh thu du lịch mỗi ngày.

Theo báo cáo gần đây của ông Frédéric Schneider – nghiên cứu viên cấp cao tại Middle East Council on Global Affairs – chiến lược đa dạng hóa của Qatar phụ thuộc vào dòng vốn nước ngoài ổn định, nguồn lao động nhập cư dồi dào và trên hết là hình ảnh ổn định.

Những hình ảnh sân bay Qatar đặt trong tình trạng báo động không kích hay Ras Laffan chìm trong hỏa lực tên lửa được phát sóng toàn cầu là điều “không thể tương thích với nhận thức ổn định đó”, ông Schneider viết. Theo ông, cuộc chiến đang đồng thời phá hủy cả nền tảng kinh tế hydrocarbon lẫn nền tảng hậu hydrocarbon của Qatar.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo New York Times)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/quoc-gia-giau-co-bac-nhat-the-gioi-lao-dao-vi-chien-tranh-iran-20260518082157734.htm