Thiếu trung tâm kiểm nghiệm, doanh nghiệp rau quả lo bị hạn chế năng lực xuất khẩu

3 giờ trướcBài gốc

Sáng 8-5, tại TP.HCM đã diễn ra hội nghị "Thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản đảm bảo mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026".

Doanh nghiệp gặp khó vì thiếu trung tâm kiểm nghiệm

Tại hội nghị, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho biết trong bốn tháng đầu năm 2026, ngành rau quả đạt con số ấn tượng 2,06 tỉ USD, tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, sầu riêng tiếp tục là ngành hàng mang lại nhiều kỳ vọng cho xuất khẩu.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch VINAFRUIT chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: THU HÀ

Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế chủ lực khi chiếm hơn 50% thị phần (đạt hơn 1 tỉ USD). Cú hích từ việc ký kết nghị định thư cho quả bưởi và chanh đã mở ra dư địa lớn cho hàng nông sản Việt. Bên cạnh đó, các thị trường khó tính như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản cũng duy trì đà tăng trưởng ổn định từ 15-20%.

Đặc biệt, ngành rau quả đang có sự chuyển dịch tích cực từ xuất khẩu tươi sang chế biến sâu (đông lạnh, sấy, nước quả cô đặc). Đây là cơ sở để toàn ngành tự tin hướng tới mục tiêu đạt 10 tỉ USD kim ngạch xuất khẩu trong năm 2026.

Dù vậy, ngành rau quả vẫn đang đối mặt với nhiều lực cản. Trước hết là áp lực đến từ logistics do tác động của địa chính trị thế giới, khiến giá cước vận tải tăng gấp 2-3 lần so với giai đoạn 2024-2025. Hệ thống kho lạnh tại các vùng nguyên liệu vẫn trong tình trạng vừa thiếu vừa yếu, đẩy chi phí lên cao và gây hao hụt sau thu hoạch.

Thứ hai, ngành vẫn đối mặt với tình trạng hàng rau quả xuất khẩu (như sầu riêng, thanh long, chanh leo, ớt) vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm tại các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan. Đồng thời, các nước nhập khẩu ngày càng áp đặt nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và rào cản phi thuế quan, gây thêm khó khăn cho sản phẩm Việt.

Thứ ba, tình trạng vi phạm mã số vùng trồng vẫn diễn biến phức tạp. Trong khi đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc và trung tâm kiểm nghiệm còn thiếu và nhiều bất cập, gây cản trở năng lực xuất khẩu của doanh nghiệp.

Thứ tư, năng lực chế biến sâu còn mờ nhạt. Việc hơn 70% sản phẩm xuất khẩu dưới dạng tươi khiến ngành này dễ bị tổn thương trước các rào cản kỹ thuật khắt khe, đồng thời chưa đủ sức điều tiết tiêu thụ sản phẩm vào thời điểm rộ mùa vụ.

Nói riêng về ngành sầu riêng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện thừa nhận ngành hàng sầu riêng của tỉnh đang đối mặt với thử thách lớn khi phía thị trường nhập khẩu (đặc biệt là Trung Quốc) siết chặt các tiêu chuẩn về dư lượng cadimi. Theo ông, tình trạng này xuất phát từ tập quán canh tác truyền thống lâu đời khiến đất bị thoái hóa và tồn dư kim loại nặng, trong khi các tiêu chuẩn mới lại được nâng cao đột ngột.

Mặt khác, ông Thiện phản ánh các doanh nghiệp đang gặp khó khi phòng kiểm nghiệm luôn trong tình trạng quá tải. Việc này khiến thời gian chờ đợi kéo dài, ảnh hưởng đến độ tươi ngon và tiến độ xuất khẩu của trái sầu riêng.

Bên cạnh đó, tình trạng một số doanh nghiệp "trộn" các lô hàng từ nhiều vùng trồng khác nhau vào cùng một container cũng gây rủi ro lớn, khiến toàn bộ lô hàng bị bác bỏ nếu kiểm tra ngẫu nhiên phát hiện vi phạm.

Để khắc phục, tỉnh Đồng Tháp kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm phê duyệt đề án thành lập các trung tâm khuyến nông. Các trung tâm này sẽ tích hợp chức năng kiểm mẫu đất định kỳ và cung cấp phác đồ cải tạo đất kịp thời cho nông dân, thay vì để họ tự xoay xở. Cạnh đó, tỉnh đề xuất Chính phủ đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua việc xây dựng nền tảng quản lý mã số vùng trồng để đảm bảo minh bạch cho ngành.

Các đại biểu tham gia hội thảo. Ảnh: THU HÀ

Phải xử lý nghiêm gian lận mã số vùng trồng

Để hiện thực hóa mục tiêu 10 tỉ USD, VINAFRUIT cũng gửi đến Chính phủ và các bộ, ngành hai nhóm giải pháp trọng tâm.

Về giải pháp cấp bách, hiệp hội kiến nghị cơ quan chức năng phải kiểm soát chặt chẽ và hậu kiểm quyết liệt mã số vùng trồng. Kèm theo đó, phải xử lý hình sự hoặc có biện pháp chế tài đủ mạnh đối với các trường hợp gian lận mã số để bảo vệ uy tín thương hiệu quốc gia. Đồng thời, cần đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường cho các loại quả tiềm năng như dứa, bơ, na dai và roi (mận).

Cần xử lý nghiêm việc vi phạm mã số vùng trồng để bảo vệ uy tín của ngành rau quả Việt Nam. Ảnh minh họa: THU HÀ

Về dài hạn, ông Nguyễn Đình Tùng đề xuất Chính phủ cần có chính sách trải thảm đỏ cho các tập đoàn lớn đầu tư nhà máy chế biến sâu ngay tại vùng nguyên liệu. Đặc biệt, cần củng cố mô hình liên kết "5 nhà" (Nhà nước - Nhà nông - Doanh nghiệp - Nhà khoa học - Ngân hàng).

Đồng thời, để duy trì lợi thế cạnh tranh tại các thị trường lớn như EU, ngành rau quả không có con đường nào khác là phải chuyển mình theo hướng nông nghiệp xanh, thích ứng với cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và áp dụng triệt để tiêu chuẩn GlobalGAP.

Đặc biệt, ông Tùng cho rằng Chính phủ cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần xem xét định hướng xây dựng thương hiệu quốc gia cho từng loại nông sản chủ lực như cách Hàn Quốc đã thành công với nho Mẫu đơn. Việc này nhằm tạo dấu ấn và lợi thế cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.

"Hiện nay chúng ta chỉ đang xây dựng chương trình thương hiệu quốc gia mà chưa có sự đầu tư bài bản thông qua các câu chuyện sản phẩm, chỉ dẫn địa lý và văn hóa tiêu dùng để nâng tầm giá trị rau quả Việt Nam trên bản đồ thế giới. Chúng tôi tin tưởng rằng với sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ và sự đồng hành của các bộ, ngành, ngành rau quả Việt Nam sẽ vượt qua thách thức, hoàn thành xuất sắc mục tiêu xuất khẩu năm nay", ông Tùng nhấn mạnh.

Liên quan tới các kiến nghị của VINAFRUIT và tỉnh Đồng Tháp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết bộ sẽ ghi nhận và kết hợp với các đơn vị liên quan xem xét gỡ khó vướng mắc. Ông Hưng nhấn mạnh vấn đề truy xuất nguồn gốc, vùng trồng rất quan trọng cho sự phát triển của ngành. Ông cũng thông tin thêm, hiện nay Cục Chuyển đổi số của bộ đang xây dựng đề án quy hoạch vùng nguyên liệu an toàn này.

Ông Hưng cũng đánh giá cao đề xuất chú trọng xây dựng thương hiệu chung và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm hoặc ngành hàng nông nghiệp.

Đối với vấn đề sầu riêng, Thứ trưởng Hưng nhấn mạnh không phải nông dân cố tình khiến đất bị nhiễm cadimi. Về giải pháp kỹ thuật, bộ cam kết sẽ sớm đầu tư, trang bị thêm các hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế cho các địa phương trọng điểm nhằm rút ngắn thời gian trả kết quả kiểm nghiệm.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hiện nay, bộ đã có văn bản yêu cầu chủ tịch UBND các tỉnh phải vào cuộc quyết liệt, chỉ đạo các đơn vị chuyên môn đồng hành cùng doanh nghiệp. Bộ nhấn mạnh tuyệt đối không để xảy ra tình trạng đơn vị chức năng từ chối kiểm nghiệm, gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu.

Về mặt pháp lý, thẩm quyền cấp phép cho các đơn vị thực hiện dịch vụ kiểm nghiệm đã được phân cấp hoàn toàn về cho các tỉnh.

Đề xuất ưu tiên vận tải hàng không cho trái cây

Để tháo gỡ khó khăn trước mắt về logistics, VINAFRUIT kiến nghị các bộ, ngành cần có chính sách ưu tiên luồng vận tải, đặc biệt là vận tải hàng không đối với các loại trái cây cao cấp có thời gian bảo quản ngắn, giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro và chi phí vận hành.

THU HÀ

Nguồn PLO : https://plo.vn/thieu-trung-tam-kiem-nghiem-doanh-nghiep-rau-qua-lo-bi-han-che-nang-luc-xuat-khau-post907602.html