Ranh giới mong manh giữa tranh chấp dân sự và xử lý hình sự trong kinh doanh

7 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, trong thực tiễn pháp lý hiện nay số lượng tranh chấp không chỉ gia tăng, mà ranh giới giữa tranh chấp dân sự - thương mại và xử lý hình sự cũng trở nên mong manh.

Nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự là tôn trọng sự tự do cam kết và tự chịu trách nhiệm của các bên trong giao dịch. Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ hợp đồng, về bản chất, phải được xử lý bằng các chế tài dân sự như buộc thực hiện nghĩa vụ, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại hoặc chấm dứt hợp đồng.

Trong thực tiễn, có những vụ việc mà bản chất chỉ là vi phạm nghĩa vụ dân sự, lại bị xử lý dưới góc độ hình sự chỉ vì một bên mất khả năng thanh toán, dự án thua lỗ, hoặc hợp tác kinh doanh không đạt kỳ vọng.

Hệ quả là doanh nghiệp chưa kịp giải quyết tranh chấp dân sự đã phải đối mặt với các biện pháp tố tụng nghiêm khắc. Trong nhiều trường hợp, hậu quả của việc khởi tố còn nặng nề hơn rất nhiều so với thiệt hại của chính hợp đồng tranh chấp.

Điểm cốt lõi để phân định đâu là tranh chấp dân sự, đâu là hành vi phạm tội hình sự không nằm ở việc có trả được tiền hay không, mà nằm ở ý chí chủ quan của chủ thể tại thời điểm xác lập và thực hiện giao dịch.

Nếu ngay từ đầu, bên tham gia giao dịch đã có hành vi gian dối, che giấu sự thật, lập hồ sơ giả, không có khả năng thực hiện nghĩa vụ nhưng vẫn cố tình ký hợp đồng để chiếm đoạt tài sản, thì đó rõ ràng là hành vi mang bản chất hình sự. Trong trường hợp này, hợp đồng chỉ là “vỏ bọc pháp lý” cho hành vi phạm tội.

Ngược lại, nếu giao dịch được xác lập hợp pháp, các bên có thiện chí, hoạt động kinh doanh thực sự diễn ra, nhưng sau đó gặp rủi ro khách quan như biến động thị trường, khủng hoảng tài chính, dịch bệnh, thay đổi chính sách… thì việc không thực hiện được nghĩa vụ phải được nhìn nhận là rủi ro kinh doanh, thuộc phạm trù điều chỉnh của pháp luật dân sự - thương mại.

Việc xử lý hình sự các tranh chấp dân sự không chỉ gây tổn hại cho từng doanh nghiệp, mà còn để lại hệ lụy xấu đối với môi trường đầu tư nói chung. Nó làm suy giảm tính dự đoán của pháp luật. Doanh nghiệp không thể biết trước một tranh chấp hợp đồng sẽ được giải quyết bằng con đường dân sự hay hình sự, từ đó phát sinh tâm lý lo ngại, dè dặt trong đầu tư và hợp tác. Nguy cơ hình sự hóa cũng khiến nhà đầu tư nước ngoài e ngại, bởi họ coi trọng sự minh bạch và ổn định pháp lý. Một môi trường mà tranh chấp hợp đồng có thể dẫn đến rủi ro hình sự là môi trường thiếu an toàn cho dòng vốn dài hạn.

Để khắc phục tình trạng này, điều quan trọng không phải là “nới lỏng” xử lý hình sự, mà là áp dụng đúng và đủ tiêu chí pháp lý khi phân định ranh giới giữa dân sự và hình sự.

Cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá toàn diện bối cảnh giao dịch, ý chí chủ quan, hành vi sau khi ký hợp đồng, mức độ thiệt hại và phạm vi ảnh hưởng xã hội, thay vì chỉ dựa vào kết quả không trả được tiền. Đồng thời, cần khuyến khích các cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tố tụng như thương lượng, hòa giải và trọng tài thương mại - những phương thức phù hợp với bản chất của quan hệ kinh doanh.

Một môi trường pháp lý lành mạnh không phải là môi trường không có tranh chấp, mà là môi trường biết phân định đúng ranh giới, xử lý đúng bản chất và bảo vệ sự an toàn pháp lý cho hoạt động đầu tư, kinh doanh chân chính.

(*) LAW FIRM

LS. Hồ Vương Quốc Sử (*)

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/ranh-gioi-mong-manh-giua-tranh-chap-dan-su-va-xu-ly-hinh-su-trong-kinh-doanh/