Thị trường mua bán nợ thực chất sẽ khơi thông nguồn lực cho kinh tế

3 giờ trướcBài gốc

Hạn chế trong việc áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn

Trong bối cảnh hiện nay, ngành ngân hàng gặp nhiều khó khăn trong huy động nguồn lực, trong khi nhu cầu tín dụng cao. Nếu không thu hút được các nhà đầu tư nước ngoài, việc xử lý nợ xấu và tái cơ cấu tài sản sẽ gặp nhiều trở ngại. Do đó, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút nguồn lực quốc tế là hết sức cần thiết.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng, Việt Nam chưa có tiêu chuẩn định giá khoản vay phù hợp khi các TCTD vẫn áp dụng phương pháp thẩm định tài sản thông thường; đồng thời, cơ chế công khai thông tin về tài sản bảo đảm còn thiếu, gây khó khăn cho nhà đầu tư.

Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, hoạt động tín dụng và xử lý nợ xấu tại Việt Nam đang đối mặt với một số thách thức đặc thù so với thông lệ quốc tế: Quyền chủ nợ chưa được bảo vệ tương xứng, thường có xu hướng thiên vị bên đi vay; Thời gian xử lý nợ xấu quá dài, thường tính bằng năm hoặc thập kỷ do thị trường mua bán nợ gần như chưa có gì.

Đặc biệt, cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam vẫn thiếu cân đối và phụ thuộc lớn vào hệ thống tổ chức tín dụng. Nếu năm 2020, tín dụng chiếm khoảng 36% tổng cung vốn cho nền kinh tế, đến năm 2025, tỷ lệ này không những không giảm mà còn tăng lên 51%. Đáng chú ý, tín dụng liên tục tăng nhanh hơn huy động vốn, khiến áp lực thanh khoản gia tăng rõ rệt từ quý IV/2025 đến nay. “Nếu không có các giải pháp kịp thời, sức ép này có thể chuyển hóa thành rủi ro đối với an toàn hệ thống”, TS. Cấn Văn Lực cảnh báo.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Cấn Văn Lực cho rằng, Việt Nam cần cho phép mua bán nợ theo giá thị trường, kể cả dưới giá sổ sách nhằm thúc đẩy giao dịch và luân chuyển dòng vốn; phát triển các công cụ như chứng khoán hóa nợ và xây dựng sàn giao dịch chuyên biệt. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế, mở rộng quyền cho các chủ thể tham gia, tăng minh bạch thông tin và phát triển thị trường thứ cấp là những yếu tố then chốt.

Tại các ngân hàng thương mại (NHTM), việc xử lý nợ vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Từ những bất cập trong hành lang pháp lý, đến hạn chế của thị trường mua bán nợ, nhiều chuyên gia cho rằng, giải pháp nền tảng là hoàn thiện cơ chế, nâng cao vai trò của Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng - TCTD Việt Nam (VAMC) và siết chặt kỷ luật thị trường để khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế.

“Có những vụ việc kéo dài nhiều năm nhưng bên phải thi hành án vẫn không bàn giao tài sản, không chấp hành bản án hoặc quyết định thi hành án. Vì vậy, cần phải xử lý mạnh, thậm chí xem xét khởi tố khi có dấu hiệu vi phạm, mới có thể lập lại kỷ cương để thị trường mua bán nợ vận hành thực chất”, ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA kiến nghị.

Buổi tọa đàm “Nợ xấu trong bối cảnh mới” diễn ra mới đây do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức đã thu hút sự tham gia trực tiếp của trên 200 người và hơn 100 người dự online cho thấy, vấn đề xử lý nợ xấu vẫn luôn “nóng”, đặc biệt trong bối cảnh nhiều biến động như hiện nay.

Ông Đặng Đình Thích, Quyền Tổng Giám đốc VAMC cho rằng, nền kinh tế đang đối mặt với nhiều rủi ro từ cả bên ngoài và nội tại, nợ xấu không còn là vấn đề mang tính kỹ thuật của riêng hệ thống ngân hàng, mà trở thành một nội dung có ý nghĩa vĩ mô, gắn trực tiếp với ổn định tài chính và dư địa tăng trưởng của nền kinh tế.

Ông Đặng Đình Thích, Quyền Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các Tổ chức Tín dụng Việt Nam (VAMC).

Dù tỷ lệ nợ xấu nội bảng vẫn được kiểm soát nhưng các chỉ dấu rủi ro đang gia tăng. Nợ xấu tiềm ẩn và các khoản nợ tái cơ cấu vẫn ở mức lớn; nhóm nợ rủi ro cao chiếm tỷ trọng đáng kể; nợ cần chú ý có xu hướng tăng, phản ánh áp lực chuyển nhóm nợ trong tương lai.

Đáng lưu ý, rủi ro nợ xấu đang có xu hướng tập trung vào một số lĩnh vực như: bất động sản, xây dựng, xuất khẩu, những ngành nhạy cảm với biến động thị trường quốc tế. Cùng với đó, một phần nợ xấu chưa được phản ánh đầy đủ do thị trường tài sản còn trầm lắng và khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế hạn chế. “Điều này cho thấy, nợ xấu không chỉ là vấn đề của quá khứ, mà còn là rủi ro đang tích tụ cho tương lai. Nếu không xử lý đồng bộ và đủ mạnh, nợ xấu hoàn toàn có thể quay lại theo một chu kỳ mới”, ông Đặng Đình Thích nhấn mạnh.

Phân tích sâu vào các rào cản pháp lý, bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng, VNBA đã liệt kê 3 điểm nghẽn lớn mà các ngân hàng đang gặp phải. Đầu tiên là sự hạn chế trong việc áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn.

“Mặc dù Nghị quyết 42/2017/QH14 tại thời điểm ban hành đã đưa ra 2 chính sách đột phá, gồm quyền thu giữ tài sản bảo đảm và thủ tục tố tụng rút gọn nhưng thực tế, quy định tố tụng rút gọn chưa giải quyết được những điểm nghẽn và bất cập đặt ra. Đơn cử tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), trong suốt hơn 7 năm thực hiện Nghị quyết 42/2017/QH14, chưa có bất kỳ tranh chấp nào liên quan đến nợ xấu được giải quyết theo thủ tục tố tụng rút gọn”. Nguyên do là sự “vênh” nhau giữa các quy định của Luật Các TCTD và Bộ luật Tố tụng Dân sự”, bà Nguyễn Thị Phương cho biết.

Bà Phạm Nhị, Phó Tổng Giám đốc Techcombank AMC.

Điểm nghẽn thứ hai, việc bảo vệ quyền lợi của chủ nợ chưa được thực hiện "tròn trịa", khi các cơ quan tố tụng thường xem xét quá kỹ lịch sử tài sản, thay vì thừa nhận hợp đồng thế chấp đã công chứng là chứng cứ không cần chứng minh. Điểm nghẽn thứ ba, sự thiếu hụt công cụ pháp lý để xử lý các tài sản dở dang, dự án đang hình thành trong tương lai.

Ông Nguyễn Ngọc Tuyên, Giám đốc Tố tụng Xử lý nợ Ngân hàng Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) chia sẻ, ngân hàng hiện vẫn xử lý nợ theo cách truyền thống, tức là luân chuyển qua nhiều phòng, ban và biện pháp nội bộ, không thông qua AMC, dẫn đến thời gian kéo dài qua các khâu tòa án, thi hành án. Theo đại diện SHB, trước đây, mua bán nợ chỉ được xem là một giải pháp hỗ trợ, mang tính tham khảo trong xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, cần đẩy mạnh và xác định là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả xử lý nợ của nền kinh tế.

Kích thích "cầu" để vận hành hiệu quả sàn giao dịch nợ

Nhiều ý kiến cho rằng, việc vận hành thị trường mua bán nợ thực chất tại Việt Nam cần được chú trọng.

Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ khẳng định, VAMC là một thể chế mang tính chất doanh nghiệp nhưng thực hiện nhiệm vụ chính trị, không vì mục tiêu lợi nhuận và đóng vai trò kiến tạo thị trường.

Tuy nhiên, để Sàn giao dịch nợ hoạt động hiệu quả, cần phải kích thích được phía "cầu", nhà đầu tư phải thấy được khả năng hiện thực hóa lợi nhuận trong thời gian hợp lý. Theo đó, cần chấp nhận mức chiết khấu hợp lý, tạo điều kiện cho nhà đầu tư tham gia xử lý và hiện thực hóa lợi nhuận trong vòng 2 - 3 năm, nhất là trong bối cảnh thủ tục rút gọn và công tác thi hành án còn kéo dài.

Mặt khác, ông Trần Trung Dũng chỉ ra một nghịch lý đang cản trở việc mua bán nợ dưới giá trị gốc: “Nghị quyết 42/2017/QH14 và Luật Các TCTD đã cho phép các TCTD bán nợ dưới giá gốc. Tuy nhiên, các quy định liên quan nhằm bảo vệ cán bộ tín dụng khi tham gia giao dịch vẫn chưa đầy đủ và rõ ràng. Các vấn đề liên quan đến quản lý tài sản công, thanh tra, kiểm tra và giám sát khiến việc triển khai còn thận trọng. Điều này dẫn đến tình trạng nhu cầu thị trường có, nhưng còn xung đột lợi ích, một bên mong muốn lợi nhuận, trong khi bên kia lo ngại rủi ro trách nhiệm. Vì vậy, tiến trình gặp gỡ giữa người mua và người bán trên thị trường còn chậm trễ”.

Đặc biệt, đại diện VAMC cũng nhấn mạnh đến vấn đề thiếu kỷ luật thị trường từ phía người vay: Thực tế cho thấy, có rất nhiều khách hàng thiếu ý thức kỷ luật thị trường. Dù các khoản vay được thiết lập đầy đủ, tuân thủ nguyên tắc “có vay, có trả”, có tài sản thế chấp và đăng ký bảo đảm hợp pháp nhưng trong quá trình xử lý nợ, nhiều trường hợp tìm cách kéo dài thời gian giải quyết, tạo ra các tình huống gây khó khăn. Thậm chí, có dấu hiệu tẩu tán tài sản hoặc thiếu hợp tác với các bên liên quan.

Điều kiện tiên quyết để hình thành và phát triển thị trường mua bán nợ là phải có hành lang pháp lý bảo vệ những chủ thể tham gia thị trường. Khi pháp lý được hoàn thiện, thị trường sẽ vận hành hiệu quả. Thông qua VNBA, Câu lạc bộ Xử lý nợ đã được thành lập, góp phần tăng cường phối hợp trong toàn ngành. VAMC cũng đã tiếp cận được dữ liệu liên quan đến nợ xấu, tạo điều kiện chủ động kết nối với các tổ chức tín dụng.

Đặc biệt gần đây, VAMC đã làm việc với Tập đoàn Quản lý tài sản Hàn Quốc (KAMCO). Hai bên đã cơ bản thống nhất việc chuyển giao công nghệ, hỗ trợ nâng cấp trang thông tin điện tử, ứng dụng công nghệ tra cứu, niêm yết khoản nợ và chuyển giao hệ thống đấu giá trực tuyến.

Bên cạnh đó, ông Trần Trung Dũng nhấn mạnh, cần nâng cao tính minh bạch và chuẩn hóa thông tin thị trường. Dữ liệu về nợ xấu đang từng bước được hoàn thiện, dữ liệu về tài sản bảo đảm cũng đang được chuẩn hóa. Thời gian tới, các cơ sở dữ liệu về giá trị tài sản sẽ được liên thông, góp phần tăng tính minh bạch và hiệu quả của thị trường.

"Việc trao công cụ cho VAMC không phải là ưu đãi, mà là cơ chế ưu tiên, tương tự như “xe cấp cứu cần được nhường đường để có thể di chuyển nhanh và xử lý kịp thời”; đồng thời bày tỏ kỳ vọng, VAMC sẽ được nhìn nhận đầy đủ về vai trò, chức năng và nhiệm vụ, qua đó được trao thêm thẩm quyền và công cụ cần thiết để phối hợp cùng ngành Ngân hàng trong giai đoạn phát triển sắp tới", Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC nhấn mạnh.

Theo ông Moon Youngso, Tổng Giám đốc Công ty Welcome DTC, Việt Nam cần ưu tiên nâng cao vai trò và quyền hạn của định chế trung tâm như VAMC. Khi đơn vị này có đủ nguồn lực tài chính và quyền hạn để xử lý nợ hiệu quả, thị trường sẽ tự khắc hình thành, thu hút nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài, giúp các ngân hàng bán nợ nhanh hơn với giá tốt hơn.

Về phía VNBA, TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết, Hiệp hội sẽ tổng hợp các nhóm vướng mắc thực tiễn từ các tổ chức tín dụng để kiến nghị lên các cơ quan chức năng nhằm tháo gỡ các rào cản về khung khổ pháp, áp dụng các biện pháp nghiêm minh nhằm thiết lập kỷ luật thị trường.

Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/kinh-te/thi-truong-mua-ban-no-thuc-chat-se-khoi-thong-nguon-luc-cho-kinh-te-20260416112153451.htm