Thu nhập vãng lai nhỏ, rủi ro phạt lớn

2 giờ trướcBài gốc

Các chuyên gia cho rằng quy định khấu trừ 10% hiện nay không còn phù hợp, gây áp lực hành chính và rủi ro pháp lý không đáng có cho người dân.

"Bẫy" phạt từ những khoản thu nhập siêu nhỏ

Trong kỳ quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) năm 2025, nhiều người nộp thuế không khỏi "giật mình" khi tra cứu trên ứng dụng eTax Mobile. Những khoản thù lao đi họp, viết bài hay cộng tác ngắn hạn với số tiền chỉ từ 200.000 đến 500.000 đồng – vốn đã trôi qua từ lâu và không được đơn vị chi trả khấu trừ thuế tại nguồn – nay trở thành nguyên nhân khiến họ bị truy thu và phạt chậm nộp.

Nhiều người nộp thuế lo bị phạt vì liên quan đến những khoản thu nhập vãng lai vài trăm nghìn đồng.

Anh H.D.M. (Tây Hồ, Hà Nội) là một ví dụ. Dù luôn ủy quyền cho cơ quan chi trả quyết toán thay, anh vẫn bị cơ quan thuế thông báo nợ thuế các năm 2022 và 2024. Nguyên nhân là hai khoản thù lao đi họp trị giá 500.000 đồng/lần chưa được khấu trừ 10%. Kết quả, ngoài số thuế phải nộp thêm, anh M. đối mặt với nỗi lo bị phạt chậm nộp tờ khai lên đến vài triệu đồng.

Nặng nề hơn là trường hợp của anh H. (Thanh Hóa), một nhân viên ngân hàng. Chỉ vì khoản thu nhập vãng lai từ công ty chứng khoán trị giá 3,6 triệu đồng (trong 2 năm) chưa được khấu trừ thuế, anh bị cơ quan thuế yêu cầu đóng bổ sung và phạt tổng cộng 20,7 triệu đồng. Lý do là khi cộng dồn các nguồn thu nhập, mức thuế của anh bị đẩy lên biểu thuế lũy tiến bậc cao, dẫn đến số tiền phải nộp tăng vọt kèm theo tiền phạt chậm nộp tích lũy qua nhiều năm.

Theo Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang, quy định hiện nay cho phép cá nhân có thu nhập vãng lai bình quân không quá 10 triệu đồng/tháng và đã được khấu trừ 10% tại nguồn thì được lựa chọn không quyết toán khoản này. Tuy nhiên, rắc rối phát sinh với những khoản thu nhập vãng lai nhỏ (500.000 đồng đến 1 triệu đồng/lần) không bị khấu trừ tại nguồn, dẫn đến quên kê khai. Sau đó cơ quan thuế phát hiện và truy thu, phạt rất nặng. Có trường hợp nhận thu nhập chỉ vài trăm ngàn mà bị phạt vài triệu đồng, thậm chí hàng chục triệu đồng.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Keytas, phân tích rằng cơ chế khấu trừ 10% đang gây bất lợi cho người thu nhập thấp. Hiện nay, với mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân là 11 triệu đồng (và dự kiến tăng lên trong các đề xuất mới), người có thu nhập dưới ngưỡng này thực tế không phải nộp thuế. Thế nhưng, cứ phát sinh thu nhập vãng lai trên ngưỡng quy định là họ bị trừ ngay 10%.

"Nhiều người lao động tự do, thời vụ dù thu nhập thấp vẫn bị trừ thuế. Để được hoàn lại, họ phải đi xin chứng từ, làm thủ tục quyết toán rất phức tạp, khiến họ đành ngậm ngùi bỏ cuộc," ông Tuấn chia sẻ, đồng thời cho rằng việc yêu cầu làm mẫu cam kết để không bị trừ 10% vô tình tạo ra cơ chế "xin - cho" và tăng gánh nặng thủ tục cho cả doanh nghiệp lẫn người dân.

Đề xuất bỏ quyết toán với thu nhập vãng lai nhỏ

Trước những bất cập trên, các chuyên gia đồng loạt kiến nghị cần có sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách thuế TNCN để phù hợp với thực tế và tinh thần cải cách hành chính.

Ông Nguyễn Ngọc Tú, Giảng viên trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, ủng hộ đề xuất nâng ngưỡng khấu trừ từ 2 triệu đồng lên 5 triệu đồng/lần. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh cần bổ sung quy định: Thu nhập dưới ngưỡng này không bắt buộc phải quyết toán thuế.

Theo ông Tú, các khoản thu nhập nhỏ này chủ yếu phát sinh ở giảng viên, người làm khoa học, cộng tác viên báo chí... mỗi năm chỉ có vài triệu đồng. "Điều người dân lo sợ không phải là số tiền thuế vài chục nghìn, mà là mức phạt chậm nộp tờ khai lên đến hàng triệu đồng. Cần cho phép người dân tự lựa chọn quyết toán nếu thấy có lợi, thay vì bắt buộc," ông Tú kiến nghị.

Đồng quan điểm, ông Lê Văn Tuấn đề xuất bãi bỏ hoàn toàn cơ chế khấu trừ 10% đối với thu nhập vãng lai, thay vào đó là tính thuế theo biểu lũy tiến ngay từ đầu. Cách làm này đảm bảo công bằng, giúp đơn vị chi trả không phải phân biệt loại hợp đồng và giảm tải đáng kể hồ sơ quyết toán cho cơ quan thuế.

Trong khi chờ đợi những thay đổi về chính sách, các chuyên gia và đại diện ngành thuế khuyến cáo người dân cần thay đổi thói quen quản lý thuế cá nhân.

Bà Ngô Thanh Hạnh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đào tạo và Tư vấn THTAX, lưu ý người lao động thường hiểu nhầm rằng bị trừ 10% là xong nghĩa vụ. "Thực tế đó chỉ là tạm khấu trừ. Khi tổng hợp thu nhập cả năm, mức thuế thực tế có thể cao hơn rất nhiều. Người dân cần kiểm tra kỹ toàn bộ nguồn thu trên ứng dụng eTax Mobile để tránh rủi ro bị phạt," bà Hạnh nhấn mạnh.

Giải thích về việc chậm thông báo nợ thuế, ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục Thuế TP.HCM, cho biết thuế TNCN là loại thuế "tự khai, tự nộp". Cơ quan thuế không phát hành thông báo định kỳ cho từng cá nhân mà chỉ rà soát theo chuyên đề. Do đó, cá nhân phải chủ động kiểm soát các nguồn thu nhập của mình.

Hiện nay, cả nước vẫn còn khoảng 9,1 triệu người chưa cài đặt eTax Mobile. Đây là một con số đáng báo động trong bối cảnh ngành thuế đang đẩy mạnh số hóa. Việc cài đặt ứng dụng không chỉ giúp theo dõi nợ thuế mà còn giúp người dân kịp thời phát hiện các khoản thu nhập "lạ" hoặc các sai sót trong quá trình khấu trừ của doanh nghiệp, từ đó tránh được những khoản phạt nợ thuế "từ trên trời rơi xuống".

Việc cải cách quy định khấu trừ 10% và ngưỡng quyết toán thuế vãng lai không chỉ là mong muốn của người dân mà còn là yêu cầu cấp thiết để xây dựng một hệ thống thuế minh bạch, hiện đại và khoan thư sức dân. Những khoản thu nhập nhỏ lẻ không nên trở thành cái bẫy đẩy người dân vào vòng xoáy xử phạt hành chính.

Thanh Hoa

Nguồn Vnbusiness : https://vnbusiness.vn/thu-nhap-vang-lai-nho-rui-ro-phat-lon.html