Tết Chôl Chnăm Thmây: Biểu tượng bản sắc văn hóa và tinh thần gắn kết cộng đồng

3 giờ trướcBài gốc

Đại lịch Maha Sang-Kran được đặt trong khay son rước quanh chính điện 3 vòng để làm lễ mừng năm mới. (Ảnh: Lê Đông/TTXVN)

Tết Chôl Chnăm Thmây là lễ hội lớn nhất của đồng bào Khmer. Đây không chỉ là lễ hội để đoàn kết cộng đồng mà còn là dịp để con người cộng cảm với thiên nhiên (qua nghi thức cầu mưa); không chỉ là dịp để tưởng nhớ tổ tiên mà còn là dịp để đồng bào thể hiện ước vọng một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Biểu tượng văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer

Chôl Chnăm Thmây có nghĩa là “vào năm mới.” Tết Chôl Chnăm Thmây diễn ra vào trung tuần tháng 4 Dương lịch. Theo quan niệm của người Khmer, đây là thời điểm giao mùa, vạn vật sinh sôi, mang đến sự tươi mới và hy vọng cho một năm mới an lành, mùa màng bội thu. Trước đây Tết năm mới của đồng bào Khmer kéo dài từ 10-15 ngày. Những thập niên gần đây, lễ hội này chỉ còn 3 ngày.

Đối với người Khmer, chùa là nơi tôn nghiêm và cũng là ngôi nhà chung của cộng đồng. Vì vậy tất cả các lễ hội đều tập trung tại chùa, đặc biệt là lễ đón Tết Chôl Chnăm Thmây.

Trong ngày Tết đầu tiên - “Maha Songkran,” người Khmer sẽ chọn giờ tốt nhất trong ngày, mặc quần áo đẹp và mang theo lễ vật nhang đèn vào chùa làm lễ rước Đại lịch “Maha Songkran,” đồng thời diễu hành xung quanh chính điện để đón chào Têvêđa. Tối sẽ tổ chức các trò chơi dân gian cùng các vũ điệu như hát, múa dù kê, rô băm, rom vong...

Ngày Tết thứ hai - “Veareak Vanabot,” mọi người mang đồ ăn thức uống đến cho các sư sãi để bày tỏ lòng thành tâm tín ngưỡng. Đáp lại, các nhà sư sẽ làm lễ tạ ơn những người đã làm ra hạt gạo, đã trồng cây, chăn nuôi, tạo nên cuộc sống ấm no. Buổi chiều dưới sự hướng dẫn của vị Achar, mọi người làm lễ “Đắp núi cát” (Puôn Phnum Khsach) ngay tại khuôn viên chùa để mong gặp được điều lành. Tập tục này gắn với thuật cầu mưa của người xưa.

Ngày Tết thứ ba - “Veareak Lơn Săk” còn gọi là ngày Lễ tắm Phật. Các nhà sư dùng những cành hoa, vẩy những giọt nước tinh khiết có ướp hương hoa lên tượng Phật. Và người dân thành tâm khấn nguyện cầu mong Trời Phật gia hộ cho dân làng được dồi dào sức khỏe, ruộng rẫy tốt tươi và được mùa.

Đến trưa mọi người về nhà làm lễ tắm tượng Phật thờ trong nhà mình, rồi chúc mừng ông bà, cha mẹ và dâng bánh để tạ ơn. Cũng có khi họ tổ chức lễ tắm cho ông bà, cha mẹ, tượng trưng cho sự báo hiếu. Cũng giống như phong tục của người Kinh, ba ngày Tết Chôl Chnăm Thmây cũng là thời gian những người con Khmer trở về với gia đình, quê hương, để sum họp, cùng nhau đón mừng năm mới; thăm họ hàng, gia tộc, chúc nhau sức khỏe, cuộc sống yên vui, phát đạt...

Trong ba ngày Tết Chôl Chnăm Thmây, ngoài các nghi thức Phật giáo, đồng bào Khmer cũng tổ chức rất nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật và các trò chơi dân gian, như: thả diều, đánh quay lửa hay nghe các cụ già kể chuyện thần thoại, cổ tích cho con cháu; thanh niên trai, gái tham gia các cuộc hát đối đáp aday, hát dukê, diễn roban, múa ramvông, romxaravan, múa trống xàdăm...

Rộn ràng niềm vui đón Tết Chôl Chnăm Thmây

Chôl Chnăm Thmây năm nay diễn ra trong 3 ngày, từ 14-16/4/2026. Với sự quan tâm của chính quyền các địa phương, những ngày qua đã diễn ra nhiều hoạt động chăm lo Tết cho đồng bào, tạo không khí vui tươi, phấn khởi khắp các phum, sóc. Các hoạt động trong dịp Tết không chỉ tạo không khí rộn ràng mà còn góp phần phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Hòa chung niềm vui đón Tết Chôl Chnăm Thmây, cộng đồng người Khmer tại tỉnh Đồng Nai đang tận hưởng không khí rộn ràng. Điểm nhấn của mùa Tết Cổ truyền năm nay là sự trang trọng trong các nghi thức truyền thống tại miếu ông Tà, kết bông bạc tại nhà, góp phần tạo những nét đẹp văn hóa, sự gắn kết bền chặt trong cộng đồng những ngày đầu năm mới.

Tại xã Nha Bích, trong ngày 12-13/4, không khí Tết lan tỏa khắp các ấp có đồng bào Khmer sinh sống. Các gia đình chuẩn bị chu đáo mâm cúng ông bà, tổ tiên, lễ vật dâng miếu, chùa với sự thành kính và trang nghiêm.

Việc kết bông bạc tại nhà là một nét đẹp văn hóa đặc sắc, mang tính gắn kết cộng đồng trong dịp Tết Chôl Chnăm Thmây. Những cây bông bạc được kết từ hoa tươi, giấy màu và tiền công đức, thể hiện lòng thành kính dâng lên Đức Phật, cầu mong phước lành cho gia đình. Những cây bông bạc sau đó được dâng về chùa trong ngày chính lễ, không chỉ là vật phẩm cúng dường mà còn tượng trưng cho sự đoàn kết, đồng lòng của cộng đồng.

Trước ngày Tết, nghi thức cúng ông Tà là phong tục lâu đời không thể thiếu của đồng bào Khmer. Điểm nhấn là hoạt động của các nhóm thanh thiếu niên hóa trang, đi từng ngõ xóm thực hiện nghi lễ cầu bình an cho phum sóc. Để bảo đảm an toàn, lực lượng chức năng địa phương tổ chức giám sát, hướng dẫn các đoàn lễ di chuyển đúng quy định, bảo đảm trật tự, an toàn giao thông.

Không khí Tết Chôl Chnăm Thmây không chỉ rộn ràng tại xã Nha Bích mà còn lan tỏa ở nhiều địa phương trong tỉnh, mang lại niềm vui, sự phấn khởi, góp phần thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng. Người dân vẫn ý thức đón Tết tiết kiệm, văn minh; công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông được thực hiện tốt, góp phần gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer tại địa phương.

Tại Cà Mau, từ các khu dân cư nơi phố thị đông đúc đến các phum, sóc thôn quê, nơi đâu cũng thấy sự chuẩn bị tươm tất. Đặc biệt, các ngôi chùa, nơi tập trung sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của đồng bào Khmer, được trang hoàng rực rỡ sắc màu. Tại chùa Cái Giá Chót, xã Hưng Hội, các nghệ nhân tỉ mẩn sơn sửa lại những bức tượng Phật, phù điêu hoa văn. Trong khi đó, các vị sư cùng đồng bào, phật tử tất bật trang trí những tiểu cảnh tái hiện lại khung cảnh về “Tết xưa” nhằm lưu giữ nét đẹp truyền cho các thế hệ mai sau. Ai nấy đều làm việc với tinh thần phấn khởi, mong muốn ngôi chùa của phum, sóc mình thật lộng lẫy để đón Tết.

Hòa thượng Tăng Sa Vong, Trụ trì chùa Cái Giá Chót cho biết, năm nay, đồng bào đón Tết trong niềm vui phấn khởi. Sản xuất lúa hay rau màu đều được mùa, Người dân có điều kiện sửa sang nhà cửa, mua sắm các vật dụng đón Tết.

Không chỉ ở các ngôi chùa, các căn nhà của người Khmer những ngày này cũng được lau dọn, sửa sang để đón Tết. Anh Thạch Minh Hoàng, xã Hòa Bình chia sẻ, gia đình anh chuẩn bị đón Tết chu đáo vì năm nay sản xuất thuận lợi: lúa được mùa, nuôi chồn hương đạt lợi nhuận khá. Anh Hoàng cho biết, đón Tết Chôl Chnăm Thmây năm nay, ngoài việc đầu tư sửa sang nhà cửa cho tươm tất, gia đình anh còn tổ chức làm bánh gừng, bánh ớt để biếu khách. Đây là những loại bánh truyền thống của người Khmer được làm trong các dịp lễ, Tết.

Tại Vĩnh Long cũng đã diễn ra nhiều hoạt động sôi nổi, mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống, thu hút đông đảo người dân tham gia, góp phần thắt chặt tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Tại chùa Mới Gia Kiết (ấp Mỹ Thuận, xã Trà Côn), Ngày hội Văn hóa thanh niên dân tộc mừng Chôl Chnăm Thmây năm 2026 diễn ra trong không khí vui tươi, phấn khởi với các tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ, cùng nhiều trò chơi dân gian, như nhảy bao bố, đẩy gậy, nhảy dây...Nhiều thanh niên, thiếu nhi hào hứng tham gia các hoạt động trải nghiệm, người dân địa phương cũng tích cực hưởng ứng, góp phần tạo nên không khí rộn ràng trước thời khắc đón năm mới..

Tiết mục nghệ thuật đậm chất văn hóa của đồng bào Khmer tại buổi họp mặt húc mừng Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây của thành phố Cần Thơ. (Ảnh: Trung Kiên/TTXVN)

Quan tâm, tạo điều kiện để đồng bào vui Tết cổ truyền

Trong không khí vui mừng chào đón Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026 của dân tộc Khmer, thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã có thư gửi tới toàn thể đồng bào, đồng chí và các vị chư tăng dân tộc Khmer tình cảm thân thiết, lời thăm hỏi ân cần, lời chúc mừng năm mới tốt đẹp nhất.

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, Việt Nam là một quốc gia thống nhất gồm nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc Khmer với nền văn hóa đặc sắc, độc đáo là một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng 54 dân tộc anh em. Bức tranh văn hóa Việt Nam thêm phần rực rỡ, đa dạng chính là nhờ tiếng nhạc ngũ âm, những điệu múa Rom vông rộn rã, nghệ thuật sân khấu Dù kê, Rô băm cùng những lễ hội truyền thống độc đáo.

Thủ tướng đề nghị các cấp, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, trọng tâm là Chỉ thị số 19-CT/TW ngày 10/1/2018 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường công tác ở vùng đồng bào dân tộc Khmer trong tình hình mới. Các bên liên quan huy động mọi nguồn lực đầu tư phát triển toàn diện kinh tế-xã hội, đặc biệt quan tâm công tác y tế, phát triển giáo dục-đào tạo, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số "có tâm, có tầm."

Đồng thời, các cấp, ngành, địa phương tăng cường thông tin, tuyên truyền nhằm tạo sự đồng thuận xã hội; chú trọng phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo, nhân sỹ, trí thức, gương điển hình tiên tiến..., khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, lòng tự hào dân tộc, tạo nên sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cần thực hiện đầy đủ, kịp thời chính sách an sinh xã hội, quan tâm, chăm lo đời sống đồng bào; chuẩn bị tốt các điều kiện để đồng bào Khmer đón Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026 đoàn kết, vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm, phù hợp với nếp sống văn minh, phong tục, tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Nhân dịp Tết Chôl Chnăm Thmây, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài cũng đã gửi thư chúc mừng tới các vị Sư sãi, Achar cùng toàn thể đồng bào dân tộc Khmer. Thay mặt Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Việt Nam, bà Bùi Thị Minh Hoài ghi nhận, đánh giá cao và trân trọng cảm ơn các vị Sư sãi, Achar cùng toàn thể đồng bào dân tộc Khmer đã đóng góp tích cực vào thành tựu chung của đất nước trong thời gian qua.

Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài nhấn mạnh đón mừng Tết Chôl Chnăm Thmây năm 2026, tôi tin tưởng rằng các vị Sư sãi, Achar và toàn thể đồng bào dân tộc Khmer sẽ phát huy truyền thống yêu nước, quyết tâm cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân tiếp tục đoàn kết, chung sức, đồng lòng, hoàn thành thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ năm 2026 và những năm tiếp theo, quyết tâm xây dựng đất nước ta ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Những ngày qua, nhiều đoàn lãnh đạo Quốc hội, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn công tác của các bộ , ngành, địa phương cũng đã đến thăm, tặng quà các tổ chức, cá nhân là người Khmer tiêu biểu, và chức sắc Khmer nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026./.