Triển lãm Quốc phòng và Hàng không vũ trụ quốc tế Thổ Nhĩ Kỳ (SAHA Expo) lần thứ năm vừa chính thức bế mạc tại Istanbul, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tham vọng tự chủ quân sự của Ankara. Sự kiện quy tụ hơn 1.700 doanh nghiệp quốc phòng và 192 đoàn đại biểu từ 76 quốc gia, chứng kiến việc ký kết 182 thỏa thuận với tổng trị giá ước tính khoảng 8 tỷ USD.
Thế hệ vũ khí mới từ mặt đất đến đại dương
Tại triển lãm năm nay, Thổ Nhĩ Kỳ đã giới thiệu tổng cộng 203 mẫu vũ khí và trang bị mới hoặc được nâng cấp. Điểm đáng chú ý là phần lớn các khí tài này đều do các doanh nghiệp nội địa phát triển, trải dài trên cả ba lĩnh vực: lục quân, hải quân và không quân.
Trong lĩnh vực trang bị mặt đất, Ankara chú trọng vào việc hiện đại hóa các nền tảng pháo binh và xe bọc thép. Các mẫu khí tài tiêu biểu bao gồm pháo tự hành “Atilla”, pháo hạng nhẹ cơ động “Uran” của Công ty MKE và xe chiến thuật hạng nhẹ “Pamir” của Công ty BMC. Đây là những hệ thống được thiết kế để tăng cường khả năng phản ứng nhanh và hỏa lực cho lực lượng lục quân trong các môi trường tác chiến hiện đại.
Tên lửa đạn đạo liên lục địa Yildirimhan do Thổ Nhĩ Kỳ sản xuất được trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng và Hàng không vũ trụ SAHA ở Istanbul.
Bên cạnh đó, các phương tiện mặt đất không người lái (UGV) như “Barkan-3” của Công ty Havelsan cũng thu hút sự quan tâm lớn. Phiên bản mới này được cải tiến với camera độ phân giải cao, máy đo xa laser và hệ thống chống gây nhiễu, cho phép tự hành và thực hiện đa dạng nhiệm vụ từ trinh sát đến cứu thương với tải trọng khoảng 1 tấn.
Trên mặt biển, xu hướng tác chiến phi đối xứng được thể hiện rõ qua các mẫu xuồng mặt nước không người lái (USV) cảm tử “Tufan” và thiết bị lặn không người lái (UUV) cảm tử “Kilic”. Xuồng “Tufan” có chiều dài 8m, tốc độ lên tới 50 hải lý/giờ và có khả năng mang đầu đạn tương đương ngư lôi hạng nặng. Sự phối hợp giữa các thiết bị lặn cảm tử phiên bản nhỏ và lớn giúp hình thành năng lực tiến công bão hòa, gây khó khăn cho các hệ thống phòng thủ truyền thống của đối phương.
Bước tiến trong lĩnh vực không quân và vũ khí chiến lược
Trong lĩnh vực hàng không, máy bay chiến đấu không người lái “Kizilelma” của Công ty Baykar trở thành tâm điểm khi nhận được đơn đặt hàng xuất khẩu lớn ngay tại sự kiện. Đồng thời, dòng đạn tuần kích (UAV tự sát) K2 với tầm bắn hơn 2.000km và khả năng dẫn đường bằng hình ảnh cũng được ra mắt, nhằm giảm sự phụ thuộc vào hệ thống định vị vệ tinh toàn cầu.
Đáng chú ý nhất là tiến triển của dự án tiêm kích thế hệ thứ năm “Kaan”. Cơ quan Công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ đã ký thỏa thuận đặt mua 20 chiếc đầu tiên, dự kiến bàn giao từ năm 2028. Loại tiêm kích này đóng vai trò then chốt trong việc thay thế phi đội F-16 và nâng cao tính tự chủ chiến lược. Ngoài ra, Ankara cũng lần đầu công khai tên lửa đạn đạo xuyên lục địa “Lightning Kaan” với tầm bắn công bố lên tới 6.000km.
Chiến lược phát triển: Tự chủ và tối ưu chi phí
Sự phát triển của công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ dựa trên ba trụ cột chính: xây dựng hệ sinh thái toàn diện, ưu tiên thiết bị không người lái và tối ưu hóa chi phí sản xuất. Hiện nay, nước này đã có hơn 1.500 doanh nghiệp quốc phòng, với kế hoạch mở rộng mạng lưới ra khắp các tỉnh trên cả nước để hình thành chuỗi cung ứng quốc gia.
Yếu tố hiệu quả chi phí được đặt lên hàng đầu. Ví dụ, hệ thống phòng không “Enfal-17” sử dụng rocket đánh chặn UAV với chi phí chỉ bằng 1/8 các sản phẩm tương đương. Thổ Nhĩ Kỳ cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế thông qua việc chuyển giao công nghệ cho các đối tác như Indonesia, Pakistan và UAE, thay vì chỉ đơn thuần xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh.
Những thách thức đối với tham vọng của Ankara
Mặc dù đạt được những thành tựu ấn tượng, ngành công nghiệp quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản. Thứ nhất là sự phụ thuộc vào công nghệ cốt lõi từ phương Tây. Điển hình là việc Mỹ từng chặn xuất khẩu động cơ F110 cho tiêm kích “Kaan”, gây ảnh hưởng đến tiến độ dự án.
Thứ hai, lợi thế trong lĩnh vực UAV của Thổ Nhĩ Kỳ đang gặp áp lực cạnh tranh lớn khi nhiều quốc gia khác cũng đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ này. Cuối cùng, hiệu quả thực chiến của các hệ thống vũ khí mới trong môi trường xung đột cường độ cao, nơi đối phương có năng lực tác chiến điện tử và phòng không hiện đại, vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
Tuệ Nhân