Cuối thập niên 1990, sau các kinh nghiệm tác chiến tại Chechnya, quân đội Nga nhận thấy nhu cầu cấp thiết về 1 loại súng máy đa năng có khả năng duy trì hỏa lực lâu hơn mà không phải thay nòng thường xuyên như súng máy PKM.
Từ yêu cầu đó, Viện thiết kế TsNIITochMash phát triển súng máy đa năng PKP Pecheneg cỡ 7,62 x 54 mmR, chính thức được đưa vào trang bị đầu những năm 2000.
Về bản chất, PKP Pecheneg kế thừa cơ chế trích khí thuốc và khóa nòng xoay của súng máy PKM. Tuy nhiên, điểm cải tiến quan trọng nằm ở cụm nòng và hệ thống làm mát.
Nòng súng dài 65,8 cm được bọc bởi 1 vỏ kim loại kín, tạo hiệu ứng hút khí khi bắn, giúp không khí lưu thông dọc theo thân nòng để tản nhiệt nhanh hơn.
Nhờ thiết kế này, PKP Pecheneg có thể bắn liên tục hàng trăm viên đạn mà không cần thay nòng giữa trận, giảm tải cho tổ súng và tăng tính ổn định hỏa lực.
Súng sử dụng đạn 7,62 x 54 mmR, loại đạn súng trường có vành với sơ tốc đầu nòng khoảng 825 m/s. Tốc độ bắn lý thuyết đạt khoảng 650 phát/phút.
Tầm bắn hiệu quả đối với mục tiêu điểm khoảng 800 m, còn với mục tiêu diện lên tới 1.000 m. Khi lắp trên giá ba chân cố định, tầm bắn có thể mở rộng đến 1.500 m theo thước ngắm cơ khí hoặc quang học.
Khối lượng súng khoảng 8,2 kg khi không tính đạn và phụ kiện. Đạn được cấp qua dây băng kim loại 100 hoặc 200 viên, đặt trong hộp đạn gắn bên phải thân súng.
Cấu hình này tương tự PKM, giúp tận dụng hệ thống hậu cần sẵn có trong quân đội Nga. Tổng chiều dài súng khoảng 1,15 m, phù hợp với tác chiến cơ động cấp trung đội và đại đội.
So với PKM, PKP Pecheneg có độ chính xác cao hơn khi bắn loạt dài do nòng cố định và không phải tháo lắp giữa chừng.
Thiết kế này làm tăng độ cứng tổng thể của cụm nòng, giảm rung động khi khai hỏa. Ngoài ra, phiên bản hiện đại hóa Pecheneg-SP còn được trang bị ray gắn kính ngắm quang học và thiết bị nhìn đêm, đáp ứng yêu cầu tác chiến hiện đại.
Trong cơ cấu tổ chức bộ binh Nga hiện nay, 1 tổ súng máy PKP Pecheneg thường gồm 2 người, gồm xạ thủ và phụ xạ thủ mang theo đạn dự trữ. Vai trò của súng là tạo lưới hỏa lực áp chế, yểm trợ cho bộ binh tiến công hoặc phòng ngự.
Trong môi trường đô thị, đạn 7,62 mmR có khả năng xuyên phá công sự nhẹ và tường gạch mỏng ở khoảng cách vài trăm m, tạo ưu thế trước đối phương ẩn nấp.
Trong các xung đột gần đây, PKP Pecheneg xuất hiện rộng rãi trong biên chế lục quân và lực lượng đổ bộ đường không Nga.
Khả năng duy trì hỏa lực liên tục đặc biệt quan trọng trong tác chiến cường độ cao, nơi nhịp độ giao tranh dày đặc và yêu cầu khống chế khu vực rộng.
Việc không phải thay nòng giữa trận giúp giảm nguy cơ gián đoạn hỏa lực trong thời điểm then chốt.
Từ góc độ chiến thuật, súng máy đa năng 7,62 x 54 mmR PKP Pecheneg giữ vị trí trung tâm trong đội hình bộ binh Nga, tương tự vai trò của các súng máy đa năng cỡ 7,62 mm NATO trong quân đội phương Tây.
Tuy nhiên, nhờ kế thừa nền tảng PKM vốn nổi tiếng về độ tin cậy, Pecheneg duy trì được ưu điểm hoạt động ổn định trong điều kiện bụi bẩn, băng tuyết và nhiệt độ khắc nghiệt.
Việc tiếp tục duy trì và nâng cấp PKP Pecheneg cho thấy Nga vẫn coi súng máy đa năng là xương sống của hỏa lực bộ binh, bổ trợ cho súng trường tấn công và vũ khí chống tăng vác vai.
Trong chiến tranh hiện đại, nơi máy bay không người lái và pháo binh tầm xa ngày càng phổ biến, hỏa lực bộ binh trực tiếp ở cự ly 800 m đến 1.000 m vẫn đóng vai trò quyết định trong kiểm soát địa hình.
Súng máy PKP Pecheneg không chỉ là bước tiến kỹ thuật so với PKM, mà còn phản ánh tư duy ưu tiên độ bền, tính đơn giản và khả năng duy trì hỏa lực liên tục.
Sau hơn 20 năm phục vụ, nó vẫn là 1 trong những hệ thống súng máy đa năng chủ lực của quân đội Nga, gắn liền với chiến thuật bộ binh trong các môi trường tác chiến phức tạp hiện nay.
Việt Hùng