Ở tầm nhìn dài hạn, áp lực này sẽ còn gia tăng mạnh mẽ hơn. Theo các định hướng phát triển, đến năm 2030, điện năng thương phẩm của Hà Nội dự kiến đạt khoảng 52,2 tỷ kWh, công suất cực đại khoảng 9.400MW, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 8,5%/năm. Song song với đó, theo Quy hoạch điện VIII, phụ tải điện cả nước vẫn duy trì mức tăng cao, khoảng 7-8% mỗi năm trong suốt thập kỷ này. Nếu đặt trong không gian rộng hơn của vùng Thủ đô, tổng nhu cầu công suất có thể vượt 20.000MW vào năm 2030.
Những con số này cho thấy, bài toán điện năng của Hà Nội không còn là câu chuyện bảo đảm trong ngắn hạn, mà là áp lực mang tính cấu trúc, dài hạn. Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào mở rộng nguồn cung, thành phố sẽ phải đối mặt với yêu cầu đầu tư rất lớn, trong khi quỹ đất, hạ tầng và các ràng buộc về môi trường ngày càng chặt chẽ. Rõ ràng, cách tiếp cận cũ đang dần chạm tới giới hạn.
Thời gian qua, Hà Nội đã chủ động triển khai nhiều giải pháp để bảo đảm cung ứng điện. Hệ thống lưới điện được đầu tư, nâng cấp theo hướng hiện đại, từng bước nâng cao độ tin cậy và giảm thiểu quá tải cục bộ. Ngành Điện Thủ đô đẩy mạnh chuyển đổi số trong vận hành, từ điều khiển từ xa, tự động hóa lưới điện đến giám sát phụ tải theo thời gian thực. Các dịch vụ điện trực tuyến được mở rộng, giúp nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Đặc biệt, tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu sử dụng điện đã có chuyển biến rõ nét. Các chương trình sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả được triển khai sâu rộng; việc điều chỉnh phụ tải trong các thời điểm cao điểm được thực hiện linh hoạt hơn. Từ chỗ chỉ tập trung “đáp ứng nhu cầu”, hệ thống đã bước đầu chuyển sang “điều tiết nhu cầu” - một thay đổi quan trọng về tư duy.
Tuy nhiên, chừng đó là chưa đủ. Rõ ràng, bài toán điện năng của Hà Nội không thể tiếp tục giải bằng cách cũ. Việc chuyển từ bảo đảm cung ứng sang quản trị năng lượng hiệu quả không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu Thủ đô muốn duy trì đà tăng trưởng và hướng tới phát triển bền vững.
Quản trị năng lượng hiệu quả trước hết cần được tích hợp vào hệ thống điều hành đô thị thông minh. Khi dữ liệu tiêu thụ điện từ các khu dân cư, tòa nhà, khu công nghiệp được kết nối với các nền tảng quản lý đô thị, cơ quan chức năng có thể theo dõi, phân tích và điều hành theo thời gian thực, từ đó tối ưu hóa vận hành hệ thống và giảm tổn thất năng lượng.
Một hướng đi quan trọng khác là thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo theo mô hình phân tán. Hà Nội có nhiều dư địa để phát triển điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, tòa nhà thương mại, trụ sở cơ quan và đặc biệt là các khu chung cư, khu đô thị mới - những “điểm nóng” tiêu thụ điện. Khi kết hợp với các giải pháp lưu trữ năng lượng và mô hình tiêu thụ tại chỗ, hệ thống điện sẽ trở nên linh hoạt hơn, giảm áp lực cho lưới điện tập trung.
Ở góc độ quản lý, cần hoàn thiện các cơ chế, chính sách khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thúc đẩy các mô hình quản lý năng lượng trong doanh nghiệp và tòa nhà. Việc áp dụng các tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng đối với công trình xây dựng, thiết bị điện cần được thực hiện nghiêm túc, đi vào thực chất.
Chuyển từ bảo đảm đủ điện sang quản trị năng lượng hiệu quả không chỉ là sự điều chỉnh về cách làm, mà là bước chuyển trong tư duy phát triển. Khi điện năng được sử dụng thông minh, tiết kiệm và bền vững, bài toán năng lượng sẽ không còn là điểm nghẽn, mà trở thành một lợi thế, góp phần định hình một Thủ đô xanh, hiện đại trong tương lai.
Gia Khánh