Sông Hồng - trục xanh đánh thức diện mạo đô thị Hà Nội tương lai

3 giờ trướcBài gốc

Sông Hồng gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Từ “quay lưng ra sông” đến tư duy phát triển đô thị hướng thủy

Trong nhiều thập niên, dù sông Hồng giữ vai trò trục địa lý xuyên suốt, Hà Nội vẫn phát triển theo xu hướng quay mặt vào nội đô, còn hai bờ sông chủ yếu là bãi bồi, khu dân cư tự phát, đất nông nghiệp xen kẽ những công trình hạ tầng rời rạc. Dòng sông hiện diện trong ký ức, thi ca, nhưng chưa thực sự trở thành trung tâm của cấu trúc đô thị.

Những năm gần đây, cùng với việc điều chỉnh quy hoạch chung Thủ đô, thành phố đã từng bước xác lập lại vị trí của sông Hồng như một trục không gian chiến lược. Theo định hướng của UBND thành phố Hà Nội, khu vực hai bên sông không chỉ là hành lang thoát lũ, mà còn là vành đai xanh, không gian công cộng quy mô lớn, gắn kết các khu vực trung tâm với phía Bắc và Đông thành phố.

KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nhận định, nếu được triển khai đồng bộ, trục cảnh quan sông Hồng sẽ tạo ra cuộc tái cấu trúc không gian lớn nhất của Hà Nội trong thế kỷ XXI.

Theo ông, hiếm có thủ đô nào sở hữu một dòng sông rộng lớn chảy xuyên trung tâm như vậy, nhưng lại chưa khai thác hết giá trị cảnh quan và sinh thái. “Phát triển đô thị hướng sông không chỉ là câu chuyện kiến trúc, mà là thay đổi tư duy phát triển, đặt yếu tố sinh thái và cộng đồng làm nền tảng”, ông Chính nhấn mạnh.

Thực tế, nhiều đô thị lớn trên thế giới đã hình thành bản sắc hiện đại từ chính dòng sông trung tâm của mình. Với Hà Nội, khi trục sông Hồng được định hình, cấu trúc đô thị sẽ chuyển từ “đơn tâm” quanh khu vực Hồ Gươm sang mô hình đa cực, kết nối hài hòa giữa khu phố cổ, khu vực Hồ Tây và các không gian mới phía Đông, phía Bắc sông.

Hình dung vào một buổi sáng mùa xuân tương lai, từ cây Cầu Long Biên lịch sử, nhìn xuống dải công viên ven sông trải dài, nơi người già tập dưỡng sinh, thanh niên đạp xe, trẻ nhỏ vui chơi giữa những thảm cỏ và vườn hoa bốn mùa. Dòng sông khi ấy không còn là ranh giới chia cắt, mà trở thành sợi chỉ đỏ kết nối cộng đồng.

Dự án Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là một công trình chiến lược mang sức bật mới cho Thủ đô, với mục tiêu biến hai bờ sông thành không gian phát triển đô thị hiện đại, xanh - sáng tạo - kết nối.

Theo định hướng quy hoạch của thành phố, trục này sẽ tạo nên một “động lực phát triển đô thị” mới, liên kết các khu vực hiện hữu, mở rộng không gian về phía Bắc và Nam sông Hồng, đồng thời trở thành biểu tượng phát triển của Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Sông Hồng, vốn đã là trục cảnh quan chủ đạo trong Quy hoạch Thủ đô đến năm 2045, sẽ được “đánh thức” thành không gian xanh trung tâm, kết hợp chức năng văn hóa, sinh thái và kinh tế dọc hai bờ

Hình hài một “trục xanh” - trung tâm sinh thái và sáng tạo mới

Phối cảnh tổng thể Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ảnh: CĐT

Theo các phương án nghiên cứu, trục cảnh quan sông Hồng sẽ ưu tiên phát triển không gian xanh, công viên bãi giữa, quảng trường ven sông và hệ thống đường dạo bộ liên hoàn. Đây được kỳ vọng là “lá phổi lớn” của Thủ đô, điều Hà Nội đang thiếu khi mật độ xây dựng tại nhiều quận nội thành đã ở mức cao.

TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho rằng: “Giá trị lớn nhất của trục sông Hồng không nằm ở các tòa nhà cao tầng mà ở không gian công cộng mở. Nếu chúng ta giữ được hành lang xanh đủ rộng, kiểm soát chặt mật độ xây dựng, Hà Nội sẽ có một di sản đô thị mới cho nhiều thế hệ”.

Trong viễn cảnh ấy, dọc hai bờ sông sẽ hình thành các quảng trường văn hóa, nơi tổ chức lễ hội ánh sáng, sự kiện nghệ thuật ngoài trời, không gian đi bộ cuối tuần kéo dài từ khu phố cổ ra đến ven sông. Du lịch đường thủy được khai thác bài bản với các bến thuyền, tuyến tham quan kết nối làng nghề, di tích và khu sinh thái.

Đặc biệt, trục sông Hồng có thể trở thành “xương sống” cho mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Khi các tuyến metro tương lai vươn ra hai bên bờ, khu vực ven sông sẽ không chỉ là nơi nghỉ ngơi, mà còn là trung tâm dịch vụ, sáng tạo, công nghệ cao, nơi hội tụ các không gian làm việc chung, trung tâm nghiên cứu, khu đô thị thông minh.

Chuyên gia kinh tế đô thị, TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định rằng, giá trị gia tăng từ quỹ đất ven sông nếu được quản lý minh bạch và tái đầu tư đúng hướng, có thể trở thành nguồn lực quan trọng để Hà Nội nâng cấp hạ tầng và cải thiện chất lượng sống. “Nhưng điều kiện tiên quyết là phát triển phải đi cùng kiểm soát rủi ro môi trường và công bằng xã hội”, chuyên gia này lưu ý.

Trong tương lai ấy, Hà Nội có thể sở hữu một nền “kinh tế đêm” ven sông sôi động nhưng văn minh, gồm: Chợ đêm sáng tạo, không gian trình diễn nghệ thuật, quán cà phê ngoài trời soi bóng xuống mặt nước. Người dân không cần đi xa để tận hưởng một không gian công cộng chất lượng cao ngay giữa lòng Thủ đô.

Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được khởi công vào ngày 19-12-2025, có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 855.000 tỷ đồng, được triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP).

Quy mô đầu tư gồm trục đại lộ giao thông dài khoảng 80 km; hệ thống công viên cảnh quan, vui chơi giải trí với diện tích khoảng 3.300 ha; cùng quỹ đất giải phóng mặt bằng khoảng 2.100 ha phục vụ tái thiết và phát triển đô thị.

Đây không chỉ đơn thuần là công trình giao thông - cảnh quan mà còn là dự án trọng điểm mang nhiều tầng ý nghĩa: Giải quyết ùn tắc giao thông, cải thiện môi trường, tạo hành lang sinh thái, phát triển kinh tế - du lịch ven sông và xây dựng “đô thị ven sông” kiểu mẫu của Việt Nam trong tương lai.

Dự án Trục cảnh quan sông Hồng có quy mô nghiên cứu khoảng 11.000 ha, kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở. Ảnh: CĐT

Dòng sông của tương lai: Thách thức quản trị và khát vọng bền vững

Dẫu viễn cảnh đầy hứa hẹn, việc hiện thực hóa trục cảnh quan sông Hồng không phải là bài toán đơn giản. Trước hết là thách thức về kiểm soát lũ và thích ứng biến đổi khí hậu. Sông Hồng vốn có chế độ thủy văn phức tạp, đòi hỏi mọi phương án xây dựng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về thoát lũ và an toàn đê điều.

Bên cạnh đó là bài toán giải phóng mặt bằng, tái định cư cho hàng chục nghìn hộ dân đang sinh sống ven sông. Theo các chuyên gia xã hội học đô thị, quá trình này cần được thực hiện minh bạch, nhân văn, bảo đảm sinh kế và quyền lợi lâu dài cho người dân, tránh để việc phát triển không gian mới tạo ra những “khoảng trống xã hội”.

Một nguy cơ khác là bê tông hóa quá mức nếu thiếu tầm nhìn dài hạn. Nhiều ý kiến cảnh báo, nếu chạy theo lợi ích ngắn hạn từ bất động sản, Hà Nội có thể đánh mất cơ hội hình thành một trục xanh thực sự. Vì vậy, cơ chế quản lý đặc thù, phối hợp liên ngành và sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định.

Ở góc nhìn lạc quan, KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, Hà Nội đang đứng trước “cơ hội vàng” để định hình bản sắc đô thị thế kỷ XXI. “Một thủ đô hiện đại không phải là nơi có nhiều cao ốc nhất, mà là nơi người dân được sống gần thiên nhiên, được thụ hưởng không gian công cộng chất lượng và tự hào về thành phố của mình”, ông nói.

Trong đêm giao thừa của một năm không xa, khi pháo hoa rực sáng trên bầu trời, ánh sáng phản chiếu xuống mặt sông lấp lánh, hai bờ sông đông người dạo bước, Hà Nội sẽ kể một câu chuyện mới - câu chuyện về sự chuyển mình từ một đô thị nặng ký ức sang một thành phố sáng tạo, sinh thái và bền vững.

Sông Hồng vẫn chảy, mang theo phù sa và lịch sử. Nhưng khi trục cảnh quan được hình thành, dòng sông ấy sẽ không chỉ chảy qua Hà Nội, mà chảy vào tương lai của Thủ đô, nơi mỗi mùa xuân đến, người dân có thể tự hào rằng thành phố của mình đã biết ôm lấy dòng sông, để từ đó vươn mình mạnh mẽ và nhân văn hơn.

Bảo Hân

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/song-hong-truc-xanh-danh-thuc-dien-mao-do-thi-ha-noi-tuong-lai-733900.html