Thành phố của những cây cầu

3 giờ trướcBài gốc

Những cây cầu hiện hữu và hàng loạt cầu mới khởi công không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông khung, mở rộng kết nối mà xa hơn là liên kết chặt chẽ với các trục không gian, đô thị vệ tinh, sinh thái. Và mỗi cây cầu đều mang trong nó những câu chuyện về một Hà Nội trên đà phát triển.

Trở về nước sau gần 20 năm, ông Nguyễn Thanh Tùng (cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội) không khỏi ngỡ ngàng khi tận mắt chứng kiến sự đổi thay của Hà Nội, mảnh đất nơi ông sinh ra và lớn lên cho đến ngày đi du học rồi ở lại nước ngoài sinh sống.

“Tôi nhớ mãi ngày rời Hà Nội, hồi ấy từ khu tập thể Thanh Xuân Bắc lên sân bay Nội Bài phải đi dọc theo con đường Phạm Văn Đồng chật hẹp, đầy ổ gà và mịt mù bụi, qua cầu Thăng Long rồi dọc qua khu công nghiệp Thăng Long. Xe cộ chen chúc từng mét. Nơm nớp cảnh tắc đường lỡ chuyến bay nên phải khởi hành trước 4 - 5 tiếng. Lần này về khác quá. Từ sân bay theo tuyến đường Võ Nguyên Giáp qua cầu Nhật Tân rộng đẹp, xe cứ bon bon chỉ khoảng 1 tiếng đã về trong vòng tay gia đình” - ông Tùng chia sẻ.

Cầu Thanh Trì.

Cầu Chương Dương. Ảnh: Dân Việt

Cầu Thăng Long. Ảnh: Trung Nguyên

Nhắc chuyện cầu Thăng Long, lại lan man chuyện những cây cầu Hà Nội. 50 năm trở về trước ấy, trên dòng sông Hồng mới chỉ có cầu Long Biên được người Pháp xây từ cuối thế kỷ XIX phục vụ mục đích khai thác thuộc địa, kết nối giao thông đường sắt và đường bộ. Sau đó là cầu Thăng Long được khởi công xây dựng cuối năm 1974 với sự giúp đỡ ban đầu của Trung Quốc, sau đó bị gián đoạn và được tiếp quản bởi Liên Xô, đến tháng 5-1985 mới hoàn thành.

Cũng quãng giữa năm 1985, cầu Chương Dương chính thức được đưa vào sử dụng, góp phần “chia lửa” cho cầu Long Biên đã quá tải khi mà nhu cầu đi lại giữa hai bờ sông Hồng ngày càng tăng, đặc biệt khi Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới. Đặc biệt, đây là công trình giao thông hiện đại đầu tiên do chính người Việt Nam thiết kế, thi công và là một trong những cây cầu lớn nhất miền Bắc thời điểm đó.

Cùng thời với cầu Long Biên, người Pháp cũng đã xây dựng cầu Đuống (năm 1902). Đây là cây cầu huyết mạch bắc qua sông Đuống, nối quận Long Biên với huyện Gia Lâm cũ.

Những khoảnh khắc tuyệt đẹp của cầu Long Biên qua từng mùa trong năm. Ảnh: Ngọc Vũ

Xác định phát triển kết cấu hạ tầng giao thông là một khâu đột phá, hơn một thập kỷ qua, Trung ương và Hà Nội đã dành nhiều nguồn lực để phát triển hệ thống cầu vượt sông. Trong đó, nhiều cầu lớn được hoàn thành, đưa vào khai thác đã nhanh chóng phát huy hiệu quả, khơi thông các “điểm nghẽn” về hạ tầng kết nối. Điển hình là các cầu Vĩnh Tuy 1, Vĩnh Tuy 2, cầu Nhật Tân, cầu Vĩnh Thịnh, cầu Văn Lang bắc qua sông Hồng; cầu Đông Trù bắc qua sông Đuống trên tuyến đường 5 kéo dài...

Từng nhiều năm gắn bó với ngành Giao thông Vận tải, có mặt trên những công trình thi công giao thông trọng điểm của Thủ đô, tôi cứ nhớ mãi về sự trắc trở nhưng đầy tự hào hồi thi công cầu Đông Trù - một trong những dự án được đánh giá là cực khó về công nghệ ở vào giai đoạn những năm 2009 - 2014. Đặc biệt là ở kết cấu phần trên (vòm ống thép nhồi bê tông) gồm 3 nhịp cầu đôi, bề rộng mặt cầu 54,5m, có sơ đồ kết cấu nhịp liên tục. Đây là công nghệ mới, lần đầu tiên được áp dụng tại Việt Nam.

Cầu Nhật Tân. Ảnh: Nam Khánh

Phối cảnh cầu Ngọc Hồi.

Cầu Vĩnh Tuy. Ảnh: Hoàng Hải

Tại thời điểm ký hợp đồng (năm 2009), các nhà thầu Việt Nam chưa có đủ năng lực, kinh nghiệm để tham gia đấu thầu. Do đó, theo hợp đồng đã ký, Tổng Công ty Xây dựng công trình giao thông 1 (Cienco1) là nhà thầu chính và Tổng Công ty Xây dựng cầu đường Quảng Tây (Trung Quốc) là nhà thầu phụ đặc biệt đảm nhận thi công kết cấu vòm ống thép nhồi bê tông.

Tuy nhiên, đến tháng 6-2012, nhà thầu Trung Quốc rút khỏi dự án khiến công trình bị ngưng trệ. Đúng vào thời điểm 2011 - 2012, Cienco 1 đang thi công cầu Châu Giang (Hà Nam) và vừa hoàn thành cầu Rồng (Đà Nẵng) có dạng kết cấu tương tự, bảo đảm an toàn cho công trình nên đề xuất được thay thế. Sau khi có ý kiến của các bộ, ngành liên quan và Hội đồng Nghiệm thu nhà nước, UBND thành phố Hà Nội đã giao cho Cienco 1 thi công.

Ông Cấn Hồng Lai, nguyên Tổng Giám đốc Cienco1 đã xúc động kể về quá trình thi công cầu Đông Trù, rằng từ “kép chính” phải kiêm luôn vai trò “kép phụ”. Những kỹ sư, công nhân tinh nhuệ nhất vừa tham gia thi công cầu Châu Giang, cầu Rồng đã được Cienco1 huy động về ngày đêm bám sát công trường, kịp hoàn thành cầu Đông Trù đúng dịp kỷ niệm 60 năm Ngày Giải phóng Thủ đô 10-10-2014. Hiện tại, cầu Đông Trù cùng với cầu Nhật Tân, cầu Thăng Long là 3 trục quan trọng kết nối các khu vực của trung tâm Hà Nội với sân bay quốc tế Nội Bài với thời gian di chuyển lên sân bay chỉ trên dưới 1 tiếng.

Trong các đồ án quy hoạch, Hà Nội đã được định hướng xây dựng theo mô hình đô thị ven sông, lấy sông Hồng làm chủ đạo, các nhánh cảnh quan sông Đuống, sông Đáy, sông Đà... phụ trợ. Với tiềm năng toàn diện của một vùng châu thổ trù phú, tập trung đông dân cư, giao thông thuận tiện, Hà Nội sẽ trở thành đô thị ven sông Hồng có vai trò chiến lược, xứng tầm với một Thủ đô, một thành phố phát triển trong khu vực và trên thế giới.

Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5-5-2022 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quyết định số 700/QĐ-TTg ngày 16-6-2023 của Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2065; Quyết định số 313/QĐ-TTg ngày 7-3-2022 về lập Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đều xác định rõ mục tiêu xây dựng Hà Nội với trục cảnh quan chủ đạo, mang tính biểu tượng ven sông Hồng.

Phối cảnh cầu Mễ Sở.

Phối cảnh cầu Vân Phúc.

Phối cảnh cầu Tứ Liên.

Với định hướng đó, một trong những mục tiêu lớn nhất của Hà Nội trong nhiều năm tới là hoàn thiện hệ thống cầu vượt sông Hồng, mở rộng kết nối giao thông hai bên bờ Nam - Bắc; xa hơn là liên kết chặt chẽ với các trục không gian, đô thị vệ tinh, sinh thái quanh trục cảnh quan sông Hồng.

Theo Quy hoạch Giao thông Vận tải Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội sẽ có 18 cầu vượt sông Hồng, trong đó 9 cầu đã được hoàn thành, đưa vào sử dụng gồm: Văn Lang, Vĩnh Thịnh, Thăng Long, Nhật Tân, Long Biên, Chương Dương, Thanh Trì, Vĩnh Tuy - giai đoạn 1, Vĩnh Tuy giai đoạn 2.

Trong năm 2025 vừa qua, Thành phố đã liên tục khởi công 7 cây cầu vượt sông Hồng, gồm: Hồng Hà, Mễ Sở (trên tuyến Vành đai 4); Tứ Liên, Thượng Cát, Ngọc Hồi (trên tuyến Vành đai 3,5); Trần Hưng Đạo, Vân Phúc (trên tuyến đường trục Bắc - Nam nối với tỉnh Vĩnh Phúc, nay là tỉnh Phú Thọ).

Phối cảnh cầu Thượng Cát.

Phối cảnh cầu Hồng Hà.

Phối cảnh cầu Trần Hưng Đạo.

Trưởng phòng Kế hoạch Tài chính Sở Xây dựng Phan Trường Thành nhận định: “Giao thông là điều kiện tiên quyết, quan trọng nhất để thúc đẩy sự phát triển của mỗi địa phương. Giữa hai bờ Nam - Bắc sông Hồng hiện còn thiếu những chiếc bản lề định tuyến, kết nối giao thông. Đó là những cây cầu vượt sông quy mô lớn, có năng lực đáp ứng cho sự phát triển hàng trăm năm tới. Việc Hà Nội liên tục khởi công 7 cầu chính là nhằm hiện thực hóa quy hoạch này”.

Ngay sau lễ khởi công, chủ đầu tư, nhà đầu tư dự án và các đơn vị tư vấn, nhà thầu đã khẩn trương huy động nguồn lực tập trung đẩy nhanh tiến độ thi công. Thực hiện chỉ đạo của Ủy viên Bộ Chính trị - Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc, các địa phương nơi dự án đi qua cũng huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, quyết liệt giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện để các dự án sớm “về đích”.

Những cây cầu mới của Hà Nội hôm nay và sắp hoàn thành trong những năm sắp tới không chỉ đảm nhiệm vai trò giao thông kết nối, mà còn hơn nữa, Thành phố đặt ra những yêu cầu rất cao để mỗi cây cầu thực sự là một “điểm nhấn” về công nghệ, kiến trúc.

Nếu như cầu Nhật Tân mang biểu tượng 5 cửa ô của Thăng Long xưa với thiết kế 5 trụ tháp vươn cao thì cầu Tứ Liên theo thiết kế sẽ sử dụng hệ dây văng hai mặt phẳng, với dây đan chéo một bên. Các trụ tháp được thiết kế giống như hình ảnh rồng đang bay lên trời, lấy ý tưởng từ tên gọi Thăng Long.

Trong khi đó, cầu Trần Hưng Đạo có kết cấu cầu chính dạng vòm thép, hình dáng vòm chính là hai đường cong tiếp xúc nhau lặp lại tạo hình mang biểu tượng vô cực. Thiết kế này tạo ra không gian kiến trúc mới mang ý niệm về sự ổn định, phát triển và thịnh vượng cho tương lai Hà Nội...

Chủ tịch Hội Cầu đường Hà Nội Nguyễn Xuân Tân nhận định, thành phố đang rất cần những cây cầu để khép kín các vành đai giao thông lớn, mở hướng phát triển về phía những vùng đất giàu tiềm năng chưa được khai phá. Những cây cầu này sẽ là mạch nối thẳng đến tương lai của đô thị Hà Nội với trục không gian đặc biệt, mang tính biểu tượng, chủ đạo trong phát triển toàn diện: Trục sông Hồng.