Theo ấn phẩm The War Zone (TWZ) của Mỹ, một máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AWACS) loại Saab 340 AEW&C (ASC-890) vừa chuyển giao cho Kyiv đã được phát hiện trên bầu trời Ukraine.
Tác giả bài phân tích đã hướng sự chú ý đến đoạn phim cho thấy một chiếc máy bay trông giống như "radar bay" Saab 340 AEW&C đang hoạt động trên bầu trời.
Đoạn video này đã được lan truyền mạnh mẽ trên nhiều kênh Telegram, nhưng cho đến nay chưa xuất hiện bằng chứng nào cho thấy Kyiv sử dụng ASC-890.
"Chúng tôi không thể xác minh tính xác thực của chính đoạn video, nhưng không có gì cho thấy hình ảnh đã bị chỉnh sửa", bài báo nêu rõ, đồng thời nhấn mạnh khả năng máy bay Saab 340 sẽ là mục tiêu chính của Nga.
Tháng 4-2025, các nhà phân tích nghi ngờ về việc một máy bay AWACS mang tín hiệu được gọi là "WELCOME" đang bay ở miền Tây Ukraine, họ đã dẫn chứng dữ liệu từ các dịch vụ giám sát không lưu.
Saab 340 có khả năng phát hiện tên lửa và máy bay chiến đấu ở tầm xa lên đến 400 km. "Radar bay" này có thể truyền dữ liệu mục tiêu trực tiếp đến tiêm kích tích hợp hệ thống Link 16. Chiếc AWACS 2 động cơ cánh quạt này có thời gian bay khoảng 5 giờ.
Tháng 6/2024, Tạp chí Military Watch nhận xét các máy bay Saab 340 được chuyển giao cho Kyiv dễ bị tổn thương trước lực lượng hàng không vũ trụ Nga, khi trở thành "mục tiêu ưu tiên".
Tác giả bài viết lưu ý rằng những "radar bay" này sẽ va chạm với chiến đấu cơ Nga được trang bị tên lửa tầm xa R-37M với cự ly tác chiến tối đa lên tới 400 km.
Thực tế trên có thể khiến những chiếc Saab 340 AEW&C phải hoạt động xa tiền tuyến, phần nào làm giảm mức độ quan trọng của nó đối với Không quân Ukraine.
Theo giới chuyên môn, Không quân Nga có tên lửa không đối không mạnh mẽ R-37M với tầm bắn lên tới 370 km. Tiêm kích đánh chặn MiG-31BM bay gần biên giới Nga - Ukraine có thể đe dọa gần như toàn bộ không phận Ukraine bằng loại đạn này.
Tầm bắn xa của tên lửa R-37M và khả năng cơ động cao của tiêm kích MiG-31BM cho phép bộ đôi này đe dọa hiệu quả mọi máy bay mà Không quân Ukraine có trong trang bị.
Tuy vậy tầm hoạt động thực tế của radar Saab 340 AEW là 400 - 420 km, cho phép chúng hoạt động ở miền Trung Ukraine và dẫn đường cho tên lửa tới các mục tiêu ở bán đảo Crimea.
Như vậy tầm bắn của tên lửa R-37M rõ ràng là không đủ và do khu vực này sẽ được bao phủ bởi hệ thống phòng không Patriot của Mỹ, chiếc "radar bay" có thể dễ dàng vượt qua Uman trong khi vẫn ở bên ngoài khu vực bị ảnh hưởng.
Chiến đấu cơ của Nga còn phải tính đến sự hiện diện của các khẩu đội tên lửa Patriot ở Ukraine. Hệ thống phòng không này đủ sức gây ra mối đe dọa lớn, nên cần duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu thông qua tên lửa đạn đạo Kinzhal và Iskander-M.
Với đặc tính kỹ chiến thuật như trên, sẽ không dễ để Nga săn lùng và tiêu diệt chiếc Saab 340 AEW&C như báo chí nước này đang tự tin khẳng định.
Việt Dũng