Thỏa thuận thương mại 250 tỉ USD giữa Mỹ và Đài Loan, ai được lợi?

4 giờ trướcBài gốc

Phái đoàn Mỹ và Đài Loan đã tìm được tiếng nói chung.

Theo đó, Mỹ đồng ý hạ mức thuế quan "đối đẳng" (reciprocal tariff) đối với hàng hóa Đài Loan từ 20% xuống còn tối đa 15%, đưa mức thuế này về ngang bằng với các đồng minh thân cận tại Đông Á như Nhật Bản và Hàn Quốc. Đổi lại, các tập đoàn công nghệ của hòn đảo này cam kết rót ít nhất 250 tỉ USD để mở rộng năng lực sản xuất chip, năng lượng và trí tuệ nhân tạo (AI) ngay trên đất Mỹ. Thỏa thuận này không chỉ là một cú hích kinh tế cho cả hai phía mà còn mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái định hình, dù phía trước vẫn còn nhiều rào cản chính trị nội bộ tại Đài Bắc.

Khi dòng vốn tư nhân dẫn dắt cuộc chơi địa chính trị

Thỏa thuận mới đạt được là kết quả của một nỗ lực ngoại giao con thoi giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và chính quyền của nhà lãnh đạo Lại Thanh Đức (Lai Ching-te). Trước đó, vào tháng 8, mức thuế 20% mà ông Trump áp đặt lên hàng hóa Đài Loan đã gây ra không ít lo ngại cho các doanh nghiệp xuất khẩu của hòn đảo này. Việc đàm phán thành công để hạ mức thuế xuống 15% được xem là một thắng lợi lớn, đặc biệt khi so sánh với mức thuế thực tế khoảng 47% mà hàng hóa từ Trung Quốc đại lục đang phải gánh chịu trong bối cảnh thương chiến chưa hạ nhiệt.

Điểm nhấn quan trọng nhất của thỏa thuận nằm ở cam kết đầu tư khổng lồ từ phía Đài Loan. Bộ Thương mại Mỹ xác nhận rằng các công ty công nghệ và bán dẫn của Đài Loan sẽ đầu tư trực tiếp ít nhất 250 tỉ USD vào Mỹ. Ngoài ra, Đài Bắc cũng sẽ cung cấp các khoản bảo lãnh tín dụng trị giá tương đương 250 tỉ USD để hỗ trợ các doanh nghiệp của mình thiết lập và mở rộng toàn bộ hệ sinh thái chuỗi cung ứng bán dẫn tại Mỹ.

Bà Trịnh Lệ Quân (Cheng Li-chiun), Phó Viện trưởng cơ quan hành pháp Đài Loan và là người dẫn đầu đoàn đàm phán, đã mô tả đây là "Mô hình Đài Loan" – một cách tiếp cận khác biệt so với các hiệp định mà Washington từng ký kết. Thay vì chỉ dựa vào các cam kết cấp chính phủ, thỏa thuận này lấy trọng tâm là các kế hoạch đầu tư độc lập của khối doanh nghiệp.

Minh chứng rõ nét nhất là động thái của "gã khổng lồ" TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Co.). Chỉ riêng trong năm ngoái, nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới này đã cam kết đầu tư thêm 100 tỉ USD. Mới đây nhất, TSMC tiếp tục nâng mức chi tiêu vốn lên mức kỷ lục 56 tỉ USD và xác nhận sẽ đẩy nhanh tiến độ xây dựng các nhà máy tiên tiến tại Mỹ sau khi đảm bảo được thêm quỹ đất.

Bà Trịnh khẳng định rằng dòng vốn khổng lồ này không phải là sự "tháo chạy" của công nghiệp nội địa hay làm rỗng ruột nền kinh tế Đài Loan như lo ngại của một số người. "Đây không phải là sự di dời công nghiệp ra nước ngoài, mà là Đài Loan đang mở rộng dấu ấn toàn cầu của mình. Đó không phải là 'rời đi', mà là 'xây dựng'", bà nhấn mạnh.

Thỏa thuận này cũng mang lại tin vui cho các ngành công nghiệp truyền thống của Đài Loan vốn hướng về xuất khẩu như máy công cụ và dụng cụ cầm tay. Việc giảm thuế sẽ giúp tăng đáng kể năng lực cạnh tranh của các mặt hàng này tại thị trường Mỹ. Đồng thời, Mỹ cũng cam kết miễn thuế cho các thiết bị, vật liệu và linh kiện cần thiết để xây dựng các nhà máy của Đài Loan tại Mỹ, tạo điều kiện tối đa cho quá trình "friend-shoring" (dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia thân thiện).

Rào cản nội bộ và bàn cờ chiến lược tại Thái Bình Dương

Mặc dù thỏa thuận đã được chốt ở cấp độ đàm phán, nhưng con đường để nó chính thức đi vào hiệu lực vẫn còn chông gai, chủ yếu đến từ các yếu tố chính trị nội bộ tại Đài Loan. Theo quy định, thỏa thuận cần được cơ quan lập pháp Đài Loan thông qua. Tuy nhiên, cơ quan này hiện đang do phe đối lập kiểm soát, và mối quan hệ giữa các đảng phái tại đây đang vô cùng căng thẳng.

Các đảng đối lập đã liên tục trì hoãn các gói ngân sách của chính quyền ông Lại Thanh Đức, bao gồm cả khoản ngân sách quốc phòng đặc biệt trị giá 40 tỉ USD – vốn là chìa khóa để đáp ứng các yêu cầu của chính quyền Trump về việc Đài Bắc phải nỗ lực hơn trong tự vệ. Thậm chí, phe đối lập còn đang xúc tiến các thủ tục luận tội đối với ông Lại. Ông Kuang-shun Yang, một nhà phân tích và đồng sáng lập tổ chức U-S-Taiwan Watch, bày tỏ sự hoài nghi: "Tôi không tin rằng quá trình xem xét sẽ diễn ra suôn sẻ... Cơ quan lập pháp có thể sử dụng quyền lực quá mức để chặn việc phê chuẩn, và hậu quả có thể là mức thuế 20% vẫn giữ nguyên hoặc thậm chí bị áp thêm thuế mới".

Bà Cheng Li-wun, tân chủ tịch của Quốc dân đảng (KMT) - đảng đối lập chính, từng chỉ trích gay gắt chính quyền đương nhiệm là đã tiến hành các cuộc đàm phán "hoàn toàn thiếu minh bạch" và đặt các ngành công nghiệp Đài Loan vào rủi ro. Những tranh cãi về việc mở cửa thị trường Đài Loan cho ô tô Mỹ và các lĩnh vực nhạy cảm khác dự kiến sẽ là tâm điểm của các cuộc tranh luận trong những tuần tới.

Tuy nhiên, vượt lên trên các tranh cãi nội bộ, thỏa thuận này mang ý nghĩa sống còn về mặt an ninh và ngoại giao đối với Đài Bắc. Mỹ hiện là đối tác an ninh quan trọng nhất của hòn đảo này. Trong bối cảnh áp lực quân sự từ Bắc Kinh ngày càng gia tăng, việc thắt chặt mối quan hệ kinh tế với Mỹ được xem là "tấm khiên" bảo vệ cần thiết.

Ông Lâm Giai Long (Lin Chia-lung), người đứng đầu cơ quan ngoại giao Đài Loan, từng nhấn mạnh vai trò của hòn đảo này trong việc hình thành một "chuỗi cung ứng dân chủ" cùng với Mỹ. Ông cũng kêu gọi sự tích hợp sâu hơn giữa ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ và các công ty Đài Loan để tăng tốc sản xuất thiết bị quân sự.

Về phía Mỹ, thỏa thuận cũng củng cố cam kết của Washington đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Dù có nhiều đồn đoán về lập trường của chính quyền Trump, việc Mỹ phê duyệt bán vũ khí trị giá 11 tỉ USD cho Đài Loan vào tháng 12 và đạt được thỏa thuận kinh tế này cho thấy sự ủng hộ ổn định.

Bà Anita Chen, Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Đài Loan (AmCham), nhận định rằng việc giảm thuế và hợp tác chuỗi cung ứng là "bước đi mang tính xây dựng để giảm bớt sự không chắc chắn". Bà cũng kêu gọi sớm thông qua Hiệp định tránh đánh thuế hai lần để thúc đẩy dòng vốn đầu tư xuyên biên giới.

Kết lại, thỏa thuận 250 tỉ USD này là một ván cược lớn của cả hai bên. Với Mỹ, đó là sự hồi sinh của ngành sản xuất chip nội địa. Với Đài Loan, đó là sự đảm bảo về an ninh thông qua hội nhập kinh tế. Tuy nhiên, liệu ván cược này có thành công hay không vẫn phụ thuộc rất lớn vào việc liệu chính quyền Đài Bắc có thể vượt qua được "cửa ải" lập pháp đầy sóng gió ở quê nhà hay không.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/thoa-thuan-thuong-mai-250-ti-usd-giua-my-va-dai-loan-ai-duoc-loi-244789.html