Thoảng hương cà phê mít

3 giờ trướcBài gốc

Chị Ka Nhụy (bìa trái) kết hợp khéo léo cà phê mít và cà phê vối làm tăng hương vị, tạo sự khác biệt

Giống cà phê của kỷ niệm

Theo các tài liệu thì cà phê mít được người Pháp đưa vào trồng ở Việt Nam từ năm 1857, nhưng giống liberica chính thức được du nhập rộng rãi vào năm 1908. Vì cây có thân cao to, lá dày và bóng rất giống cây mít nên người nông dân Việt Nam gọi nó là cà phê mít.

Mùa này, trên các triền đồi, cà phê mít đang nở hoa trắng xóa, hương đưa khắp buôn làng. So với các giống cà phê khác, cà phê mít chín muộn hơn, năng suất thấp hơn nhưng có ưu điểm về khả năng chịu hạn, ít sâu bệnh và phù hợp với nhiều loại đất và địa hình. Tại các xã của miệt Nam Tây Nguyên, cây cà phê mít chỉ còn rải rác ở các hộ dân, một vài nhà để lại vài cây làm kỷ niệm hay trồng bao quanh vườn để chắn gió cho các loại cây trồng khác.

Theo các cụ cao niên ở các buôn làng miệt Nam Tây Nguyên thì ngày xưa người Pháp lập các đồn điền cà phê ở cao nguyên Di Linh, đồn điền cà phê Tứ Quý ở xã Bảo Lâm 2, các đồn điền ở vùng Bảo Lộc, khi đó họ mang theo các giống cây cà phê, trong đó có cà phê mít để trồng. Thời gian đầu, cà phê được trồng ở các đồn điền, về sau công nhân và người dân lấy hạt ươm hay nhổ cây con mọc ở dưới tán cây mẹ mang về nhà trồng. Dần dà, loài cây này trở nên nhiều, có mặt hầu khắp các buôn làng, triền đất.

Tại xã Bảo Lâm 3 hiện nay vẫn còn một số hộ dân giữ lại giống cà phê này. Ông Đỗ Văn Hiển ở thôn 1 Lộc Thành có một mảnh đồi trồng chuyên canh khoảng 100 cây cà phê mít. Gia đình ông cho biết, cà phê mít rất dễ trồng, không cần tưới, chăm sóc rất đơn giản, chỉ chờ đến vụ là thu hoạch. Nhìn chung, cây cà phê mít giống như một cây rừng chính hiệu vậy, giao phó cho trời, cho đất cũng có thu. Vài năm trở lại đây, nhu cầu thị trường cà phê đặc sản tăng lên đã kéo theo sự quan tâm đối với dòng cà phê mít, dòng cà phê có vị chua nhẹ đặc trưng. Một số doanh nghiệp bắt đầu thu mua loại cà phê này để chế biến riêng hoặc phối trộn các loại cà phê để tạo nên hương vị hoàn hảo. Vì vậy, cà phê mít chín đến đâu là thương lái mua đến đó.

Ông K’ Bét ở xã Hòa Ninh cho biết, bà con nông dân ở địa phương vẫn còn lưu giữ được giống cây cà phê mít. Chúng được trồng bao lô để chắn gió cho các cây trồng khác hoặc giữ lại trong sân nhà để làm kỷ niệm. Đến mùa thu hoạch, nông dân có thêm thu nhập mà không cần chăm sóc, tưới tắm. Ở vùng đất này cũng còn khá nhiều cây cà phê mít, có những cây lâu năm đã thành cổ thụ, gốc to, sần sùi.

Theo nông dân địa phương thì có những cây lớn đạt năng suất 100 kg cà phê tươi, cây ít cũng 30 - 40 kg; cà phê mít được thương lái đến tận vườn thu mua với giá từ 13.000 - 17.000 đồng/kg loại xô và 20.000 - 23.000 đồng/kg đối với cà phê chín chọn lọc; cà phê nhân có giá từ 95.000 - 97.000 đồng/kg. Vì vậy, lợi thế của cây trồng này chính là bảo vệ các loài cây khác khỏi những trận gió lớn, làm bóng mát và vừa cho thu nhập.

Nông dân ở xã Bảo Lâm 3 chế biến hạt cà phê mít để làm phong phú hơn phong cách thưởng thức cà phê

Thoảng hương thơm giữa đại ngàn

Qua tìm hiểu các thông tin về ngành cà phê thì cà phê mít có đặc trưng chua nhẹ, thoảng hương thơm của các loại trái cây miền nhiệt đới. Hiện một số người ở vùng phía Nam Tây Nguyên đã kết hợp một lượng nhỏ cà phê mít để hòa trộn vào cà phê vối, giúp tạo nên hương vị đặc biệt.

Chị Ka Nhụy, một người trồng và chế biến cà phê ở xã Bảo Lâm 3 kể, trước đây, gia đình trồng khá nhiều cây cà phê mít. Sau đó, do giá cả, năng suất nên chặt bỏ phần lớn, vườn chỉ còn để lại một số cây để có sản phẩm pha trộn giữa các loại cà phê. Để chủ động hơn nguồn nguyên liệu và kiểm soát chất lượng sản phẩm hiện chị Ka Nhụy đã trồng thêm khoảng 100 gốc cà phê mít thực sinh và 3.500 cây có gốc ghép là giống cà phê mít.

Theo nghiên cứu và phân tích của các chuyên gia ngành cà phê đã công bố thì hàm lượng caffeine của cà phê liberica từ 1,2% - 1,8%, thấp hơn của cà phê robusta. Loại cà phê này có vị chua nhẹ, ngọt hậu, mùi thơm của trái mít chín đặc trưng, hoặc mùi thơm của hương gỗ hay các loại trái cây nhiệt đới.

Cũng theo chị Ka Nhụy, qua kỹ thuật rang với nhiều công đoạn và kinh nghiệm của từng người mà phổ hương rộng dài ngọt ngào của cà phê mít có thể chuyển tiếp từ nhóm trái cây nhiệt đới như: xoài vàng, mít chín, chuối chín, qua táo xanh thoang thoảng quyện trong dải hương của sữa. Người làm cũng cần có tỷ lệ pha trộn nhất định, khử bớt độ chua và mức độ mùi để phù hợp với phong cách cà phê của từng nơi và hợp “gu” của người thưởng thức.

Trong chuyến đi thực tế để tìm hiểu và viết bài về cây cà phê mít còn thoảng hương giữa núi rừng, tôi may mắn được anh Ngô Đức Tiên (một người bạn) ở xã Lộc Thành cũ, nay là xã Bảo Lâm 3 mời thưởng thức và chứng kiến các công đoạn chế biến ra một ly cà phê mít. Hiện vườn nhà của anh đang có khá nhiều cây cà phê mít cao lớn, có tuổi đời hàng chục năm. Anh cũng đang ươm cây con để trồng thêm nhiều trên thửa đất của mình với hi vọng lưu giữ một giống cà phê kỷ niệm.

Quá trình phỏng vấn một số địa phương về cây cà phê mít, người phụ trách nông nghiệp ở các xã, phường khu vực Di Linh, Bảo Lộc, Bảo Lâm cho biết, hiện nay, địa phương chưa có con số thống kê cụ thể về diện tích, sản lượng, số lượng cây cà phê mít. Đây là cây trồng đã có từ lâu đời, người dân địa phương vẫn còn lưu giữ để làm kỷ niệm hay trồng chắn gió. Hạt cà phê mít của những cây còn lại đã và đang được sử dụng để pha trộn giữa các dòng cà phê. Hiện, một số nông dân đã ươm cây giống để trồng mới hay sử dụng làm gốc ghép để trồng trên những vườn đồi.

Ghi chép: Bùi Đức Tú .

Nguồn Lâm Đồng : https://baolamdong.vn/thoang-huong-ca-phe-mit-441710.html