Thế giới trước bài toán thiếu trẻ em

3 giờ trướcBài gốc

Một em bé chào đời tại Hồng Kông (Trung Quốc). Ảnh: Karma Lo

Từ “bùng nổ dân số” đến nỗi lo thiếu trẻ em

Theo Visual Capitalist, thập niên 1960, tỷ lệ sinh toàn cầu là gần 5 con/phụ nữ thì đến năm 2024 giảm xuống còn khoảng 2,2 con/phụ nữ. Đây là mức rất sát ngưỡng thay thế 2,1 con/phụ nữ, tỷ lệ cần thiết để một quốc gia duy trì quy mô dân số ổn định giữa các thế hệ mà không phụ thuộc vào nhập cư. Khoảng 71% dân số thế giới hiện sống tại các nước có mức sinh dưới ngưỡng thay thế. Điều này phản ánh giảm sinh không còn là hiện tượng cục bộ ở các nước phát triển mà dần trở thành xu hướng toàn cầu.

Sự thay đổi này diễn ra âm thầm nhưng đủ sức tái định hình tương lai kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Hiện 6 trong số 10 nước có dân số lớn nhất thế giới ghi nhận tỷ lệ sinh dưới ngưỡng thay thế. Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, duy trì mức khoảng 1,94 con/phụ nữ, trong khi Trung Quốc giảm xuống chỉ còn 1,02 con/phụ nữ. Tình trạng tương tự cũng xuất hiện tại nhiều nền kinh tế lớn khác như Mỹ, Indonesia, Brazil, Nga…

Trong khi đó, bức tranh nhân khẩu học ở châu Phi cận Sahara lại hoàn toàn khác. Các quốc gia như Nigeria, Chad và Somalia vẫn duy trì mức sinh rất cao, phổ biến từ hơn 4 con/phụ nữ. Điều này đồng nghĩa phần lớn tăng trưởng dân số thế giới trong thập niên tới nhiều khả năng tập trung tại châu Phi và một phần Nam Á.

Sự phân hóa mạnh giữa các khu vực cho thấy thế giới bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học chưa từng có; đồng thời đặt ra hai bài toán phát triển khác nhau. Với các nước phát triển, ưu tiên hàng đầu là duy trì lực lượng lao động, cân bằng hệ thống an sinh và thích ứng với xã hội già hóa. Trong khi đó, các nước có dân số trẻ lại đứng trước cơ hội tận dụng “lợi tức dân số”; đồng thời phải đầu tư mạnh cho giáo dục, việc làm và hạ tầng để đáp ứng nhu cầu của thế hệ trẻ đông đảo.

Biến đổi nhân khẩu học không chỉ phản ánh qua tỷ suất sinh hay tốc độ già hóa dân số, mà sâu xa hơn, làm biến đổi cấu trúc gia đình, “tế bào” nền tảng của xã hội hiện đại. Tại nhiều nước phát triển, hộ gia đình chỉ có một người gia tăng nhanh chóng và dần trở thành mô hình phổ biến. Theo The Korea Times, Hàn Quốc hiện có hơn 8 triệu hộ độc thân, chiếm 36% tổng số hộ gia đình tại quốc gia này.

Cạnh đó, xu hướng “không sinh con theo lựa chọn” cũng được nhìn nhận như một quyết định cá nhân. Đằng sau quyết định này không đơn thuần là thay đổi về lối sống, mà còn cho thấy tâm lý thận trọng của người trẻ trước những bất ổn về việc làm, nhà ở và gánh nặng nuôi dạy con cái.

Ở góc nhìn khác, ngày càng nhiều người trẻ tại các nước phát triển phải quay về sống cùng cha mẹ do không đủ khả năng chi trả chi phí nhà ở và sinh hoạt đắt đỏ. Giới xã hội học gọi hiện tượng này là “thế hệ boomerang”. Theo khảo sát của Thrivent Financial, 46% phụ huynh Mỹ có con trong độ tuổi 18-35 phải quay về ở cùng gia đình, trong đó chi phí nhà ở tăng cao là nguyên nhân chủ yếu.

Đa dạng giải pháp khuyến sinh

Trước đà suy giảm tỷ lệ sinh, nhiều quốc gia đang bước vào cuộc chạy đua tìm lời giải cho bài toán dân số với cách tiếp cận khác nhau. Theo Geographical, Hungary theo đuổi chiến lược khuyến sinh quyết liệt bằng ưu đãi tài chính, miễn thuế thu nhập suốt đời cho các bà mẹ có từ hai con trở lên, hỗ trợ vay vốn và trợ cấp mua xe cho gia đình đông con.

Tại Ý, quốc gia có dân số già nhất châu Âu, những bà mẹ làm việc toàn thời gian và có từ 3 con trở lên được miễn đóng góp an sinh xã hội, trong khi chế độ nghỉ thai sản cũng được tăng hỗ trợ tài chính. Chương trình “thưởng sinh con” có khoản hỗ trợ miễn thuế 1.000 euro cho mỗi trẻ sơ sinh.

Hàn Quốc, quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới, chi khoảng 270 tỷ USD trong 16 năm qua để khuyến khích sinh con. Theo Newsweek, chính sách “cha mẹ nghỉ phép 6+6” áp dụng từ năm 2025 cho phép người cha được hưởng gần như toàn bộ lương nếu nghỉ ít nhất 6 tháng, đưa Hàn Quốc trở thành một trong những nước của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dành nhiều ưu đãi nhất về chế độ này.

Có thể thấy, vấn đề dân số hiện nay không còn đơn thuần là câu chuyện “đông” hay “ít”, mà phản ánh năng lực thích ứng của mỗi quốc gia trước những biến chuyển sâu sắc của xã hội hiện đại. Một xã hội chỉ có thể phát triển bền vững khi tạo môi trường sống ổn định, hệ thống an sinh phù hợp và điều kiện thuận lợi để các gia đình yên tâm sinh con, nuôi dạy thế hệ kế tiếp và đóng góp cho tương lai lâu dài của đất nước.

THƯ LÊ

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/the-gioi-truoc-bai-toan-thieu-tre-em-3338060.html