Thông điệp mới của toàn cầu hóa

2 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại cuộc hội đàm ở New Delhi, ngày 27/1/2026. Ảnh: ANI/TTXVN

Động lực để hai bên quyết tâm đạt được thỏa thuận lịch sử này là môi trường thương mại toàn cầu thay đổi, trong đó không thể bỏ qua một yếu tố có tính chất quyết định: sức ép từ chính sách thuế quan của Mỹ.

Các cuộc đàm phán được khởi động từ năm 2007, rơi vào bế tắc năm 2013, nối lại vào năm 2022 nhưng không thể phá vỡ được thế giằng co trong thời gian dài. Chuyến thăm New Delhi của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa vừa qua với tuyên bố hoàn tất đàm phán đã khép lại một chương dài và đầy trắc trở trong quan hệ giữa EU với Ấn Độ.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi khẳng định FTA với EU sẽ là hiệp định thương mại lớn nhất trong lịch sử nước này, không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận kinh tế mà còn là “bản thiết kế cho sự thịnh vượng chung”. Trong khi đó, bà Ursula von der Leyen cho rằng đây là “thời khắc lịch sử”, mà ở đó hai bên đang cùng nhau tạo dựng một khu vực thương mại tự do với gần 2 tỷ dân.

Thỏa thuận EU - Ấn Độ khi được ký chính thức sẽ hình thành một khu vực thương mại tự do chiếm khoảng 25% GDP và 1/3 thương mại toàn cầu. Đối với Ấn Độ, đây sẽ là FTA lớn chưa từng có xét trên cả quy mô kinh tế, độ sâu tiếp cận thị trường và phạm vi điều chỉnh. Nó bao trùm toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU, một liên minh thuế quan với tổng GDP xấp xỉ 23.000 tỷ USD và khoảng 450 triệu người tiêu dùng. Về phía EU, FTA này mang ý nghĩa chiến lược đặc biệt, mang lại quyền tiếp cận ưu đãi tại một trong những nền kinh tế lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Kinh tế Ấn Độ được dự báo sẽ vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới vào năm 2030, với những lợi thế về dân số, quỹ đạo tăng trưởng dài hạn cùng sự bùng nổ của các ngành công nghệ và dịch vụ.

Nếu nói động lực để EU và Ấn Độ đi đến hoàn tất đàm phán là các yếu tố thị trường thì cũng đúng, nhưng nếu nói là yếu tố chính trị thì cũng không sai. Có thêm đối tác mới, cả hai bên sẽ đa dạng hóa được đầu ra cho sản phẩm, giảm phụ thuộc vào một thị trường truyền thống đầy rủi ro. Nhìn từ góc độ khác, bối cảnh thương mại toàn cầu trong năm qua đã có nhiều biến động đầy bất ngờ. Kể từ khi quay trở lại Nhà Trắng đầu năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump leo thang áp thuế đối với hàng loạt mặt hàng nhập khẩu, làm chao đảo các nhà xuất khẩu, đồng thời gây ra những chấn động sâu rộng đối với cơ chế thị trường toàn cầu vốn đã được thiết lập theo hướng toàn cầu hóa.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại cuộc họp báo ở New Delhi, ngày 27/1/2026. Ảnh: ANI/TTXVN

Hàng xuất khẩu của Ấn Độ sang Mỹ phải chịu mức thuế lên tới 50%. Các cuộc thảo luận về một hiệp định thương mại tự do giữa hai nước, được khởi động từ một năm trước, đến nay vẫn chưa mang lại kết quả. Trong khi đó, châu Âu bị kẹp giữa mức thâm hụt thương mại lên tới 300 tỷ euro (360 tỷ USD) với Trung Quốc vào năm 2025 và đe dọa thuế quan của Mỹ liên quan đến vấn đề Greenland. Do đó, EU cũng đang tìm kiếm những đối tác được coi là đáng tin cậy.

Liên tục dựng hàng rào thuế quan đối với cả EU lẫn Ấn Độ, rõ ràng là Mỹ đang gây ra những sức ép lớn, vô hình trung trở thành chất xúc tác quyết định cho cú lội ngược dòng ngoạn mục để EU và Ấn Độ sớm kết thúc đàm phán FTA. Chính sách thương mại mang màu sắc bảo hộ, cùng xu hướng sử dụng thuế quan như công cụ gây sức ép của Tổng thống Mỹ đã khiến nhiều đối tác truyền thống của nước này phải tìm kiếm các phương án thay thế nhằm giảm thiểu rủi ro. Theo phân tích của Sáng kiến Nghiên cứu Thương mại Toàn cầu, đàm phán FTA EU - Ấn Độ hoàn tất không phải vì những khác biệt lâu năm đã biến mất mà thực tế địa chính trị thay đổi buộc hai bên pháp áp dụng một cách tiếp cận thực dụng hơn.

Tại hội nghị thường niên Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos vừa qua, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang bị “xói mòn với tốc độ chóng mặt” và một thế giới vận hành theo logic sức mạnh sẽ đặc biệt nguy hiểm đối với các nền kinh tế nhỏ và vừa. Sức mạnh thực sự của châu Âu nằm ở khả năng tăng cường sức cạnh tranh kinh tế và củng cố các liên minh dựa trên niềm tin và tôn trọng lẫn nhau.

Cùng chung quan điểm, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng với Thủ tướng Canada Mark Carney nhất trí rằng cấu trúc hợp tác quốc tế kiểu cũ đang bị thử thách, và đòi hỏi cách tiếp cận mới - nơi các cường quốc, các nền kinh tế đang phát triển và liên minh khu vực phải tìm cách thích ứng.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại cuộc gặp ở New Delhi, ngày 27/1/2026. Ảnh: ANI/TTXVN

Trong bối cảnh đó, thỏa thuận FTA giữa EU - Ấn Độ sẽ vượt xa phạm vi thuế quan truyền thống, giúp hai bên đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thoát khỏi sự phụ thuộc vào một số ít thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc, đồng thời tận dụng thế mạnh bổ trợ lẫn nhau về dịch vụ, công nghệ và thị trường. Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas cho rằng EU và Ấn Độ đang xích lại gần nhau vào thời điểm trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chịu áp lực chưa từng có bởi xung đột, cưỡng ép và sự phân mảnh kinh tế.

Về tác động đối với thương mại toàn cầu, giới phân tích nhận định cái bắt tay giữa EU và Ấn Độ phản ánh sự dịch chuyển chiến lược của hai khối kinh tế lớn. Về lâu dài, FTA này có tiềm năng định hình các chuẩn mực mới cho quản trị thương mại toàn cầu, dựa trên sự hợp tác, linh hoạt và cân bằng lợi ích trong giai đoạn mới. Khi thoát khỏi sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc hoặc Mỹ, EU và Ấn Độ hoàn toàn có thể trở thành một trong những trụ cột kinh tế quan trọng của trật tự thương mại toàn cầu trong thập kỷ tới. Thỏa thuận cũng sẽ tác động sâu rộng đến các liên kết kinh tế toàn cầu khi tạo cảm hứng cho các mô hình mới của những hiệp định khu vực quy mô lớn. Đối với châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh, thỏa thuận này cho thấy các thị trường mới nổi hoàn toàn có khả năng đàm phán trên thế bình đẳng với các nền kinh tế phát triển.

Để có thể nhanh chóng kết thúc đàm phán, EU và Ấn Độ đã phải gác lại nhiều vấn đề gai góc liên quan đến nông nghiệp. Thông điệp từ FTA này là hết sức rõ ràng: Thương mại toàn cầu đang thay đổi. Trong bối cảnh một số quốc gia theo đuổi chính sách phi toàn cầu hóa, thì các hình thức hợp tác khu vực hoặc song phương sẽ được thúc đẩy, định hình bên ngoài các trung tâm quyền lực truyền thống. Và nó sẽ dẫn dắt giai đoạn tiếp theo của tiến trình toàn cầu hóa kinh tế.

Lê Minh (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/thong-diep-moi-cua-toan-cau-hoa-20260129093431279.htm