Bảo đảm việc xác định các giao dịch phải công chứng rõ ràng, thuận tiện
Thống nhất với sự cần thiết phải ban hành sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng theo Tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các đại biểu nhấn mạnh, điều này thể hiện rõ quan điểm của Đảng, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tổ chức thực hiện trong Luật Công chứng sẽ góp phần quan trọng bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong quá trình triển khai.
Cho ý kiến về quy định giao dịch phải công chứng, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Đặng Bích Ngọc nhận xét, thực tế hiện nay các danh mục này đang được quy định phân tán ở nhiều luật khác nhau như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Hôn nhân và gia đình và một số luật khác. Dự thảo Luật lần này đã có bước tiến khi liệt kê các giao dịch phải công chứng, cơ bản phù hợp với thực tiễn và tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện.
ĐBQH Đặng Bích Ngọc (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Hồ Long
Tuy nhiên, việc liệt kê các danh mục trong luật vẫn có thể chưa đầy đủ, dễ dẫn đến thiếu sót. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu theo hướng xây dựng danh mục đầy đủ hơn hoặc thiết kế các quy tắc dẫn chiếu thống nhất, nhằm bảo đảm việc xác định các giao dịch phải công chứng được rõ ràng, thuận tiện cho công chứng viên và người dân.
Về quy định bổ nhiệm lại công chứng viên thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi đã bổ nhiệm trước đó, đại biểu Đặng Bích Ngọc đề nghị xem xét theo hướng linh hoạt hơn, cho phép thực hiện tại địa phương nơi công chứng viên đang hành nghề hoặc cư trú, nhằm tạo thuận lợi trong thực hiện thủ tục hành chính. Đồng thời, đại biểu nhất trí với việc phân quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong nội dung này, phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay.
Đối với Điều 66 về cơ sở dữ liệu công chứng, đại biểu nhận thấy, thời gian qua dữ liệu công chứng còn phân tán theo từng địa phương, gây khó khăn trong kiểm soát và thiếu tính thống nhất. Do đó, việc giao Bộ Tư pháp xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương là hoàn toàn phù hợp, tạo điều kiện để công chứng viên tra cứu trước khi thực hiện công chứng.
Toàn cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Hồ Long
Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, đại biểu Đặng Bích Ngọc cho rằng, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ trong chuyển đổi số, bảo đảm cập nhật dữ liệu thông suốt và đặc biệt là có cơ sở dữ liệu quốc gia từ Trung ương đến địa phương. Đây sẽ là điều kiện thuận lợi cho công chứng viên và người đi công chứng tra cứu dữ liệu để cập nhật đầy đủ.
Liên quan đến quy định UBND cấp tỉnh có trách nhiệm quản lý, khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu công chứng đã có tại địa phương, đại biểu đề nghị, nghiên cứu theo hướng tích hợp dữ liệu của địa phương về Bộ Tư pháp để quản lý thống nhất, đồng thời phân quyền khai thác phù hợp cho các địa phương. Cách làm này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công chứng viên và người dân trong tra cứu, thực hiện giao dịch; đồng thời bảo đảm tính hiệu quả, tiết kiệm và thống nhất trên phạm vi cả nước.
Phòng ngừa các hành vi lừa đảo, sử dụng giấy tờ giả trong hoạt động công chứng
Góp ý vào dự thảo Luật, ĐBQH Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) cho rằng, tại Điều 50 về quy định di chúc phải được công chứng cần bổ sung các điều kiện phù hợp nhằm tạo thuận lợi cho người khuyết tật tham gia công chứng. Cụ thể, cần cho phép áp dụng các phương thức xác thực bằng sinh trắc học, qua đó hỗ trợ những trường hợp như người bị liệt hai tay vẫn có thể thực hiện công chứng theo quy định.
ĐBQH Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long
Về công chứng điện tử tại Điều 57, đại biểu cho rằng dự thảo hiện mới quy định chữ ký số của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng. Để bảo đảm chặt chẽ hơn, cần bổ sung quy định về chữ ký số của người yêu cầu công chứng, nhằm tăng tính xác thực và bảo đảm nguyên tắc không thể chối bỏ trong các giao dịch.
Mặt khác, tại khoản 3, Điều 66 quy định cơ sở dữ liệu công chứng được quản lý tập trung, cần bổ sung thêm phải đáp ứng tiêu chuẩn kết nối mở cho phép tích hợp công nghệ phân tích dữ liệu lớn và AI để phòng ngừa các hành vi lừa đảo, sử dụng giấy tờ giả trong hoạt động công chứng.
Theo Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ Nguyễn Văn Mạnh, dự thảo Luật cần được nghiên cứu kỹ lưỡng đối với quy định giao cơ quan đại diện ngoại giao thực hiện nhiệm vụ công chứng ở nước ngoài.
ĐBQH Nguyễn Văn Mạnh (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Hồ Long
Trường hợp vẫn giao thực hiện nhiệm vụ này thì đội ngũ cán bộ phải được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và cấp chứng chỉ đầy đủ trước khi được phân công, nhằm bảo đảm chất lượng và tính pháp lý của hoạt động công chứng.
Tuy nhiên, để tạo thuận lợi cho công dân Việt Nam ở nước ngoài trong thực hiện các giao dịch, đồng thời bảo đảm tính phù hợp về chuyên môn, đại biểu đề nghị chỉ nên giao cho cán bộ ngoại giao thực hiện nhiệm vụ chứng thực, không nên giao thực hiện công chứng.
Về thẩm quyền công chứng đối với các giao dịch bất động sản, ĐBQH Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) cho rằng, thực tiễn hiện nay các thủ tục công chứng trong lĩnh vực này vẫn còn nhiều bất cập, gây phiền hà cho người dân.
ĐBQH Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) phát biểu. Ảnh: Hồ Long
Đại biểu nhấn mạnh, cần tiếp tục rà soát, cải cách thủ tục công chứng liên quan đến bất động sản theo hướng đơn giản hóa, cắt giảm các khâu trung gian không cần thiết, qua đó tạo thuận lợi hơn cho người dân trong quá trình thực hiện các giao dịch mua bán.
ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (TP. Đà Nẵng) cũng đề nghị, cần tiếp tục duy trì hệ thống phòng công chứng Nhà nước hoặc các chi nhánh công chứng của Nhà nước nhằm bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công chứng của người dân.
Đối với những địa bàn đặc biệt khó khăn, đại biểu đề nghị nghiên cứu giao cho UBND cấp xã, tại những nơi gần dân nhất có thể thực hiện hoạt động chứng thực với giá trị pháp lý tương đồng với công chứng, qua đó tạo thuận lợi cho người dân.
ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (TP. Đà Nẵng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long
Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đại biểu đề nghị, Quốc hội cần giao Chính phủ Bên cạnh đó, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57, đại biểu đề nghị Quốc hội giao Chính phủ xác định và hoàn thành khung thời gian cụ thể trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng theo quy định tại Điều 44, nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.
Trần Tâm