Sách giáo khoa Ngữ văn và AI

3 giờ trướcBài gốc

Sáng 25-3, tại trụ sở Liên hiệp Hội Khoa học - Kỹ thuật TPHCM, Hội Ngôn ngữ học TPHCM, Hội Nghiên cứu và Giảng dạy văn học TPHCM tổ chức Tọa đàm khoa học "Triển khai Chương trình (CT) và sách giáo khoa (SGK) môn Ngữ văn trong bối cảnh thực hiệnNghị quyết số 71-NQ/TW (Nghị quyết 71) về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo".

SGK thống nhất không phải là tài liệu dạy học duy nhất

PGS-TS Nguyễn Thành Thi, Chủ tịch Hội Nghiên cứu và Giảng dạy văn học TPHCM, cho biết bắt đầu từ năm học 2026-2027, cả nước dùng chung 1 bộ SGK thay vì 3 bộ như hiện nay, trong đó có môn Ngữ văn từ tiểu học đến trung học phổ thông. Tuy nhiên, dù 1 bộ hay 3 bộ SGK vẫn là chủ yếu trang bị kiến thức, phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.

Nghị quyết 71 có thêm nhiều điểm mới là đặt ra yêu cầu phấn đấu tới năm 2030 cung cấp miễn phí SGK cho tất cả học sinh; chuyển mạnh sang phương pháp giáo dục hiện đại, tích cực, tăng cường tự học, trải nghiệm sáng tạo, hướng học sinh tư duy độc lập, năng lực giải quyết vấn đề… Đặc biệt là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy và đánh giá.

Theo PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, Giảng viên cao cấp Khoa Ngữ văn Trường ĐHSP TPHCM - Tổng Chủ biên SGK Tiếng Việt – Ngữ văn bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống", phân tích, đánh giá CT và định hướng dạy học môn Ngữ văn nhằm giúp giáo viên thích ứng với bối cảnh 1 bộ SGK thống nhất.

Theo ông, nếu Bộ GD-ĐT chỉnh sửa thì không nên "đổi mới của đổi mới", mà nên vi chỉnh CT Ngữ văn 2018 được mạch lạc và nhất quán hơn để phù hợp với tinh thần NQ 71; không nên xây dựng lại CT theo thành tựu phát triển AI, bởi ứng dụng AI thuộc về tổ chức dạy học.

Với ông, SGK là công cụ tổ chức hoạt động dạy học, phát triển năng lực cho học sinh theo yêu cầu của CT. Các giáo viên cần xác định SGK thống nhất không phải là tài liệu dạy học duy nhất, nhằm tránh quay lại thời dạy học chỉ dựa vào SGK, để học sinh thấy được sự đa dạng trong cách tiếp cận, hiểu đầy đủ hơn về tri thức Ngữ văn, chọn cách giải thích phù hợp,… Nhưng yêu cầu cốt lõi cần đạt là đọc, viết, nói và nghe.

PGS-TS Bùi Mạnh Hùng trình bày định hướng dạy môn Ngữ văn trong bối cảnh mới

Việc biên soạn bộ SGK thống nhất, cần tuân thủ các tiêu chí: Phục vụ trực tiếp cho yêu cầu của CT; Phù hợp với học sinh; Có giá trị đặc sắc, tiêu biểu về kiểu văn bản và thể loại; Phản ánh được thành tựu về tư tưởng, văn học, văn hóa dân tộc; thể hiện tinh thần yêu nước; có tính nhân văn,…

Nội dung về bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, quyền con người, quyền trẻ em, hội nhập quốc tế,… chưa đặt ra trước đây, nay là những vấn đề cấp thiết, cần phải chú ý.

AI đã vào lớp và nhà

Thạc sĩ Trần Lê Duy, Giảng viên Khoa Ngữ văn Trường ĐHSP TPHCM, đồng tác giả SGK Ngữ văn, bộ sách "Chân trời sáng tạo", cho rằng AI đã thực sự bước vào lớp học và chúng ta phải biết cách đón nhận nó.

AI mạnh ở xử lý, tốc độ và hỗ trợ kỹ thuật nhưng không thể thay thế con người ở lĩnh vực trải nghiệm sống, cảm xúc, phán đoán và năng lực giáo dục.

"Chơi" AI, chúng ta dễ gặp "Ảo giác suy luận" (Hallucination), là hiện tượng AI tạo ra thông tin sai, không có thật, hoặc không được kiểm chứng nhưng lại trình bày rất trôi chảy, tự tin và có vẻ hợp lý. AI có thể "ngụy tạo" dữ kiện, trích dẫn, tên tác giả, sự kiện, số liệu hay lập luận mà người dùng tưởng là đúng. Đây là một trong những giới hạn lớn nhất của AI tạo sinh.

Ông đã tương tác với AI từ đầu vào cho đến đầu ra và nêu 5 nguyên tắc viết Prompt AI cho giáo viên:

1- Cho AI biết chính xác nhiệm vụ, tóm tắt, tạo câu hỏi, gọi hoạt động,…

2- Nêu rõ môn, lớp, học sinh, mục đích và tinh hướng sư phạm;

3- Cung cấp trực tiếp đoạn trích, đề bài, tiêu chí hoặc thông tin đầu vào;

4- Nói rõ dạng trả lời: đoạn văn, bảng, dàn ý, đội, độ dài, phong cách;

5- Quy định giới hạn, không bịa, báo nếu không chắc chắn.

Nhìn chung, ông đề nghị nên cung cấp bối cảnh, dữ liệu và hướng dẫn cụ thể để "dẫn đắt" AI khỏi chệch hướng, phán lung tung.

Vấn đề này được nhiều giáo viên tham gia học hỏi. Nhưng có ý kiến của một cô giáo làm tôi băn khoăn là cô có đứa con học lớp 8, suốt ngày "tâm sự" với AI. Vừa rồi, nó thuyết trình tác phẩm "Hoàng Tử Bé". Cháu nhờ AI hỗ trợ, kiến thức sai bét, nhưng bạn bè trong lớp gật gù khen ngợi.

Nghe chuyện này, tôi nhớ đến tình trạng nghiện trò chơi điện tử (game) đã và đang là một trong những vấn nạn đau đầu tại nhiều quốc gia.

Khi các em nghiện game, thường có biểu hiện bồn chồn, thường xuyên cắn móng tay, nhiều em trở nên nhạy cảm quá mức. Các em thường xuyên tranh chấp, cãi lộn vì những vấn đề nhỏ nhặt.

Nhiều nước đã mở ra trung tâm cai nghiện game, như: Mỹ, Anh, Úc, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc,… Nếu tình trạng "nghiện tâm sự với AI" như em học sinh lớp 8 kia thì… nguy. Trong khi chờ Nhà nước có văn bằng hạn chế tình trạng "nghiện tâm sự với AI" đối với giới trẻ, thì các bậc phụ huynh nên "che chắn" trước để bảo vệ con em mình.

Cuối tháng 4-2017, nhân sinh nhật 14 tuổi cô con gái út Phoebe của tỉ phú Bill Gates, một số tờ báo trong nước cho biết một trong những nguyên tắc dạy con của tỉ phú Bill Gates là ông cấm con sử dụng điện thoại di động trước năm 14 tuổi. Đồng thời, chiếc điện thoại cũng không được xuất hiện khi cả gia đình cùng ngồi ăn tối và cũng hạn chế cho con sử dụng điện thoại trước khi đi ngủ.

Cách dạy con này, chúng ta cũng nên suy nghĩ, nhất là khi AI đã bước vào lớp, vào nhà.

Bài và ảnh: VU GIA

Nguồn NLĐ : https://nld.com.vn/sach-giao-khoa-ngu-van-va-ai-19626032518585592.htm