Thế giới ảo: Cạm bẫy bủa vây trẻ em

4 giờ trướcBài gốc

Nơi “khuếch đại” 5 nhóm nguy cơ tổn thương trẻ

Từ thực tiễn công tác tham vấn, trị liệu tâm lý cho nhiều trường hợp, TS. Phạm Văn Tư - Phó Trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chuyên gia trị liệu tâm lý Viện Tâm lý giáo dục BrainCare cho biết, hiện nay, trẻ em đang đối mặt với 5 nhóm nguy cơ lớn trên không gian mạng.

Đó là nguy cơ bị bắt nạt trực tuyến (xúc phạm, đe dọa, cô lập, phát tán hình ảnh hoặc thông tin nhằm làm tổn thương trẻ); nguy cơ bị quấy rối tình dục trực tuyến, dụ dỗ gửi hình ảnh nhạy cảm, gạ gẫm gặp mặt ngoài đời; nguy cơ bị lừa đảo và thao túng tâm lý (nhiều kẻ giả danh bạn bè, người nổi tiếng hoặc người cần giúp đỡ để lừa đảo hoặc thao túng tâm lý khiến trẻ căng thẳng sợ hãi, lo lắng); nguy cơ tiếp xúc với nội dung độc hại trên môi trường mạng (thông tin liên quan đến bạo lực, khiêu dâm, thậm chí có những nhóm hội rất nguy hiểm như “kể tội cha mẹ hoặc thầy cô”, nhóm hướng dẫn tự sát, nhóm hướng dẫn sử dụng chất gây nghiện…); nguy cơ nghiện Internet, mạng xã hội và trò chơi trực tuyến. Những nguy cơ trên đều bắt đầu từ thế giới ảo nhưng hậu quả lại xuất hiện trong đời thực.

Bảo vệ trẻ em khỏi những tổn thương thật từ thế giới ảo

Theo góc nhìn và kinh nghiệm của chuyên gia trong nhiều năm tham vấn, mạng xã hội không phải là nguyên nhân duy nhất nhưng nó là yếu tố khuếch đại những vấn đề vốn đã tồn tại trên thực tế ở trẻ em như thiếu sự quan tâm, sự thấu cảm của gia đình. Một số gia đình thương con nhưng chưa biết cách đồng hành với con; trẻ gặp áp lực học tập, tổn thương trong các mối quan hệ nhưng lại thiếu kĩ năng để phòng ngừa chủ động và kĩ năng để tìm nguồn trợ giúp phù hợp….

Nói cách khác, mạng xã hội không tạo ra tất cả vấn đề, nhưng có thể làm các vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn, lan nhanh hơn và khó kiểm soát hơn.

Qua thực tế hỗ trợ tâm lý cho trẻ em ở nhiều trường học hay tại cộng đồng, TS. Phạm Văn Tư nhận thấy, một số trẻ chia sẻ rằng các em sợ bị hỏi: “Sao con lại đi kết bạn với hạng người đó?”, “Sao con không cẩn thận vậy?” hơn là được lắng nghe và hỗ trợ. Vì vậy, trẻ thường chọn im lặng thay vì tìm kiếm sự giúp đỡ. Nhiều trẻ thiếu niềm tin rằng người lớn sẽ hiểu và giúp đỡ được mình nên “âm thầm chịu đựng”, chưa kể nhiều trẻ bị đe dọa trên môi trường mạng nên trẻ sợ ảnh hưởng đến gia đình và chính mình.

Theo đó, các em sẽ đột ngột thu mình, ít nói chuyện hơn trước; ngại đến trường, kết quả học tập giảm sút hay xóa lịch sử trò chuyện, che giấu việc sử dụng thiết bị, có biểu hiện sợ hãi hoặc hoảng loạn khi nhận tin nhắn, cuộc gọi hoặc khi đang sử dụng mạng. Các em cũng rất dễ rơi vào cảm giác tự ti, tự trách bản thân hoặc nói những câu mang tính tuyệt vọng. Những thay đổi đột ngột về cảm xúc và hành vi này thường là tín hiệu cảnh báo sớm để gia đình, nhà trường kịp thời can thiệp hỗ trợ.

TS. Phạm Văn Tư - Phó Trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chuyên gia trị liệu tâm lý Viện Tâm lý giáo dục BrainCare

Trao đổi thêm với PV báo Tiền Phong, BS. Đỗ Thị Yến - khoa Tâm thần kinh, Bệnh viện 19-8 cho biết, trong thực tế thăm khám, không ít trẻ được gia đình đưa đến viện khi đã có biểu hiện mất ngủ, bất ổn cảm xúc, thậm chí có hành vi tự sát.

Nhiều trường hợp chịu áp lực lớn từ kỳ vọng học tập, thi cử của cha mẹ nhưng bản thân các em lại không thừa nhận mình đang gặp vấn đề tâm lý. Phần lớn trẻ đến viện trong thế bị động, do bố mẹ hoặc người thân phát hiện bất thường rồi đưa đi khám.

BS Yến cho rằng, khi trẻ sống quá lâu trong thế giới ảo, việc kéo các em trở lại đời sống thực không dễ. Có những tình huống, con âm thầm chịu đựng trong thời gian dài, rồi một ngày có thể xuất hiện hành vi tự sát hoặc ẩu đả. Từ nhận thức sai lệch đến hành vi sai lệch đôi khi là một khoảng cách rất ngắn.

Dù vậy, BS Yến nhấn mạnh, không thể có một công thức chung cho tất cả gia đình. Việc can thiệp cần được cá thể hóa theo từng hoàn cảnh, từng đứa trẻ và từng kiểu quan hệ cha mẹ - con cái. Có gia đình cần điều chỉnh cách kỳ vọng, có gia đình cần tăng thời gian đồng hành, có gia đình lại cần học cách lắng nghe thay vì chỉ áp đặt lên con...

“Hệ thống bảo vệ kép” cho trẻ

Từ thực trạng trẻ gặp vô số tổn thương thật từ thế giới ảo và luôn có xu hướng gia tăng, theo TS. Phạm Văn Tư - Phó Trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cha mẹ cần dành thời gian chất lượng cho trẻ khi trẻ ở nhà, tăng cường hướng dẫn trẻ hình thành thói quen “xả - sạc cảm xúc” đúng cách; đồng hành hỗ trợ trẻ sử dụng mạng an toàn, thông minh. Nhà trường cần có phương pháp giáo dục tích cực, hỗ trợ học sinh thực hành được biết tôn trọng, chấp nhận sự khác biệt từ những người xung quanh; đưa chương trình “Hơi thở bình an” vào thực hành ở giữa các tiết học, hướng dẫn học sinh thực hành kỹ thuật quản trị cảm xúc…

Gia đình và nhà trường cần trở thành “hệ thống bảo vệ kép” cho trẻ, muốn như thế cần có cơ chế phối hợp hiệu quả hơn, có chế tài nếu không thực hiện đúng cam kết nhất là với gia đình trong quá trình đồng hành với con và nhà trường. Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường càng kịp thời, càng có khả năng ngăn chặn tổn thương kéo dài và tránh để các vụ việc trên không gian mạng lan rộng, gây tác động tiêu cực đến danh dự, nhân phẩm và đời sống tinh thần của trẻ.

Thông tin với PV báo Tiền Phong, Đại úy Nguyễn Tuấn Huy - Phòng Cảnh sát Hình sự CATP Hà Nội cho biết, những vụ việc trẻ em bị thao túng tâm lý, lừa đảo qua mạng xã hội thường bị các đối tượng lợi dụng nhận thức của trẻ chưa hoàn chỉnh, khi bị đe dọa thường dễ rơi vào trạng thái sợ hãi, mất bình tĩnh và làm theo yêu cầu. Từ đó, trẻ dễ bị lợi dụng để thao túng tâm lý, cô lập nạn nhân với gia đình, rồi tiếp tục gây sức ép để lừa đảo

Chia sẻ với PV báo Tiền Phong, anh Đặng Thanh Tú - Bí thư Đoàn phường Hoàn Kiếm, Chủ tịch Hội đồng Đội phường Hoàn Kiếm cho biết, hè năm nay, Hội đồng Đội phường Hoàn Kiếm sẽ triển khai mạnh mẽ các hoạt động đồng hành cùng trẻ em trên không gian mạng. Cụ thể, trong 6 đội hình tình nguyện chuyên cấp phường, có 1 đội hình Công nghệ số, sáng tạo trẻ và 1 đội hình Vì đàn em thân yêu trực tiếp tổ chức lớp học kỹ năng số, sử dụng mạng xã hội an toàn cho trẻ.

Các lớp học kỹ năng số sẽ tập trung hướng dẫn thiếu nhi cách bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử văn minh trên mạng xã hội, nhận biết những dấu hiệu bất thường trong các cuộc trò chuyện trực tuyến, không tùy tiện kết bạn với người lạ, không chia sẻ hình ảnh riêng tư và biết cách tìm kiếm sự hỗ trợ từ cha mẹ, thầy cô, tổ chức Đoàn - Đội khi gặp tình huống nguy hiểm.

Theo báo cáo của Tổng đài 111, trong tháng 4, tổng đài nhận được nhiều cuộc gọi của trẻ em ở độ tuổi 15 - 16 và người từ 16 - 18 tuổi chia sẻ về việc gặp rắc rối trong mối quan hệ yêu đương, bị bỏ rơi, bị người yêu chia tay, áp lực thi cuối cấp, thi học kỳ, sự lựa chọn các nguyện vọng thi vào lớp 10, thi Đại học. Có một số trẻ em gọi đến Tổng đài trao đổi đang gặp vấn đề về tâm lý và sức khỏe như trầm cảm, tự kỷ, có hành vi tự hại bản thân nhưng bố mẹ không tin trẻ bị bệnh, không cho đi khám.

Bên cạnh đó, các đội hình tình nguyện cũng sẽ lồng ghép những tình huống thực tế, trò chơi tương tác, trao đổi nhóm để giúp trẻ dễ tiếp nhận, dễ ghi nhớ và có thể áp dụng trong đời sống hằng ngày. Thông qua sự phối hợp giữa đội hình Công nghệ số, sáng tạo trẻ và đội hình Vì đàn em thân yêu, Đoàn phường Hoàn Kiếm kỳ vọng sẽ tạo nên một mạng lưới đồng hành gần gũi, kịp thời, giúp trẻ em có thêm “lá chắn” bảo vệ mình trước những rủi ro của môi trường số.

Châu Linh

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/the-gioi-ao-cam-bay-bua-vay-tre-em-post1847868.tpo