Tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot đang trở thành bài toán hóc búa không chỉ với Ukraine mà còn đối với các đồng minh tại châu Âu. Nhiều quốc gia thuộc lục địa già đã xây dựng toàn bộ chiến lược phòng thủ tên lửa dựa trên "hệ sinh thái" vũ khí của Hoa Kỳ, dẫn đến sự lệ thuộc sâu sắc vào năng lực sản xuất và chính sách đối ngoại của Washington.
Thế tiến thoái lưỡng nan của các quốc gia châu Âu
Hiện nay, cấu hình Patriot PAC-3 đang đóng vai trò là nòng cốt trong biên chế quân đội của Hà Lan, Đức, Ba Lan, Thụy Điển và Romania. Ngay cả Thụy Sĩ, quốc gia đã ký hợp đồng vào năm 2022, cũng đang rơi vào tình cảnh khó khăn do những bất định về thời hạn bàn giao, buộc nước này phải tìm kiếm các giải pháp dự phòng.
Đáng chú ý, Tây Ban Nha đã đặt hàng 4 đại đội Patriot PAC-3 vào năm 2024, bất chấp những rạn nứt trong quan hệ ngoại giao với Washington liên quan đến các chiến dịch quân sự tại Trung Đông. Việc duy trì hệ thống này đồng nghĩa với việc các quốc gia phải chấp nhận sự chi phối từ các ưu tiên trong chính sách của Mỹ và năng lực cung ứng của tập đoàn Lockheed Martin.
Rào cản từ năng lực công nghệ nội địa
Nguyên nhân chính khiến châu Âu không thể rời bỏ Patriot là do thiếu hụt các giải pháp thay thế đủ tầm. Mặc dù Đức sở hữu dòng IRIS-T danh tiếng của Diehl Defence, nhưng ngay cả biến thể SLX tầm xa hiện đại nhất vẫn chưa thể khẳng định năng lực đánh chặn tên lửa đạn đạo tương đương với Patriot.
Các quốc gia khác như Thụy Điển và Ba Lan chỉ mạnh về các hệ thống phòng không vác vai (MANPADS) như RBS 70 hay hệ thống tầm ngắn Perun. Trong khi đó, Tây Ban Nha và Hà Lan dù dẫn đầu về thiết bị điện tử quân sự nhưng lại hoàn toàn thiếu vắng năng lực chế tạo tên lửa đánh chặn tầm xa. Điều này tạo ra một khoảng trống hỏa lực mà chỉ có hệ sinh thái Patriot mới có thể lấp đầy vào lúc này.
Những khoản đầu tư tỷ USD củng cố sự hiện diện của Mỹ
Thay vì tìm kiếm hướng đi mới, các quốc gia châu Âu đang lún sâu hơn vào các hợp đồng mua sắm khổng lồ. Ba Lan đã chi khoảng 13,3 tỷ USD để mua thêm 6 đại đội với cấu hình 12 đơn vị hỏa lực. Hà Lan và Romania cũng liên tục đặt hàng thêm các đại đội mới để bù đắp khoảng trống sau khi chuyển giao thiết bị cho Ukraine.
Tại Đức, nỗ lực nội địa hóa phần nào đang được thực hiện thông qua việc xây dựng nhà máy sản xuất dòng tên lửa PAC-2 GEM-T tại cơ sở COMLOG, dự kiến bắt đầu từ tháng 9 tới. Khoảng 4,7 tỷ Euro ngân sách đã được dự chi để sản xuất 1.000 tên lửa phục vụ các nhà vận hành Patriot tại khu vực.
Tuy nhiên, dòng GEM-T vốn không chuyên về đánh chặn tên lửa đạn đạo như dòng PAC-3 MSE. Việc tiếp tục đổ vốn vào hệ thống cũ cho thấy sự bế tắc trong tính toán chiến lược. Việc thừa nhận sai lầm và chuyển sang một nền tảng mới vào lúc này là rủi ro chính trị quá lớn mà ít nhà cầm quyền nào dám đối mặt, biến Patriot trở thành "ván bài" bắt buộc mà châu Âu phải theo đuổi đến cùng.
Tuệ Nhân