Tết xưa trong ký ức của người dân làng cổ Ngọc Hà

4 giờ trướcBài gốc

Tết của làng Ngọc Hà cổ

“Tối nay, làng Ngọc Hà luộc bánh chưng và vui tới sáng. Vẫn như mọi năm, dân làng lại có dịp ngồi bên nhau trông nồi bánh chưng trong tiếng ca, tiếng nhạc, pháo hoa, và cả tiếng thì thầm chuyện trò to nhỏ. Không khí đón Xuân của “làng cổ trong phố” vẫn giữ nếp Tết cổ truyền xưa. Bản nhạc “Mùa xuân, làng lúa, làng hoa” từ tiếng kèn của một người làng vang lên hòa trong tiếng cười, trong tiếng lép bép của củi cháy. Thế là Tết đã về”. Ngồi trông nồi bánh chưng, anh Nguyễn Ngọc Thắng - người dân làng cổ Ngọc Hà - đưa thêm thanh củi gộc vào bếp, vừa cời đống tro cho ngọn lửa bén hơn, rồi hoài niệm về cái Tết xưa của làng mình.

Khâu gói bánh chưng ngày Tết được người dân làng cổ Ngọc Hà chuẩn bị từ việc chọn hái lá dong. Những chiếc lá phải vừa cỡ, xanh bóng mỡ, không bị lỗi mới được chọn hái

Làng hoa Ngọc Hà là ngôi làng cổ trong phố có bề dày hơn nghìn năm tuổi nằm ở vị trí trung tâm thành Thăng Long ngày xưa và Hà Nội ngày này. Người dân gốc nơi đây vẫn giữ gìn được nét văn hóa truyền thống xa xưa và truyền lại cho đến ngày nay. Người dân trong làng phần lớn là họ hàng nên Tết làng Ngọc Hà bình dị nhưng đầm ấm, khó quên. Thường thì từ 23 Tết trở đi, các nhà trong làng bắt đầu gói bánh chưng và tự tay làm các món ăn ngày Tết. Mỗi nhà mỗi vị, mỗi nhà mỗi vẻ nên hương vị Tết xưa phong phú và có nét tinh tế riêng.

Từ 25 - 27 Tết là khoảng thời gian rộn ràng nhất trong làng. Cứ đêm đêm, mấy nhà trong họ lại tụ họp trông nồi bánh chưng. Quãng thời gian trông bánh sẽ kể cho nhau nghe những câu chuyện buồn vui của mình trong một năm qua. Những sẻ chia thân tình xua tan lạnh giá đêm đông, tình thân càng thêm khăng khít mỗi khi Tết về. “Ngày nay, cuộc sống hiện đại bận rộn khiến mọi người ít được gặp nhau, nhưng mỗi dịp Tết về, khi nồi bánh chưng chuẩn bị được bắc bếp là tất cả cùng trở về, hòa mình với ánh lửa đêm của nồi bánh khiến cái Tết xưa tuy xa mà gần”, anh Nguyễn Ngọc Thắng chiêm nghiệm.

Anh Nguyễn Ngọc Thắng cho hay: Khâu rửa lá và lau lá cần phải kỹ và làm từ từ. Ẩu là bánh dễ thiu

Những chiếc bánh chưng được gói xong cũng là lúc không khí Tết ùa về

Bánh chưng là món được người dân Ngọc Hà chuẩn bị cầu kỳ nhất. Gạo phải là nếp cái hoa vàng, lá dong vùng Tây bắc, luộc bằng củi và đủ 14 tiếng mới vớt bánh. Bánh chưng được ăn kèm với thịt kho hoặc cá kho. Món bánh bích qui cũng tự tay làm. Mỗi nhà chuẩn bị dăm cân bột trắng, vài cân đường mía đỏ của Cuba, chục trứng gà trộn đều với nhau, rồi cho vào khuôn ép thành bánh vừng vòng và mang các khay bánh vào nướng gia công ở lò nướng than thành bánh qui gai xốp.

Đề cao sự trang nhã, giản đơn nên người dân Ngọc Hà không cầu kỳ trong việc trang trí nhà cửa ngày Tết. Sẵn vườn nhà trồng hoa, họ chỉ việc ra vườn hái hoa mang về nhà cắm là đã như mang cả Xuân vào Tết. Anh Thắng cho hay: “Ngày ấy, đất nhà nào cũng rộng, gia đình có nhiều đời sinh sống ở làng cổ hơn nghìn năm tuổi này nên nhà nào cũng có ban thờ tổ tiên rất to. Bởi vậy, khâu bao sái và trang trí ban thờ tổ tiên được người dân làng hoa đặc biệt chú trọng”.

Làng Ngọc Hà nằm trong hệ thống thập tam trại (13 làng cổ của Kinh thành Thăng Long) nên nét văn hóa ngày Tết cũng tương đồng như 12 làng còn lại, đó là: Mùng Một tết cha, mùng Hai tết mẹ, mùng Ba tết thầy. Làng Ngọc Hà có cả đình, đền và chùa. Đêm giao thừa, sau lễ nghi cúng trời đất và tổ tiên tại gia là người làng đi bộ ra đình làng lễ thành hoàng làng. Sáng mùng Một đi bộ vào công viên Bách Thảo - nơi có núi Nùng, trên núi có một ngôi đền thờ đức ngài Huyền Thiên Hắc Đế (ngài là người làng Ngọc Hà, cũng là thành hoàng của làng) - để lễ và cầu mong ngài che chở cho con dân của làng. Sáng mùng Hai thì ra chùa Một Cột ngay cạnh làng để cầu bình an. Trong làng, phần nhiều là họ hàng nên việc dẫn con cháu đi chúc Tết và nhận họ loanh quanh làng cũng đủ hết mấy ngày Tết”.

Lễ hội Thành hoàng làng Ngọc Hà được người làng hoa giữ gìn và tổ chức hằng năm

Giá trị văn hóa Tết xưa được bảo tồn

“Tết xưa, làng vắng lắm. Tết đến rất chậm, nhưng không khí chuẩn bị Tết trong mỗi gia đình đều vui vẻ mà không ầm ĩ” - nhớ lại không khí Tết xưa trong làng, anh Nguyễn Ngọc Thắng tiếc nuối - “Giờ đất trong làng chật. Những cánh đồng hoa cỏ mùa xuân trong làng nay đã không còn, nhường chỗ cho những ngôi nhà khang trang của những người ở nơi khác về làng sinh sống. Họ chưa thể thích nghi với văn hóa làng có hàng nghìn năm tuổi khiến cho bản sắc ngày Tết cổ xưa của làng cũng bị thu nhỏ lại, nhưng những giá trị văn hóa Tết xưa vẫn được bảo tồn trong lòng của người dân gốc nơi đây”.

Làng Ngọc Hà thường trồng hai loại hoa. Hoa ngày rằm, mùng một chủ yếu bán hoa gói từ lúc 4 - 5h sáng tại đình làng với những loại hoa: hoàng lan, ngọc lan, mẫu đơn, hoa hồng, móng rồng. Những ngày đó, ngoài hoa, dân làng còn bán kèm bánh chưng truyền thống do người làng tự làm. Hoa ngày Tết chủ yếu là hoa đồng tiền đơn, violet, lay ơn, thược dược và thường được bán ngay tại cánh đồng hoa của làng, hoặc chở đi cung cấp cho 4 quận nội thành Hà Nội. Bởi vậy mà cho đến nay, làng Ngọc Hà vẫn là cái tên thân thương đối với người dân Hà Nội. Và ca khúc “Mùa xuân, làng lúa, làng hoa” chính là viết và lấy cảm hứng từ làng hoa Ngọc Hà.

Tết xưa ở làng Ngọc Hà là mùa của hoa

Đã bao đời gắn bó với làng cổ Ngọc Hà, gia đình anh Nguyễn Ngọc Thắng nay vẫn giữ được thói ăn nếp ở của văn hóa Tết cổ truyền người Hà Nội. Đêm giao thừa, sau khi lễ trời đất tổ tiên xong, cả gia đình ra đình làng vái thành hoàng làng đầu tiên, sau đó trở về nhà bố mẹ để dự không khí đoàn viên đầu năm của cả đại gia đình. “Giây phút sau giao thừa linh thiêng đó thật ấm cúng bởi đại gia đình tôi năm nào cũng có mặt đầy đủ các anh, các chị dâu và các cháu quây quần bên nhau với lời chúc đầu năm. Sau giây phút đoàn viên đó, chúng tôi ra ngoài hưởng tiết xuân giao hòa cùng trời đất và đi lễ tứ trấn Thăng Long cho tới gần sáng”, anh Thắng cho hay.

Mâm cỗ Tết của gia đình tôi cũng theo lối Tết truyền thống Hà Nội: Bốn bát tám đĩa, các món ăn cho mâm cỗ Tết tự tay các thành viên trong gia đình chung tay làm. Mâm cỗ Tết người Hà Nội xưa rất mộc mạc nhưng không phải ai cũng có thể nấu được bởi đòi hỏi cao về sự tinh tế. Đồ nước phải là vị thanh mát trong các bát canh, đồ xào phải đủ gia giảm và màu sắc của củ quả, tỉ mỉ trong cách thái, cách chặt, cách đơm.

Lễ hội làng hoa Ngọc Hà là một nét đẹp của làng cổ trong phố có từ nghìn năm nay của Kinh thành Thăng Long

Anh Thắng chia sẻ: “Những Tết gần đây, khi các con tôi đã lớn, việc nấu mâm cỗ Tết Hà Nội xưa đang được gia đình tôi truyền dần lại cho thế hệ sau. Tôi vẫn nhắc các con: Mâm cỗ Tết là để dâng ông bà, tổ tiên, phải tự tay làm để tỏ lòng hiếu thảo của mình và đặc biệt không dâng món ăn đồ tây trong ngày Tết cổ truyền của dân tộc. Tết là để đoàn viên, để hướng về tổ tiên cội nguồn nên cái ăn nếp ở phải theo phong tục cổ truyền quê hương cội nguồn của mình. Đó mới thực sự là Tết Nguyên đán”.

Đi qua bao cái Tết xưa của làng, đến giờ, anh Thắng vẫn như nghe thấy tiếng lép bép của củi cháy đêm luộc bánh chưng, nhớ cái bánh chưng nhỏ mà mẹ gói riêng cho anh bởi anh là con út. Nhớ tiếng gọi nhau í ới của mọi người rủ nhau ra máy nước công cộng rửa lá gói bánh. Nhớ sáng mùng Một Tết bà nội bưng một cái liễn to đựng đầy nước đi vào nhà và nghi lễ đứng xếp hàng chúc Tết con cháu được bắt đầu. Nhớ hương vị cỗ Tết xưa với bát canh miến oi nồng mùi củi. Nhớ bố mẹ dẫn mấy anh em đi các nhà trong làng chúc Tết và nhận họ hàng. Miền nhớ ấy miên man theo anh Thắng, là kho báu của tâm hồn, được anh nâng niu, lưu giữ trong cả vùng ký ức…

Ngọc Vũ/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/van-hoa/tet-xua-trong-ky-uc-cua-nguoi-dan-lang-co-ngoc-ha-post1269797.vov