Thu hẹp 'vùng xám', tăng kiểm soát ủy quyền lập pháp

4 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh cải cách thể chế được xác định là đột phá chiến lược, yêu cầu này cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển từ việc “ban hành văn bản” sang bảo đảm “khả năng vận hành” của chính sách. Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy một điểm nghẽn quen thuộc: luật đã được thông qua nhưng chậm đi vào cuộc sống do thiếu hoặc chậm ban hành văn bản hướng dẫn. Tình trạng “luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư” không chỉ làm gián đoạn hiệu lực chính sách mà còn tạo ra "vùng xám", khoảng trống thực thi, làm phát sinh chi phí không chính thức và rủi ro pháp lý cho người dân, doanh nghiệp.

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên thảo luận tổ chiều 21/4. Ảnh: Phạm Thắng

Việc yêu cầu trình đồng thời toàn bộ hệ thống văn bản dưới luật cùng với dự thảo luật thiết lập một chuẩn mực mới: luật không chỉ đúng về nguyên tắc mà phải sẵn sàng thực thi ngay khi có hiệu lực. Trọng tâm của hoạt động lập pháp theo đó được chuyển từ soạn thảo quy phạm sang thiết kế đầy đủ cơ chế vận hành, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi của chính sách. Nói cách khác, đây là bước chuyển từ lập pháp thiên về hình thức sang lập pháp gắn chặt với thực thi - một yêu cầu cốt lõi của Nhà nước pháp quyền hiện đại.

Ở góc độ kỹ thuật, quy định này tạo ra cơ chế “kiểm chứng” chính sách ngay từ khâu soạn thảo. Nếu một quy định trong luật không thể cụ thể hóa thành quy trình, thủ tục ở cấp nghị định, thông tư, thì bản thân quy định đó đã bộc lộ vấn đề về tính khả thi hoặc chưa được thiết kế đầy đủ. Áp lực này buộc cơ quan soạn thảo phải tự sàng lọc trước khi trình, qua đó nâng cao kỷ luật lập pháp, lập quy, hạn chế tình trạng quy định khung, nguyên tắc chung nhưng thiếu công cụ thực hiện. Đồng thời, việc đánh giá tác động chính sách cũng phải thực chất hơn, bao gồm lượng hóa chi phí tuân thủ và dự báo tác động kinh tế - xã hội.

Một tác động đáng chú ý khác là sự thay đổi trong phân bổ và kiểm soát quyền lực trong quy trình xây dựng pháp luật. Khi nội dung từ luật đến văn bản hướng dẫn được trình đồng thời, không gian điều chỉnh chính sách ở giai đoạn sau - vốn ít chịu sự giám sát trực tiếp - sẽ được thu hẹp. Điều này góp phần hạn chế tình trạng “đẩy” những nội dung phức tạp, nhạy cảm xuống văn bản dưới luật. Ngược lại, toàn bộ chính sách được đặt dưới sự thẩm tra, phản biện của Quốc hội, giới chuyên gia và công chúng ngay từ đầu, qua đó tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan soạn thảo.

Khi luật và văn bản dưới luật được kiểm soát đồng bộ, hiệu ứng lan tỏa không chỉ dừng trong hệ thống pháp luật mà tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế - xã hội. Độ trễ chính sách được rút ngắn; quyền và nghĩa vụ của người dân, doanh nghiệp được xác lập rõ ràng ngay khi luật có hiệu lực, thay vì phụ thuộc vào cách hiểu hoặc tiến độ ban hành văn bản hướng dẫn. Chi phí tuân thủ được cắt giảm, môi trường pháp lý minh bạch hơn, qua đó hạn chế dư địa cho thủ tục phát sinh và hành vi nhũng nhiễu. Quan trọng hơn, một hệ thống pháp luật ổn định, có khả năng dự báo sẽ củng cố niềm tin của thị trường, tạo nền tảng cho đầu tư dài hạn và đổi mới sáng tạo.

Dẫu vậy, để yêu cầu này đi vào thực chất, cần những giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trước hết là nâng cao năng lực của đội ngũ làm chính sách, đặc biệt trong phân tích định lượng và đánh giá tác động. Cùng với đó là thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành trong xây dựng văn bản dưới luật; đổi mới phương thức thẩm tra, phản biện theo hướng xem xét đồng bộ toàn bộ “gói chính sách”, thay vì tách rời luật với văn bản hướng dẫn; tăng cường kiểm tra, hậu kiểm để bảo đảm văn bản dưới luật được ban hành đúng tiến độ, đúng tinh thần của luật và không phát sinh rào cản.

Trong bối cảnh môi trường kinh tế - chính trị toàn cầu biến động nhanh và khó lường, yêu cầu trình đồng thời dự thảo nghị định, thông tư cùng với dự thảo luật không chỉ nhằm khắc phục một tồn tại kỹ thuật kéo dài, mà còn định hình chuẩn mực mới của hoạt động lập pháp: gắn chặt với hiệu quả thực thi. Nhà nước không chỉ ban hành luật, mà phải chịu trách nhiệm đến cùng về khả năng vận hành của luật trong đời sống. Đây chính là nền tảng của một nhà nước pháp quyền hiện đại và một nền hành chính thực sự phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Quỳnh Chi

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/thu-hep-vung-xam-tang-kiem-soat-uy-quyen-lap-phap-10414652.html