Ngày 5-1, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế (gọi tắt là trung tâm) đã có văn bản gửi Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế báo cáo các nội dung liên quan đến xây dựng công trình nhà rường tại khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ, thuộc di tích lăng vua Thiệu Trị, phường Thủy Xuân, TP Huế.
Vì sao được dựng "ngôi nhà rường"?
Trung tâm này cho biết dự án Bảo tồn, tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ được UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế (nay là UBND TP Huế) phê duyệt chủ trương đầu tư vào ngày 16-12-2020. Đến ngày 8-6-2024, dự án được nghiệm thu hoàn thành và đưa vào sử dụng.
"Ngôi nhà rường" được dựng lên ở khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ, thuộc di tích lăng vua Thiệu Trị.
Kinh phí thực hiện dự án được huy động từ nguồn tài trợ của Công ty TNHH sản xuất xây dựng giao thông Tài Lộc và gia đình họ Phạm (đại diện là bà Phạm Đăng Túy Hoa) thông qua Quỹ Bảo tồn di sản Huế, không sử dụng ngân sách nhà nước.
Sau khi dự án hoàn thành, gia đình tiếp tục hiến cúng 50 cây tùng cổ thụ để trồng bổ sung cảnh quan xung quanh khu lăng mộ để khang trang hơn. Tuy nhiên, điều kiện phục vụ việc thờ cúng, lễ bái ngoài trời vẫn sơ sài, chịu ảnh hưởng của mưa nắng, chưa tương xứng với khu lăng mộ của một nhân vật lịch sử, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt tâm linh và tổ chức các nghi lễ truyền thống.
Đơn vị quản lý di tích giải thích rằng việc dựng cổng vào lăng vua Thiệu Trị để chỉ dẫn cho du khách.
Nhiều ý kiến bày tỏ nguyện vọng sớm có một không gian lễ bái trang nghiêm ấm cúng, không chịu nhiều tác động của thời tiết, đồng bộ với cảnh quan khu vực lăng và mong muốn đóng góp cho việc làm ý nghĩa này.
"Qua nghiên cứu hiện trạng nền móng, hệ chân đá táng còn nguyên vẹn, đồng thời tham khảo tư liệu lịch sử (Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ tục biên hậu thứ) và đối chiếu với không gian nghi lễ tại một số khu lăng mộ tương đồng; chúng tôi nhận thấy việc làm đó xuất phát từ tâm nguyện hợp với đạo lý dân tộc và không sử dụng vốn ngân sách, phù hợp với chủ trương huy động đa dạng các nguồn lực chung tay bảo tồn và phát huy giá trị di sản" – văn bản trả lời do ông Hoàng Việt Trung - Giám đốc trung tâm ký, ghi rõ.
"Ngôi nhà rường" huỳnh ốc được dựng tại khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ, thuộc di tích lăng vua Thiệu Trị.
Trên cơ sở đó, phương án phục dựng theo hình thức nhà hoàng ốc truyền thống của một không gian nghi lễ trong khu vực lăng mộ xưa, bảo đảm sự phù hợp với cảnh quan và tổng thể di tích; là công trình gỗ lắp ghép, không phải công trình xây dựng kiên cố; kết cấu linh hoạt, đặt trên hệ đá tảng kê chân còn nguyên vẹn, không đào xới nền móng, không tác động đến các yếu tố gốc của di tích, có khả năng tháo dỡ, di chuyển khi có yêu cầu.
Trong quá trình triển khai, do quá tâm huyết và mong muốn sớm đáp ứng nhu cầu có không gian chiêm bái, thực hành nghi lễ trang nghiêm đối với Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ (một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam với đầy đủ tam tòng - tứ đức), trung tâm đã thống nhất với nhà tài trợ thực hiện việc lắp dựng nhà hoàng ốc truyền thống nêu trên.
Về lý do cổng gỗ vào lăng Thiệu Trị được "sáng tác mới", trung tâm lý giải rằng công trình nằm ngoài khu vực bảo vệ I, theo hình thức nghi môn truyền thống và treo biển để nhận biết và tạo vẻ trang nghiêm cho khu vực lối vào lăng. Công trình này được nhà hảo tâm tài trợ kinh phí do thực trạng khu vực lối vào không có chỉ dẫn, không có trụ cổng, nhiều người dân và du khách đi qua nhưng không biết là lăng vua Thiệu Trị.
"Chúng tôi cũng tự nhận thấy thiếu sót và xin nghiêm túc rút kinh nghiệm, cam kết tăng cường công tác quản lý hiện trạng khu di tích... Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định" - văn bản nêu rõ.