Tảo mộ cuối năm, lưu ý điều gì để giữ gìn sự thanh tịnh?

3 giờ trướcBài gốc

Trao đổi với Báo Tri thức và Cuộc sống, TS Vũ Thế Khanh, Tổng giám đốc Liên hiệp Khoa học công nghệ tin học ứng dụng UIA cho rằng, tảo mộ không nằm ở mâm cao cỗ đầy mà cốt lõi là sự thanh tịnh, lòng tri ân và cách ứng xử đúng đắn với môi trường tâm linh cũng như môi trường sống.

Tảo mộ cuối năm, mời tổ tiên, ông bà, cha mẹ về ăn Tết. Ảnh: Mai Nguyễn.

Tảo mộ, không nên mang đồ ăn, bánh trái hay mâm cỗ ra nghĩa trang

Theo TS Vũ Thế Khanh, câu hỏi ra mộ thắp hương nên chuẩn bị lễ vật thế nào là băn khoăn rất phổ biến, đặc biệt vào dịp cuối năm. Tuy nhiên, đây cũng là nơi dễ phát sinh những quan niệm chưa thực sự đúng bản chất.

Ông cho rằng khi ra mộ, gia đình chỉ nên thắp hương và có thể mang theo hoa. Việc mang đồ ăn, bánh trái hay mâm cỗ ra nghĩa trang là không cần thiết. Quan niệm cho rằng mang đồ ra mộ để ông bà tổ tiên ngồi ăn tại đó mang tính hình thức. Nếu người đã khuất thực sự cần ăn đồ cúng tại mộ, vậy những ngày không có lễ, họ sẽ ăn bằng gì.

Trên thực tế, việc mang đồ ăn ra nghĩa trang còn kéo theo nhiều hệ lụy về vệ sinh và môi trường. Thức ăn, bánh kẹo dễ thu hút kiến, chuột, côn trùng. Nếu để lại tại mộ, chuột bọ sẽ kéo đến, làm bừa bãi, phá hoại cảnh quan và sự trang nghiêm. Nếu cúng xong rồi lại mang về ăn, nguy cơ mất vệ sinh là rất lớn, bởi nghĩa trang là nơi tồn tại nhiều vi khuẩn và khí phân hủy mà mắt thường không nhìn thấy.

“Cúng xong mang về ăn là điều không nên, vừa không đảm bảo vệ sinh, vừa không đúng về mặt tâm linh”, TS Vũ Thế Khanh nhấn mạnh.

Theo ông, không chỉ ở Việt Nam mà tại nhiều quốc gia phương Tây, khi thăm mộ, người ta thường chỉ mang một bó hoa. Việc mang bánh kẹo, cỗ bàn ra nghĩa trang là không thực tế, không cần thiết và cũng không mang lại giá trị tâm linh như nhiều người lầm tưởng.

Mộ phần là nơi cần sự thanh tịnh. Đồ ăn nếu để lại sẽ bị chuột bọ, trâu bò, côn trùng phá hoại. Nếu mang về thì lại không đảm bảo an toàn vệ sinh. Vì vậy, lựa chọn phù hợp nhất vẫn là không mang đồ ăn ra mộ.

Thắp hương ở nhà trước khi ra mộ là để chuẩn bị tâm thức, không phải thủ tục bắt buộc

Liên quan đến câu hỏi có cần thắp hương ở nhà để “báo trước” khi ra mộ hay không, TS Vũ Thế Khanh cho rằng bản chất vấn đề không nằm ở cây hương mà nằm ở sự chuẩn bị tâm thức của người đi lễ.

Theo ông, thắp hương thực chất chỉ là “tướng hương”, tức một hình thức, một giáo cụ trực quan giúp con người dễ tập trung, dễ khởi tâm. Nếu chỉ cắm hương cho đủ nghi thức mà tâm không hướng về người đã khuất thì việc thắp hương cũng không mang nhiều ý nghĩa.

Gia đình có thể thắp hương ở nhà trước khi ra mộ như một cách chuẩn bị tinh thần, xác định rõ mục đích chuyến đi, thể hiện sự thành kính. Tuy nhiên, nếu đã quen với việc “thắp tâm hương”, tức là chỉ cần khởi tâm tưởng nhớ, tri ân, thì dù ở đâu cũng đã có sự kết nối, không nhất thiết phải phụ thuộc vào hình thức thắp hương.

TS Vũ Thế Khanh dẫn một ví dụ để lý giải: người làm điều xấu không thắp hương nhưng hành vi của họ vẫn “có người biết”. Như vậy, khi khởi tâm thiện, tâm thành, dù không thắp hương, tín hiệu tâm linh vẫn được ghi nhận. “Điều quan trọng là sự chân thành và ý niệm bên trong, chứ không phải số lượng nén hương hay hình thức lễ nghi”, TS Vũ Thế Khanh cho hay.

Tảo mộ nên làm những gì để đúng ý nghĩa?

Theo TS Vũ Thế Khanh, khi đi tảo mộ, điều quan trọng nhất không phải là lễ vật, mà là việc sửa sang, chăm sóc mộ phần.

Gia đình khi đi tảo mộ nên chuẩn bị hương, có thể thêm hoa, cùng với các dụng cụ cần thiết để phát cỏ, dọn dẹp khu vực xung quanh mộ. Ngoài ra, cần có dụng cụ để đắp đất, sửa các chỗ sụt lún, hang hốc do chuột bọ gây ra, giúp mộ phần ngay ngắn, phong quang và sạch sẽ.

Việc tảo mộ cốt lõi là kiểm tra tình trạng mộ phần, chỉnh sửa những chỗ hư hại, đảm bảo sự trang nghiêm, chứ không phải là bày biện lễ lạt.

TS Vũ Thế Khanh cho biết, theo quan niệm tâm linh, trong nhiều trường hợp, khi mộ phần bị động, sụt lún hoặc bị xâm phạm, con cháu trong gia đình có thể gặp những vấn đề bất ổn trong cuộc sống. Dù nhìn dưới góc độ tâm linh hay môi trường, việc tảo mộ định kỳ đều mang ý nghĩa phòng ngừa, giúp giữ gìn sự ổn định và an tâm cho cả người sống lẫn người đã khuất.

Những thời điểm tảo mộ quan trọng trong năm

Theo TS Vũ Thế Khanh, trong năm thường có ba thời điểm tảo mộ quan trọng. Thứ nhất là tiết Thanh Minh, khi con cháu tưởng nhớ tổ tiên, sửa sang mộ phần. Thứ hai là dịp ngày giỗ, vừa để mời người đã khuất, vừa kiểm tra tình trạng mộ. Thứ ba là dịp cuối năm, thường trước hoặc sau ngày 23 tháng Chạp.

Việc tảo mộ cuối năm mang ý nghĩa đặc biệt, như một cách “tổng vệ sinh” mộ phần, giúp mộ sạch sẽ, trang nghiêm để người đã khuất “ăn Tết”. Đây cũng là thời điểm con cháu thể hiện sự tri ân, tưởng nhớ, khép lại một năm cũ và chuẩn bị bước sang năm mới.

Theo TS Vũ Thế Khanh, tảo mộ không nên bị hiểu thành một nghi lễ nặng về hình thức hay vật chất. Điều cốt lõi là sự thanh tịnh, lòng thành kính và thái độ ứng xử đúng đắn với cả người đã khuất và môi trường xung quanh.

“Việc không mang đồ ăn ra mộ, không bày biện cỗ bàn, chú trọng sửa sang mộ phần, giữ cảnh quan sạch sẽ không chỉ giúp tránh mê tín mà còn góp phần xây dựng nếp sống văn minh, phù hợp với cả truyền thống lẫn đời sống hiện đại”, TS Vũ Thế Khanh chia sẻ.

Với nghĩa trang liệt sĩ, nên thắp hương chung thay vì chỉ riêng mộ nhà mình

Từ trải nghiệm thực tế trong các chương trình tìm kiếm liệt sĩ bằng phương pháp ngoại cảm, TS Vũ Thế Khanh cho hay, các liệt sĩ là đồng đội của nhau, có người có gia đình thăm viếng thường xuyên, nhưng cũng có người không còn thân nhân. Vì vậy, khi đến nghĩa trang liệt sĩ, điều quan trọng là giữ tâm niệm bình đẳng, tưởng niệm chung, thắp hương tại đài liệt sĩ, khấn mời chung các anh hùng liệt sĩ trong nghĩa trang.

Sau khi thắp hương xong, nếu có chút lễ vật mang tính tượng trưng, gia đình có thể nhờ người quản trang thụ lộc. Cách làm này vừa giữ vệ sinh, vừa không ảnh hưởng đến sự thanh tịnh của nghĩa trang. TS Vũ Thế Khanh lưu ý không nên bày biện cỗ bàn, thức ăn tại các ngôi mộ liệt sĩ, bởi điều đó không phù hợp với không gian chung và ý nghĩa tưởng niệm.

Mai Nguyễn

Nguồn Tri Thức & Cuộc Sống : https://kienthuc.net.vn/tao-mo-cuoi-nam-luu-y-dieu-gi-de-giu-gin-su-thanh-tinh-post1604755.html