Tập luyện thể chất: Giải pháp không mất tiền phòng ngừa và hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày- tá tràng

3 giờ trướcBài gốc

Trong đó, việc tập luyện thể chất đúng phương pháp được xem như một "liệu pháp tự nhiên" hiệu quả, giúp hỗ trợ điều trị, tăng cường sức đề kháng và cải thiện chức năng tiêu hóa. Tuy nhiên, không phải hình thức vận động nào cũng phù hợp; người bệnh viêm loét dạ dày cần lựa chọn các bài tập nhẹ nhàng, có cường độ và tần suất phù hợp để tối ưu hóa lợi ích và bảo vệ sức khỏe dạ dày.

PGS.TS.BS Võ Tường Kha - Trưởng Bộ môn Y học thể thao, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội; Phó Chủ tịch Hội khoa học Thể thao Việt Nam.

1. Cơ chế bệnh sinh viêm loét dạ dày - tá tràng

Viêm loét dạ dày - tá tràng là tình trạng tổn thương, mất chất niêm mạc do vết loét hình thành.

Nguyên nhân chính thường do:

- Nhiễm khuẩn HP (Helicobacter Pylori): Vi khuẩn này phá hủy lớp nhầy bảo vệ niêm mạc.

- Lạm dụng thuốc giảm đau, kháng viêm (NSAIDs): Làm giảm sản xuất chất bảo vệ dạ dày.

- Yếu tố tâm lý - Căng thẳng (STRESS) mạn tính: Khi căng thẳng, cơ thể tăng tiết hormone cortisol. Cortisol không chỉ kích thích dạ dày tăng tiết acid dịch vị quá mức mà còn ức chế quá trình sửa chữa niêm mạc, khiến vết loét dễ hình thành và khó lành.

2. Tác hại của viêm loét dạ dày - tá tràng và các phương pháp điều trị thông thường

- Tác hại của bệnh: Gây đau đớn, rối loạn tiêu hóa (đầy hơi, buồn nôn, ợ chua), chảy máu dạ dày, thủng dạ dày, suy nhược cơ thể và giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.

- Hạn chế của điều trị bằng phương pháp thông thường (thuốc): Thuốc (ức chế tiết acid, trung hòa acid, kháng sinh diệt HP...) là cần thiết nhưng thường chỉ giải quyết phần ngọn. Nếu không thay đổi lối sống, đặc biệt là kiểm soát stress, bệnh rất dễ tái phát. Hơn nữa, thuốc có thể đi kèm một số tác dụng phụ khi sử dụng lâu dài.

Nhiễm khuẩn HP (Helicobacter Pylori) - Nguyên nhân chính gây viêm loét dạ dày - tá tràng.

3. Vai trò kép và cơ chế sinh lý của tập luyện thể chất

Tập luyện được ví như một "liệu pháp đa tác dụng", tác động trực tiếp vào cơ chế bệnh sinh viêm loét dạ dày -tá tràng. Theo y sinh học thể thao, tập luyện thể chất nhẹ nhàng đến trung bình có hiệu quả tích cực trong phòng và hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng thông qua cơ chế sau:

- Giảm hormone stress, ổn định nội tiết tố: Tập luyện làm giảm nồng độ cortisol và adrenaline - những hormone gây căng thẳng. Đồng thời, kích thích cơ thể sản xuất endorphin và serotonin - "hormone hạnh phúc", giúp cải thiện tâm trạng, giảm lo âu, giảm đau và tạo cảm giác hưng phấn, thư thái (thường được gọi là "runner's high").

- Điều hòa hệ thần kinh thực vật: Các bài tập nhịp điệu, nhẹ nhàng, có kiểm soát hơi thở (như Yoga, Thái Cực Quyền) giúp tăng trương lực phó giao cảm (là hệ "nghỉ ngơi và tiêu hóa"), giảm hoạt động của hệ giao cảm (hệ "chiến đấu hay bỏ chạy"), từ đó giúp cơ thể thư giãn sâu. Yoga và thiền kết hợp hơi thở sâu, cùng với sự tập trung và các tư thế giãn cơ, có tác dụng trực tiếp và mạnh mẽ nhất trong việc làm dịu hệ thần kinh, giảm cortisol.

Căng thẳng (stress) kéo dài làm tăng tiết cortisol, kích thích sản xuất acid dịch vị quá mức, gây tổn thương niêm mạc dạ dày và làm trầm trọng thêm tình trạng viêm loét. Tập luyện đều đặn giúp giảm nồng độ cortisol, ổn định trạng thái thần kinh – nội tiết, từ đó hạn chế kích thích tiết acid và tạo điều kiện cho niêm mạc phục hồi.

- Tăng cường tuần hoàn máu đến dạ dày-tá tràng: Vận động giúp tim bơm máu hiệu quả hơn, tăng lưu lượng máu đến toàn bộ cơ thể, bao gồm vùng dạ dày - tá tràng. Máu giàu oxy và dưỡng chất giúp đẩy nhanh tốc độ chữa lành các tổn thương, tái tạo niêm mạc. Khi vận động, tim đập nhanh và mạnh hơn, bơm máu đến toàn bộ cơ thể nhiều hơn, bao gồm cả các cơ quan tiêu hóa.

Hoạt động cơ bắp sản sinh ra nhiệt và các chất gây giãn mạch (như nitric oxide), giúp mở rộng các mạch máu ở hệ tiêu hóa, tăng lưu lượng máu đến niêm mạc dạ dày và ruột. Tập luyện đều đặn giúp tăng mật độ mao mạch, đảm bảo việc cung cấp oxy và dưỡng chất cho các tế bào niêm mạc được hiệu quả hơn, đồng thời đẩy nhanh quá trình sửa chữa tổn thương. Đi bộ nhanh hoặc đạp xe nhẹ nhàng là các bài tập toàn thân, duy trì nhịp tim ở mức trung bình, giúp tăng lưu thông máu một cách ổn định mà không gây cướp máu khỏi hệ tiêu hóa một cách đột ngột.

Đạp xe nhẹ nhàng là bài tập toàn thân, tăng cường tuần hoàn máu đến dạ dày - tá tràng.

- Tăng cường hệ miễn dịch:Tập luyện vừa sức thúc đẩy lưu thông của các tế bào miễn dịch (tế bào T, tế bào NK), giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng (như nhiễm HP) và các yếu tố gây viêm hiệu quả hơn. Khi lưu thông máu tốt còn hỗ trợ duy trì hàng rào biểu mô ruột khỏe mạnh, ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố vào máu (hiện tượng "ruột bị rò rỉ").

Vận động nhẹ nhàng kích thích dây thần kinh phế vị (Vagus) - thuộc hệ phó giao cảm, giúp tăng cường nhu động ruột và bài tiết men tiêu hóa, giúp thức ăn được tiêu hóa trơn tru, giảm đầy hơi, khó tiêu. Tập luyện thường xuyên với cường độ vừa phải giúp giảm các cytokine gây viêm (như TNF-α, IL-6 trong trạng thái nghỉ) và tăng các cytokine chống viêm. Lưu thông máu tốt hỗ trợ duy trì hàng rào biểu mô ruột khỏe mạnh, ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố vào máu (hiện tượng "ruột bị rò rỉ").

- Tăng cường bài tiết men tiêu hóa và hỗ trợ nhu động:Các bài tập nhẹ nhàng làm tăng hoạt động của hệ phó giao cảm - hệ thần kinh chịu trách nhiệm cho "nghỉ ngơi và tiêu hóa". Khi hệ này được kích hoạt, nó sẽ kích thích dạ dày bài tiết dịch vị (chứa acid và enzyme pepsin) và tăng cường nhu động ruột để trộn và đẩy thức ăn đi. Sự vận động của cơ thể, đặc biệt là vùng cơ bụng và cơ hoành, tạo ra các kích thích cơ học nhẹ nhàng lên dạ dày và ruột, thúc đẩy hoạt động co bóp. Đi bộ sau bữa ăn (khoảng 20-30 phút) là phương pháp cổ điển và rất hiệu quả. Việc đi bộ nhẹ nhàng sau ăn giúp kích hoạt hệ phó giao cảm, hỗ trợ quá trình tiêu hóa tự nhiên, giảm đầy hơi và khó tiêu.

Tập luyện thể chất nhẹ nhàng, đều đặn là một liệu pháp hỗ trợ quan trọng trong phòng ngừa và điều trị viêm loét dạ dày – tá tràng. Các hình thức như đi bộ, yoga, thiền và aerobic cường độ thấp không chỉ giúp giảm căng thẳng, ổn định nội tiết tố mà còn cải thiện tuần hoàn máu, tăng cường miễn dịch và hỗ trợ chức năng tiêu hóa. Việc lựa chọn bài tập phù hợp, tuân thủ nguyên tắc tập luyện và kết hợp với một lối sống lành mạnh chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe dạ dày một cách bền vững.

PGS.TS.BS Võ Tường Kha

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/tap-luyen-the-chat-giai-phap-khong-mat-tien-phong-ngua-va-ho-tro-dieu-tri-viem-loet-da-day-ta-trang-169260203210302269.htm