Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM vừa có văn bản về việc siết chặt kỷ cương trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật. Sở yêu cầu các đơn vị tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực biểu diễn tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật, từ khâu tổ chức đến quá trình biểu diễn trên sân khấu. Điểm đáng chú ý là hành vi sử dụng bản ghi âm thay cho giọng hát trực tiếp - thường được gọi là hát nhép - bị nghiêm cấm trên địa bàn thành phố.
Đây không phải vấn đề mới, nhưng thực tế, thời gian qua, không ít ca sĩ vấp phải phản ứng tiêu cực từ khán giả khi bị phát hiện hát nhép hoặc phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ hỗ trợ, hay còn gọi là hát đè. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm người xem mà còn làm xói mòn niềm tin của họ vào chất lượng nghệ thuật biểu diễn. Thậm chí, không ít ý kiến cho rằng việc ca sĩ hát nhép chẳng khác nào lừa dối khán giả, đặc biệt trong chương trình bán vé.
Tín hiệu tích cực để thanh lọc nhạc Việt
Động thái của Sở được xem là bước đi nhằm tái lập chuẩn mực nghề nghiệp trong bối cảnh thị trường văn hóa, giải trí ngày càng phát triển, hội nhập với quốc tế. Khi công nghệ ngày càng phát triển, ranh giới giữa hỗ trợ và lạm dụng trở nên mong manh. Bên cạnh hát nhép, hình thức hát đè cũng được không ít ê-kíp sản xuất sự kiện sử dụng. Hát đè được hiểu là ca sĩ vẫn bật mic để hát thật nhưng trên bản thu âm giọng hát và nhạc cụ đã được ghi sẵn. Mức độ hát đè đôi khi lên tới 80-90%.
Do đó, theo nhiều chuyên gia trong ngành âm nhạc, tổ chức sự kiện, hành động quyết liệt của Sở là cách để bảo vệ giá trị thật của sân khấu, đồng thời tạo môi trường công bằng cho những nghệ sĩ đầu tư nghiêm túc, phát triển chuyên môn.
Cách đây không lâu, ca sĩ Duyên Quỳnh lên tiếng xin lỗi vì hát nhép. Ảnh: FBNV.
Trao đổi với Tri Thức - Znews, nhạc sĩ, giám đốc âm nhạc của nhiều chương trình như The Voice, Nhân tố bí ẩn, Hòa âm ánh sáng... Lưu Thiên Hương nhận định động thái của Sở là cần thiết và đúng thời điểm.
Theo nhạc sĩ, thị trường âm nhạc Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyên nghiệp hóa mạnh và khi khán giả đã sẵn sàng trả tiền cho concert, họ có quyền nhận lại giá trị thật tức là giọng hát thật. Hát nhép nếu bị lạm dụng sẽ làm suy yếu niềm tin của khán giả. Chuẩn nghề nghiệp của ca sĩ và cả giá trị của một show diễn live cũng giảm theo.
Lưu Thiên Hương cho rằng hát nhép chỉ có thể chấp nhận trong trường hợp minh bạch và hợp lý, ví dụ khi chương trình nảy sinh sự cố kỹ thuật bất khả kháng hoặc các show truyền hình cần đảm bảo tín hiệu phát sóng. Ngoài ra, những tiết mục mang tính trình diễn thị giác cao (dance showcase) cũng có thể chấp nhận việc hát nhép. “Tuy nhiên, nếu là concert bán vé, khán giả đến để nghe giọng thật, hát nhép gần như không nên tồn tại”, cô nhấn mạnh.
Bầu show Lê Khắc Bình đồng tình với quan điểm trên. Anh nói: “Đây là tín hiệu tốt giúp các ca sĩ trẻ có động lực để luyện tập và trao dồi nhiều hơn nữa. Bên cạnh đó, các chương trình tổ chức ca nhạc sẽ phải chuẩn bị âm thanh kỹ lưỡng và tốt hơn. Bước đi lần này của cơ quan quản lý là rất hợp lý, hiệu quả vì dù sao với một nghệ sĩ đứng trên sân khấu, việc hát thật vẫn là tiên quyết.
Về phần khán giả, việc được nghe ca sĩ hát live cũng hấp dẫn và cảm xúc hơn. Không chỉ riêng Việt Nam, nền âm nhạc của thế giới, chẳng hạn nghệ sĩ Hàn Quốc, US-UK vẫn hát live tốt khi thực hiện vũ đạo. Do đó, mọi thứ đều nằm ở sự tập luyện và nỗ lực phấn đấu của từng nghệ sĩ”.
Với câu hỏi “Hát đè (backing vocal) bao nhiêu % có thể chấp nhận được?”, cả 2 chuyên gia đều đồng tình với mức độ 30-50%.
“Hát đè là kỹ thuật phổ biến toàn cầu, vấn đề là tỷ lệ bao nhiêu và mục đích như thế nào. 30-50% là mức có thể chấp nhận được nhằm hỗ trợ điệp khúc, high note, tạo layer. Còn mức trên 70% là bắt đầu nguy hiểm, dễ biến thành ‘nhép trá hình’”, Lưu Thiên Hương nhận định.
Ca sĩ nên học hành, trau dồi nghiêm túc hơn
Giám đốc âm nhạc Lưu Thiên Hương cho rằng với quyết định lần này của Sở, tác động ngắn hạn tới thị trường âm nhạc là một số ca sĩ sẽ bị “lộ điểm yếu” vì áp lực kỹ thuật tăng lên. Nhưng xét về dài hạn, thị trường sẽ lọc lại chuẩn nghề nghiệp ca sĩ, buộc họ phải học hành, trau dồi nghiêm túc hơn, họ phải làm thật và những người có năng lực thật sẽ được tôn vinh.
“Tôi tin đây là bước chuyển cần thiết để Việt Nam tiến gần hơn tới tiêu chuẩn quốc tế, nơi mà hát live không phải lựa chọn mà là mặc định”, Lưu Thiên Hương nói.
Theo chuyên gia, trong tình huống bị cấm hát nhép và lạm dụng hát đè, giải pháp cho ca sĩ, cũng như các đơn vị tổ chức sự kiện, đặc biệt với concert ngoài trời có vũ đạo là thiết kế lại sân khấu thông minh hơn, phân bổ đoạn dance break - vocal focus hợp lý. Bên cạnh đó, ê-kíp cần đảm bảo hệ thống âm thanh và backing vocal (hát đè) có kiểm soát. Điều quan trọng nhất vẫn là ca sĩ nên nỗ lực tập luyện, nâng cao kỹ thuật của bản thân hàng ngày.
Nhạc sĩ Lưu Thiên Hương và bầu show Lê Khắc Bình đồng tình với quy định cấm lạm dụng hát nhép. Ảnh: FBNV.
Khi được hỏi về vấn đề phân loại chương trình và công bố mức độ hát live/hát đè để tránh lừa dối khán giả, Lưu Thiên Hương trả lời: “Tôi nghĩ nên làm và đây là hướng đi rất văn minh”.
“Có thể phân loại live 100%, live kết hợp backing vocal hoặc performance show (có yếu tố nhép). Điều này giúp khán giả chọn đúng kỳ vọng, nghệ sĩ không bị áp lực sai hướng và thị trường minh bạch hơn. Nói đơn giản là đừng bán live concert nếu không live thật”, Lưu Thiên Hương bày tỏ.
Với câu hỏi trên, bầu show Lê Khắc Bình nhận định: “Tôi nghĩ mọi thứ sẽ tùy thuộc vào sự đào thải của khán giả đối với nghệ sĩ. Với một nghệ sĩ thực lực và có giọng hát thật sự, bản thân nghệ sĩ đó chắc chắn hát thật. Không ai có thực lực mà muốn hát nhép cả. Còn những nghệ sĩ năng lực kém, liên tục hát nhép sẽ bị thị trường đào thải.
Ở thị trường hiện giờ, khán giả ngày càng kỹ tính, yêu cầu cao và có nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, sự hiểu biết về âm nhạc ngày càng cao. Do đó, họ sẽ nhận ra đâu là hát thật và đâu là hát nhép. Đối với chương trình ca nhạc có bán vé, nghệ sĩ hát nhép suốt thì sẽ không thể tồn tại. Sự yêu mến của khán giả dành cho người nghệ sĩ cũng không còn nữa”.
Minh Hạo