Tăng kết nối để vận tải đa phương thức bứt phá

một giờ trướcBài gốc

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Đỗ Công Thủy, Phó vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho rằng, tới đây cần thúc đẩy nhanh việc kết nối để vận tải đa phương thức bứt phá, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Đỗ Công Thủy.

Nền móng phát triển mạng lưới vận tải đồng bộ

Trên thế giới, vận tải đa phương thức đang phát triển theo xu hướng nào, thưa ông?

Hiện nay, nhiều quốc gia phát triển vận tải đa phương thức theo hướng kết nối linh hoạt giữa các phương thức vận tải. Tại Trung Quốc, Hàn Quốc đều quy hoạch vận tải theo mô hình cụm cảng - khu logistics - trục đường cao tốc và đường sắt liên vùng để thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng kết nối đa phương thức.

Đồng thời, chuyển đổi số được đẩy mạnh thông qua ứng dụng AI, IoT hay blockchain để theo dõi, tối ưu hành trình và nâng cao tính minh bạch.

Nhiều nước cũng chú trọng phát triển các hành lang vận tải quốc tế, hệ thống trung tâm logistics và cảng cạn để tăng năng lực kết nối, trung chuyển hàng hóa.

Theo ông, Việt Nam đang ở đâu trong bức tranh tổng thể vận tải đa phương thức?

Ở nhiều nước phát triển, tỷ trọng vận tải đa phương thức trong vận tải hàng hóa đã đạt trên 25-40%, chi phí logistics chỉ ở mức 9-11% GDP. Tại Việt Nam, tỷ trọng này hiện dưới 10%, chủ yếu trong chuỗi logistics xuất nhập khẩu, chi phí logistics hiện vẫn khoảng 16-17% GDP, cao hơn đáng kể so với mức trung bình thế giới.

Quy hoạch tổng thể quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 đã đặt nền móng cho việc phát triển mạng lưới vận tải đồng bộ, gắn với các hành lang kinh tế, logistics và cửa ngõ quốc tế. Hệ thống quy hoạch ngành, vùng, tỉnh, đô thị cũng từng bước tích hợp trung tâm logistics, cảng cạn, khu công nghiệp, cảng biển và cảng hàng không, tạo tiền đề cho hình thành chuỗi vận tải đa phương thức.

Tuy nhiên, một số quy hoạch vẫn mang tư duy đơn phương thức, thiếu liên kết không gian và chức năng vận tải đa phương thức. Nhiều trung tâm logistics, cảng cạn (ICD), khu công nghiệp được quy hoạch chưa kết nối hiệu quả với đường sắt, đường thủy, khiến vận tải vẫn phụ thuộc nặng vào đường bộ.

Bên cạnh đó, dù số lượng doanh nghiệp logistics tăng nhanh, khoảng 54.000 doanh nghiệp nhưng chủ yếu cung cấp dịch vụ vận tải nội địa, rất ít doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức quốc tế; doanh nghiệp có quy mô nhỏ chiếm khoảng 90%, hạn chế về vốn và công nghệ.

Chỉ số hiệu quả logistics (LPI) của Việt Nam đứng thứ 43 trên thế giới, dù đã cải thiện nhưng vẫn còn khoảng cách với các nước trong khu vực.

Hạ tầng giao thông tạo dư địa lớn

Trong bối cảnh trên, Việt Nam có tiềm năng thế nào để phát triển vận tải đa phương thức trong tương lai, thưa ông?

Hạ tầng giao thông ngày càng được hoàn thiện với gần 595.000km đường bộ, trong đó có hơn 3.300km cao tốc kết nối Bắc - Nam và hơn 1.700km đường ven biển. Đường sắt quốc gia dài hơn 3.100km với gần 300 ga, kết nối nhiều vùng kinh tế trọng điểm.

Đường thủy nội địa với hơn 7.000km tuyến quốc gia đang được đầu tư nâng cấp, giúp kết nối trực tiếp giữa khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm logistics.

Hệ thống cảng biển gồm 34 cảng với hàng trăm bến, trong đó có những cụm cảng có năng lực cạnh tranh quốc tế như Cái Mép - Thị Vải, Lạch Huyện. Hàng không cũng phát triển nhanh với 22 cảng, năng lực vận chuyển ngày càng tăng.

Cùng đó, quy mô nền kinh tế, kim ngạch xuất nhập khẩu và sản lượng hàng hóa tăng trưởng mạnh mẽ đã tạo ra nhu cầu lớn cho dịch vụ logistics.

Đặc biệt, với vị trí địa lý chiến lược nằm trên các tuyến hàng hải quốc tế và hành lang kinh tế khu vực, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng.

Với tiềm năng ấy, cơ cấu vận tải trong nước hiện ra sao? Vì sao đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn dù đây là phương thức có chi phí cao, áp lực hạ tầng lớn, thưa ông?

Cơ cấu vận tải hiện nay vẫn mất cân đối rõ rệt. Đường bộ đảm nhận khoảng 75% vận tải hàng hóa và trên 90% vận tải hành khách. Trong khi đó đường sắt, đường thủy nội địa là các phương thức có chi phí thấp và khối lượng lớn lại chiếm tỷ trọng nhỏ.

Đáng chú ý, vận tải đa phương thức mới chỉ chiếm khoảng 2-3%, một con số còn khiêm tốn so với tiềm năng.

Nguyên nhân chủ yếu là do đường bộ có tính linh hoạt cao, có thể vận chuyển "từ cửa đến cửa"; trong khi, các phương thức khác chưa được đầu tư đồng bộ, thiếu kết nối và thiếu các điểm trung chuyển hiệu quả.

Vận tải đa phương thức được xác định là giải pháp chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia (Ảnh minh họa).

Nhận diện điểm nghẽn

Vậy đâu là điểm nghẽn lớn nhất, thưa ông?

Trước hết là hệ thống pháp luật còn phân tán cho từng phương thức vận tải, thiếu khung pháp lý thống nhất cho vận tải đa phương thức và dịch vụ logistics.

Hạ tầng kết nối giữa các phương thức còn yếu; đường bộ phát triển nhanh nhưng chưa theo kịp tốc độ gia tăng phương tiện; đường sắt lạc hậu, năng lực thấp trong khi đường thủy chưa được đầu tư tương xứng, còn nhiều "điểm nghẽn" về luồng lạch, tĩnh không cầu, thiết bị bốc xếp; hệ thống cảng biển chưa đồng đều, thiếu "hậu phương" cảng.

Ngoài ra, tính kết nối giữa các phương thức vận tải còn yếu, thiếu cơ chế điều phối luồng hàng giữa các phương thức vận tải dẫn đến cơ cấu vận tải mất cân đối; phương tiện ở nhiều lĩnh vực còn lạc hậu.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh vẫn còn nhiều hạn chế; dữ liệu giữa các phương thức chưa được kết nối, thiếu nền tảng số dùng chung, các sàn giao dịch vận tải hoạt động còn manh mún.

Nguyên nhân sâu xa của những điểm nghẽn này là gì, thưa ông?

Thứ nhất, thể chế và chính sách chưa hoàn thiện, thống nhất cho vận tải đa phương thức, cũng như thiếu cơ chế thúc đẩy kết nối chuỗi, chia sẻ dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp.

Thứ hai, nguồn lực đầu tư chưa cân đối, chủ yếu tập trung vào đường bộ.

Thứ ba, thị trường vận tải còn thiếu minh bạch, thiếu kết nối giữa các phương thức.

Ngoài ra, hạ tầng dữ liệu còn yếu, việc chia sẻ thông tin giữa các doanh nghiệp còn hạn chế cũng là một rào cản lớn.

Giải pháp gỡ nút thắt

Thời gian tới, Bộ Xây dựng đặt ra những mục tiêu cụ thể, định hướng về phát triển vận tải đa phương thức ra sao, thưa ông?

Để vận tải đa phương thức thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.

Trọng tâm là chuyển từ tư duy phát triển từng phương thức vận tải sang tư duy phát triển đa phương thức trọn gói. Chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang phát triển hành lang vận tải đa phương thức; từ quản lý phân tán sang quản trị hệ thống vận tải quốc gia theo dữ liệu và nền tảng số.

Nếu triển khai đồng bộ các giải pháp trên, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành mạng lưới vận tải đa phương thức hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nói riêng về giải pháp giảm áp lực cho đường bộ, theo ông, cần làm gì để tạo ra đột phá?

Trước hết, cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo hướng đồng bộ, ưu tiên thúc đẩy các hành lang vận tải đa phương thức quốc gia.

Cùng đó, ưu tiên kết nối đường sắt với cảng biển lớn và cảng cạn, nâng cấp tuyến đường thủy vận tải container, hạ tầng kết nối vào cảng và ga hàng hóa.

Đồng thời đầu tư phát triển các trung tâm logistics và trung chuyển liên phương thức tại các vùng kinh tế trọng điểm; giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn trên các tuyến đường thủy nội địa huyết mạch khu vực Đồng bằng sông Hồng và khu vực Nam Bộ.

Phát triển doanh nghiệp logistics "đầu tàu"

Doanh nghiệp được coi là trung tâm của hệ sinh thái vận tải đa phương thức. Theo ông, làm thế nào để hình thành các doanh nghiệp "đầu tàu"?

Cần nghiên cứu chính sách ưu đãi, tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa vận chuyển container có sức chở lớn, tốc độ nhanh để cung cấp dịch vụ gom hàng container cho cảng biển cửa ngõ quốc tế; phát triển đội tàu bay.

Đồng thời, khuyến khích các doanh nghiệp mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức tích hợp; phát triển và cung cấp giải pháp dịch vụ vận tải đa phương thức, logistics trọn gói để giảm các chi phí.

Chuyển đổi số, vận tải xanh là xu hướng của thế giới. Việt Nam cần làm gì để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong vận tải đa phương thức, thực hiện mục tiêu giảm phát thải?

Thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để kết nối hiệu quả các phương thức vận tải, hỗ trợ quản lý minh bạch, giảm thủ tục hành chính; xây dựng cơ sở dữ liệu logistics quốc gia, phát triển nền tảng số dùng chung, kết nối cơ quan quản lý với doanh nghiệp.

Đồng thời, hình thành và phát triển sàn giao dịch vận tải để giảm xe chạy rỗng, tối ưu vận hành, nâng cao hiệu quả khai thác.

Cùng đó, Bộ cũng thúc đẩy chuyển đổi phương tiện xanh, phát triển hạ tầng năng lượng sạch trạm sạc, đổi pin tại các đầu mối vận tải..

Trong tiến trình thực hiện mục tiêu trên, theo ông, vai trò điều phối của Nhà nước như thế nào?

Nhà nước cần giữ vai trò điều phối thống nhất trong phát triển vận tải đa phương thức, bảo đảm liên kết chặt chẽ giữa các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp, tránh tình trạng phát triển manh mún, thiếu đồng bộ.

Trước mắt, cần xây dựng và trình phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn 2050.

Đồng thời, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, liên vùng; đẩy mạnh phân cấp đi đôi với giám sát, tạo điều kiện cho địa phương chủ động phát triển hạ tầng kết nối đa phương thức phù hợp với lợi thế; thúc đẩy chia sẻ dữ liệu, xây dựng nền tảng số dùng chung, kết nối các cơ quan quản lý với doanh nghiệp nhằm nâng cao minh bạch, tối ưu vận hành.

Cảm ơn ông!

Yến Chi

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/tang-ket-noi-de-van-tai-da-phuong-thuc-but-pha-192260520083916414.htm