Thần tượng hóa tội phạm - căn bệnh trầm kha của mạng xã hội

một giờ trướcBài gốc

Công an Nhân dân - Hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng

Đáng nói hơn cả là khi máu, nước mắt và sự hy sinh của một chiến sĩ Công an bị một bộ phận mạng xã hội "lãng quên", còn thứ người ta quan tâm lại là những clip triệu view và các lời bình luận đầy cảm tính.

Khi tội phạm thành... diễn viên chính

“Tắt đèn flash đi, nhà báo ơi, chói mắt quá”, "Hello..." - câu nói ngắn của Bùi Đình Khánh khi bị dẫn giải tới tòa đã nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội như một đoạn thoại phim. Nhiều người bàn tán về “thần thái”, về sự bình tĩnh trước ống kính, thậm chí xem đó như biểu hiện của “bản lĩnh đàn ông”. Chỉ từ một khoảnh khắc rất ngắn trước camera, một tên tội phạm đặc biệt nguy hiểm không còn được người ta chú ý bởi những tội lỗi của hắn gây ra mà thứ được chú ý lại là một vài câu nói, một nụ cười khinh đời, với thái độ thản nhiên đến lạnh lùng. Kéo theo đó là những cảm xúc mang tính cảm tính, những lời tung hô thiếu tỉnh táo trên mạng xã hội.

Chiều 13/5, tại phiên tòa xét xử vụ án ma túy đặc biệt nghiêm trọng ở Quảng Ninh, Bùi Đình Khánh xuất hiện trước bục khai báo với vẻ mặt khá bình tĩnh và cách trả lời rành mạch đến mức khiến nhiều người chú ý. Bị cáo gần như không tỏ ra mất kiểm soát hay quanh co quá nhiều khi nhắc lại toàn bộ quá trình giao dịch ma túy, việc chuẩn bị súng AK, lựu đạn cũng như khoảnh khắc nổ súng chống trả lực lượng chức năng trong đêm 17/4/2025.

Trên mạng xã hội xuất hiện những bình luận lệch lạc trước chi tiết bị cáo Bùi Đình Khánh khai đã lái xe đuổi theo xe Công an chỉ vì muốn “giải cứu anh em kết nghĩa”.

Chính sự thản nhiên ấy lại vô tình trở thành chất xúc tác khiến mạng xã hội bùng lên làn sóng cảm xúc kỳ lạ, khi hàng loạt đoạn clip cắt từ phiên tòa nhanh chóng lan truyền cùng vô số bình luận tung hô như “đàn ông bản lĩnh”, “nghĩa khí”, “có tình có nghĩa”, “dám làm dám chịu”. Thậm chí, có người còn tỏ ra... xúc động trước chi tiết bị cáo khai đã lái xe đuổi theo xe công an chỉ vì muốn “giải cứu anh em kết nghĩa”.

Chỉ trong thời gian ngắn, một vụ án ma túy vốn gắn với súng đạn, máu và sự hy sinh của một chiến sĩ công an bỗng bị phủ lên lớp màu cảm xúc mang hơi hướng phim giang hồ. "Diễn viên" chính là một bị cáo buôn ma túy, cầm súng AK xả đạn vào lực lượng chức năng, qua lăng kính của một bộ phận "khán giả" thì "diễn viên" chính lại được gắn với hình tượng “khí chất” và “tình nghĩa”. Nhưng, nếu bóc hết lớp vỏ cảm xúc mà mạng xã hội đang cố phủ lên vụ án ấy, bản chất của sự việc vẫn là một đường dây mua bán ma túy đặc biệt nghiêm trọng với khoảng 16 bánh heroin, là cuộc giao dịch trị giá hàng tỉ đồng, là khẩu AK cùng lựu đạn được chuẩn bị sẵn trên xe và là hành vi nổ súng vào lực lượng Công an đang làm nhiệm vụ.

Theo lời khai tại tòa, Bùi Đình Khánh đã liên hệ mua bán ma túy thông qua ứng dụng Telegram trước khi trực tiếp gặp các đối tượng để giao dịch sau thời điểm bị công an địa phương chú ý do liên quan đến mua bán vũ khí. Các bên thỏa thuận mua bán khoảng 16 bánh heroin với giá tăng dần từ 130 triệu lên 170 triệu đồng mỗi bánh; đồng thời, Khánh còn bàn bạc việc bán số ma túy này cho người Trung Quốc và yêu cầu đối tác đưa khách sang Hạ Long để trực tiếp giao dịch.

Tối 17/4/2025, tại cổng khu công nghiệp Cái Lân, cuộc mua bán diễn ra trên ô tô, nơi ngoài ma túy còn có sẵn 1 khẩu AK và 1 quả lựu đạn. Điều đó cho thấy ngay từ đầu đây không còn là kiểu phạm tội bột phát hay phản ứng trong lúc hoảng loạn, mà là sự chuẩn bị có chủ đích với đầy đủ ma túy, vũ khí quân dụng và cả phương án chống trả nếu bị phát hiện.

Khánh khai rằng, khi nhìn thấy đồng bọn Hà Thương Hải bị khống chế, bị cáo đã dùng súng bắn chỉ thiên rồi tiếp tục nổ súng về phía lực lượng chức năng trong lúc hỗn loạn. Chính những viên đạn ấy đã khiến Thiếu tá Nguyễn Đăng Khải, cán bộ Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh Quảng Ninh, hy sinh khi đang làm nhiệm vụ.

Sau khi gây án, bị cáo tiếp tục bỏ trốn với sự lạnh lùng đáng sợ khi khai rằng đã lái xe đúng tốc độ để tránh bị chú ý, sau đó bỏ lại ô tô, chạy vào khu dân cư, thay quần áo của người khác rồi tiếp tục tìm cách rời khỏi Quảng Ninh.

Toàn bộ diễn biến ấy cho thấy đây là một vụ án ma túy có tổ chức với heroin, vũ khí quân dụng và hành vi nổ súng chống trả lực lượng chức năng. Thế nhưng, chỉ bằng vài lời khai bình tĩnh, một câu nói trước ống kính và những chi tiết mang màu sắc “anh em”, một kẻ liên quan đến ma túy và súng đạn lại bắt đầu được nhìn như hình tượng “nghĩa khí”. Điều đáng lo là khi những loạt đạn bắn vào lực lượng Công an được nhìn bằng cảm xúc nhiều hơn hậu quả mà nó gây ra.

Không thể "lãng mạn hóa" tội phạm

Điều đáng lo ngại của mạng xã hội hôm nay chính là những cảm xúc của một bộ phận người người tham gia mạng xã hội mang tính chủ quan và thiếu sự cân nhắc kĩ càng. Chỉ cần vài khoảnh khắc xuất hiện trước ống kính, một bị cáo cũng có thể nhanh chóng được tô vẽ thành người “có tình có nghĩa”. Một câu nói về “anh em”, một thái độ bình tĩnh hay vài lời hối hận đôi khi đủ để nhiều người nhìn tội phạm bằng sự cảm tính thay vì nhìn vào hậu quả mà họ đã gây ra.

Hiện tượng ấy thực ra không mới. Cách đây không lâu, vụ án của Văn Kính Dương - tên trùm tội phạm ma túy kéo người tình Ngọc “Miu” vào vòng lao lý - cũng từng cho thấy mạng xã hội và tâm lý đám đông có thể vô thức “điện ảnh hóa” tội phạm nguy hiểm như thế nào. Văn Kính Dương từng bị truy nã đặc biệt sau khi bỏ trốn khỏi trại giam, rồi sau đó xây dựng một đường dây sản xuất, mua bán ma túy tổng hợp cực lớn với hàng trăm kilogram ma túy được đưa ra thị trường. Khi vụ án bị triệt phá, dư luận không chỉ chú ý đến quy mô ma túy hay những mắt xích trong đường dây xuyên quốc gia, mà còn bị cuốn vào hình ảnh của một “ông trùm” có vẻ ngoài điềm đạm, nói chuyện bình tĩnh, sống kín tiếng và mang màu sắc như nhân vật bước ra từ điện ảnh.

Văn Kính Dương và người tình Ngọc “Miu”.

Càng gây chú ý hơn khi bên cạnh Văn Kính Dương là Ngọc “Miu”, hot girl từng xuất hiện trên mạng xã hội với hình ảnh trẻ trung, gợi cảm và cuộc sống hào nhoáng. Chính mối quan hệ giữa hai người đã khiến vụ án ma túy bị kéo sang một hướng khác trong mắt nhiều người, nơi không ít bài viết, clip và bình luận tập trung vào “chuyện tình giang hồ”, “ông trùm và hot girl”, vào vẻ lạnh lùng, bí ẩn hay đời sống phía sau của các bị cáo nhiều hơn là hậu quả mà ma túy gây ra cho xã hội.

Thời điểm đó, không khó để bắt gặp trên mạng những bài đăng bàn về hành trình bỏ trốn nhiều năm của Văn Kính Dương, sự kín kẽ khi điều hành đường dây ma túy hay vẻ ngoài được cho là “điềm tĩnh, có học”. Thậm chí, có người còn tò mò về chuyện tình cảm giữa Văn Kính Dương và Ngọc “Miu” hơn cả những con số khổng lồ của ma túy tổng hợp bị thu giữ. Một đại án ma túy nghiêm trọng được độc giả tiếp cận với tâm thế của những khán giả say mê phim hình sự. Sự "lãng mạn" được đẩy lên cao trào khi giữa giờ nghị án, Văn Kính Dương đã trao cho người tình một nụ hôn. Ngay lập tức, mạng xã hội tràn ngập clip "nụ hôn cuối cùng", với vô vàn những lời bình luận tung hô, thương cảm, thậm chí đề cao tình yêu của kẻ tội phạm này.

Cũng giống như Văn Kính Dương, Bùi Đình Khánh hôm nay cũng "tuyệt đối điện ảnh", cũng lạnh lùng, cũng điềm đạm, cũng thần thái, cũng nói những câu mang tính "ru ngủ" những tâm hồn mong manh dễ vỡ, thích nghiêng về phía nước mắt, mà thiếu đi lý trí suy xét đúng sai. Đó là điều đáng báo động của thời đại mạng xã hội. Ma túy nói riêng và tội phạm nói chung chưa bao giờ là thứ có thể đem gắn với những hình tượng nghĩa hiệp như trong phim ảnh hay những câu chuyện giang hồ đầy chất nghĩa khí được tô vẽ trên mạng xã hội.

“Tắt đèn flash đi, nhà báo ơi, chói mắt quá” - câu nói của Bùi Đình Khánh khi bị dẫn giải tới tòa đã nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội như một đoạn thoại phim.

Đằng sau mỗi bánh heroin hay mỗi viên ma túy tổng hợp là vô số gia đình tan nát, là những người mẹ mất con, những đứa trẻ mất cha, là những thanh niên bị kéo xuống vực sâu nghiện ngập, là cướp bóc, ảo giác, giết người và vô số cuộc đời bị phá hủy bởi thứ chất độc gieo rắc tuyệt vọng ấy. Và, cầm đầu những đường dây ma túy đầy mùi máu, mùi tiền đó là những tên trùm tội phạm lạnh lùng, coi đồng tiền là trên hết, vì tiền sẵn sàng bán rẻ mọi thứ, kể cả người thân. Vì thế, chúng không bao giờ, không khi nào được phép là hình tượng đáng để ngợi ca.

Trong môi trường mạng xã hội hôm nay, mọi thứ đều có thể bị cắt ghép thành nội dung giải trí, một phiên tòa hình sự hoàn toàn có thể trở thành clip triệu view, một lời khai có thể được gắn nhạc buồn và một khoảnh khắc nghẹn giọng có thể bị biến thành “trend”. Những lát cắt mang tính cảm xúc của người làm nội dung vô tình đã cuốn cảm xúc của nhiều người theo và trở thành hiệu ứng đám đông.

Con người có quyền ăn năn, và một bị cáo biết hối hận trước khi trả giá cho hành vi của mình vẫn còn phần nào nhân tính, nhưng sự hối hận ấy không thể trở thành chiếc áo khoác che lấp toàn bộ hậu quả mà họ đã gây ra. Vài lời nói trước tòa không thể làm viên đạn bay ngược trở lại, không thể khiến Thiếu tá Nguyễn Đăng Khải sống lại và càng không thể xóa đi sự thật rằng đã có một chiến sĩ công an ngã xuống trong cuộc chiến chống ma túy để bảo vệ sự bình yên cho cộng đồng.

Trong cùng vụ án ấy, liệt sĩ Nguyễn Đăng Khải đã được truy tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất, Bằng Tổ quốc ghi công, Huy hiệu Tuổi trẻ dũng cảm và được thăng quân hàm từ thượng úy lên thiếu tá, nhưng nghịch lý đau lòng là trên mạng xã hội, vài câu nói của bị cáo đôi khi lại nhận được nhiều lượt chia sẻ và cảm xúc hơn cả sự hy sinh của người chiến sĩ ấy. Đó cũng là lúc xã hội buộc phải đặt ra câu hỏi: Vì sao một lời hối hận lại dễ được chú ý hơn những hy sinh thầm lặng, và phải chăng, chúng ta đang sống trong thời đại mà thứ gây sốc luôn dễ viral hơn, nơi một bộ phận người trẻ "rung động" trước một tên tội phạm nhiều hơn trước những con người chấp nhận đối mặt súng đạn để bảo vệ cộng đồng.

Sự thương cảm dành cho một con người trong khoảnh khắc họ nhận tội trước tòa là điều hoàn toàn có thể hiểu, nhưng thương cảm khác rất xa với ngưỡng mộ, và nhân văn cũng không đồng nghĩa với việc lãng mạn hóa tội ác. Bởi, phía sau vài câu nói nghe có vẻ “ngôn tình” ấy vẫn là ma túy, là khẩu AK, là máu, là nước mắt và là sự hy sinh của một chiến sĩ công an. Một xã hội sẽ trở nên rất nguy hiểm nếu người trẻ bắt đầu xem tội phạm như một hình mẫu thần tượng đáng ngưỡng mộ, trong khi sự hy sinh của những người bảo vệ pháp luật lại trở thành phông nền mờ nhạt phía sau những đoạn clip “viral”.

Bảo Phương

Nguồn CAND : https://cand.vn/than-tuong-hoa-toi-pham-can-benh-tram-kha-cua-mang-xa-hoi-post811457.html