Thuốc lá lậu vẫn 'sống khỏe': Vì sao chưa thể triệt tận gốc?

một giờ trướcBài gốc

Nhiều loại thuốc lá lậu bị lực lượng chức năng thu giữ. Ảnh: Bộ Công Thương

Đường đi tinh vi của thuốc lá lậu

Thời gian qua, hoạt động buôn bán thuốc lá nhập lậu trong nội địa tiếp tục diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng chuyên nghiệp, tinh vi và khó kiểm soát. Dù các lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra, xử lý, thực tế cho thấy đây vẫn là “cuộc chiến” dài hơi khi các đối tượng buôn lậu liên tục thay đổi phương thức hoạt động để né tránh cơ quan chức năng.

Theo các cơ quan chức năng, các đối tượng buôn bán thuốc lá lậu hoạt động khép kín, chỉ giao dịch với người quen giới thiệu và hạn chế tiếp xúc với người lạ để tránh bị phát hiện. Đáng chú ý, hàng hóa thường được chia nhỏ dưới 1.500 bao nhằm né ngưỡng xử lý hình sự. Quá trình vận chuyển không theo quy luật cố định mà sử dụng nhiều phương tiện khác nhau như xe khách, xe tải, thậm chí trung chuyển qua nhiều chặng khiến việc theo dõi gặp khó khăn.

Một xu hướng đáng lo ngại là thuốc lá lậu được trà trộn vào các kiện hàng chuyển phát nhanh, đặc biệt qua hình thức giao hàng thu tiền hộ (COD). Nhờ quy trình giao nhận nhanh và chính sách bảo mật thông tin khách hàng, việc kiểm tra, truy vết trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Các mặt hàng phổ biến gồm thuốc lá 555, Esse, Marlboro, Thunderbay, xì gà điếu và thuốc lá mang nhãn tiếng Trung Quốc. Lợi nhuận quá lớn chính là nguyên nhân chính khiến thuốc lá lậu vẫn “sống khỏe”. Ông Lê Đức Tuấn, Phó trưởng phòng tham mưu nghiệp vụ, Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan) cho biết, do thuốc lá nhập lậu không phải chịu thuế, giá bán thường thấp hơn thuốc lá hợp pháp, trong khi nhu cầu tiêu dùng đối với thuốc lá ngoại vẫn cao nên các đối tượng sẵn sàng bất chấp rủi ro để buôn bán. Theo ông Lê Đức Tuấn, tại nhiều khu vực biên giới, đời sống người dân còn khó khăn, nhận thức pháp luật hạn chế nên dễ bị các đường dây buôn lậu lôi kéo tham gia vận chuyển thuê.

Kết quả khảo sát của Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) tại An Giang, Cần Thơ, Đà Nẵng và Khánh Hòa cho thấy nghịch lý đáng lo ngại là phần lớn người kinh doanh thuốc lá lậu đều nhận thức rõ vi phạm pháp luật nhưng vẫn tiếp tục buôn bán vì lợi nhuận cao. Theo khảo sát, ở nhiều địa phương, tỷ lệ người bán cho rằng “còn khách thì còn bán” chiếm từ 38% đến hơn 70%. Tâm lý “ít bị xử phạt” hoặc “mức phạt thấp” khiến vi phạm bị xem như một bài toán chi phí - lợi nhuận.

Bà Phan Minh Thủy Trưởng phòng Tư vấn chính sách và pháp luật, Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, mức xử phạt hành chính tại Việt Nam hiện chưa đủ sức răn đe nếu so với nhiều quốc gia trong khu vực. “Hiện mức phạt vi phạm hành chính tại Việt Nam cao nhất là 100 triệu, tức chưa tới 4.000 USD, so sánh với GDP thì chưa đến 0,8 lần GDP, trong khi đó tỷ trọng này của Singapore 2,47 lần, Malaysia là 7,45 lần, Thái Lan là 1,88 lần. Nếu mức phạt của Việt Nam khiêm tốn thì dễ bị đối tượng vi phạm coi tiền phạt là ‘chi phí vận hành’ trong kinh doanh”, bà Thủy phân tích.

Làm gì để xử lý triệt để ?

Theo các chuyên gia, để xử lý tận gốc thuốc lá lậu, cần cách tiếp cận đồng bộ hơn thay vì chỉ tập trung kiểm soát tại biên giới.

Ông Đặng Văn Dũng, Phó Chánh văn phòng Thường trực Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả cho biết, sau hơn 10 năm triển khai Chỉ thị số 30/CT-TTg, tình trạng buôn lậu thuốc lá đã được kiểm soát và giảm đáng kể. Từ năm 2014 đến năm 2025, các lực lượng chức năng đã phát hiện, thu giữ hơn 110 triệu bao thuốc lá và hơn 388 tấn lá thuốc lá.

Tuy nhiên, theo ông Dũng, hoạt động buôn lậu vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng gia tăng, nhất là trong giới trẻ. Với mức lợi nhuận cao, các đối tượng sẽ tiếp tục tìm cách vận chuyển trái phép qua đường bộ, đường biển, hàng không và cả trên môi trường thương mại điện tử.

Cần có nhiều giải pháp đồng bộ hơn nữa để xử lý hiệu quả thuốc lá lậu trên thị trường. Ảnh: Bộ Công Thương

Trước thực trạng này, nhiều ý kiến cho rằng cần nhanh chóng hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng đồng bộ, rõ trách nhiệm và đủ sức răn đe.

Ông Nguyễn Chí Nhân Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam đề xuất, tiếp tục mở các chuyên án tại những địa bàn trọng điểm, triệt phá tận gốc các đường dây xuyên quốc gia và xử lý hình sự nghiêm các đối tượng cầm đầu, đặc biệt với hành vi tái phạm. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh kiểm soát hoạt động mua bán thuốc lá trái phép trên không gian mạng thông qua sự phối hợp giữa các lực lượng chức năng nhằm rà soát, gỡ bỏ các tài khoản, hội nhóm vi phạm.

Ông Lê Đức Tuấn cũng kiến nghị tăng mạnh mức xử phạt hành chính đối với hành vi buôn bán thuốc lá lậu và sớm đưa vào thực thi trước khi chính sách tăng thuế thuốc lá có hiệu lực từ năm 2027. Theo ông, đây là giải pháp tác động trực tiếp đến hành vi người bán, từ đó hạn chế nguồn cung thuốc lá lậu trên thị trường.

Các chuyên gia cũng nhận định muốn kiểm soát thuốc lá lậu hiệu quả cần chuyển trọng tâm từ biên giới vào thị trường nội địa, đặc biệt ở khâu bán lẻ. Việc tăng tần suất kiểm tra, siết quản lý thương mại điện tử, nâng mức phạt và triển khai sớm các chính sách mới trong năm 2026 được xem là giải pháp cấp thiết để kiểm soát thị trường trước những thay đổi về thuế trong thời gian tới.

Thuốc lá lậu không chỉ là câu chuyện buôn lậu đơn thuần mà còn liên quan trực tiếp đến thất thu ngân sách, méo mó cạnh tranh thị trường và hiệu quả quản lý nhà nước. Khi lợi nhuận từ hàng lậu vẫn lớn hơn rủi ro phải trả, cuộc chiến chống thuốc lá lậu sẽ còn nhiều thách thức.

Lam Giang

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/thuoc-la-lau-van-song-khoe-vi-sao-chua-the-triet-tan-goc-750918.html