Ong hút mật hoa phong lan tại rừng nhiệt đới Ecuador.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ khoảng 8.000 mẫu hoa, thu thập từ năm 1794 - 2024, đại diện cho 33 loài thực vật nhiệt đới khác nhau ở nhiều quốc gia như Brazil, Ecuador, Ghana và Thái Lan, những khu vực có hệ sinh thái phong phú nhất thế giới nhưng ít được nghiên cứu. Kết quả cho thấy trong hơn hai thế kỷ, thời điểm ra hoa trung bình của các loài này đã thay đổi khoảng 2 ngày mỗi thập kỷ, với sự khác biệt giữa các loài. Ví dụ, cây Amaranth ở Brazil giờ đây nở hoa chậm hơn khoảng 80 ngày so với thời kỳ những năm 1950, còn cây Rattlepod ở Ghana ra hoa sớm hơn 17 ngày trong giai đoạn từ những năm 1950 - 1990.
Theo các tác giả nghiên cứu, sự thay đổi này phần lớn liên quan tới biến động nhiệt độ và lượng mưa do biến đổi khí hậu, khiến tín hiệu tự nhiên mà thực vật dựa vào để bắt đầu quá trình ra hoa không còn ổn định như trước. Sự lệch pha này có thể khiến cây không trùng thời điểm với các loài thụ phấn như côn trùng hay chim, vốn là những mắt xích quan trọng trong chuỗi sinh thái.
Các nhà khoa học cảnh báo rằng khi thời điểm ra hoa không đồng bộ với các loài phụ thuộc vào hoa và trái để sinh tồn, mối quan hệ sinh thái sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn tới giảm số lượng loài thụ phấn, giảm khả năng thụ phấn của thực vật và kéo theo rối loạn chuỗi thức ăn. Điều này đặc biệt đáng lo ở các khu rừng nhiệt đới, nơi có mức độ đa dạng sinh học cao nhất nhưng cũng dễ tổn thương nhất. Ngoài ra, tác động của biến đổi khí hậu lên thực vật nhiệt đới còn làm lung lay khả năng tái sinh của rừng, bởi nhiều loài cây có thể mất đi khả năng phát tán hạt đúng mùa, ảnh hưởng tới số lượng cây non trong tương lai. Điều này có thể làm yếu thế lá phổi của hành tinh, vốn giữ vai trò quan trọng trong hấp thụ khí CO₂ và điều hòa khí hậu toàn cầu.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh cần thiết phải tiếp tục theo dõi và mở rộng hợp tác quốc tế để hiểu rõ hơn mức độ thích nghi của từng loài và đánh giá sâu hơn những hậu quả đối với đa dạng sinh học. Biến đổi thời gian ra hoa của thực vật nhiệt đới là một trong những tín hiệu cảnh báo rõ rệt về tác động sâu rộng của biến đổi khí hậu lên tự nhiên, vượt xa các hiện tượng thời tiết cực đoan mà con người thường thấy.
Tuệ An