Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine tiếp tục leo thang, Thụy Điển đang cân nhắc khả năng cung cấp tiêm kích đa năng JAS 39 Gripen do Saab AB sản xuất cho Ukraine. Động thái này, nếu trở thành hiện thực, có thể tạo ra bước ngoặt đáng kể trên bầu trời chiến sự.
Theo các phân tích quân sự, quá trình thảo luận giữa Stockholm và Kiev đã diễn ra trong thời gian gần đây, tập trung vào khả năng chuyển giao dòng tiêm kích Gripen E/F, biến thể hiện đại nhất trong gia đình Gripen.
Tuy nhiên, quyết định cuối cùng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm tình hình chính trị, năng lực huấn luyện phi công và sự phối hợp với các đồng minh phương Tây.
Tiêm kích đa năng JAS 39 Gripen là loại máy bay chiến đấu hạng nhẹ, được thiết kế tối ưu cho chiến tranh hiện đại với chi phí vận hành thấp và khả năng triển khai linh hoạt.
Phiên bản Gripen E có chiều dài 15,2 m, sải cánh 8,6 m, trọng lượng cất cánh tối đa 16,5 tấn, đạt vận tốc tối đa 2.400 km/h và bán kính chiến đấu 1.500 km.
Máy bay được trang bị radar mảng quét điện tử chủ động AESA Raven ES-05, hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại IRST, cùng khả năng mang nhiều loại vũ khí hiện đại như tên lửa không đối không tầm xa Meteor, tên lửa không đối không tầm trung AIM-120 AMRAAM và tên lửa không đối đất dẫn đường chính xác.
Với tải trọng vũ khí 7 tấn, Gripen có thể đảm nhiệm đồng thời nhiều nhiệm vụ từ chiếm ưu thế trên không đến tấn công mặt đất.
Một trong những ưu điểm nổi bật của Gripen là khả năng hoạt động từ đường băng ngắn dài 800 m, thậm chí từ đường cao tốc dã chiến.
Điều này đặc biệt phù hợp với điều kiện của Ukraine, nơi các căn cứ không quân thường xuyên trở thành mục tiêu tấn công bằng tên lửa.
Khả năng phân tán lực lượng giúp tăng đáng kể khả năng sống sót của máy bay trong môi trường tác chiến khắc nghiệt.
Về mặt chiến lược, nếu Ukraine tiếp nhận Gripen, nước này sẽ có thêm một nền tảng chiến đấu linh hoạt bên cạnh các tiêm kích do phương Tây cung cấp như tiêm kích F-16 Fighting Falcon.
Sự kết hợp giữa các dòng máy bay có thể tạo ra mạng lưới tác chiến đa tầng, tận dụng thế mạnh riêng của từng loại.
Giới chuyên gia nhận định rằng Gripen đặc biệt phù hợp với chiến lược phòng thủ linh hoạt của Ukraine, nhờ khả năng tích hợp hệ thống dữ liệu liên kết và chia sẻ thông tin chiến trường theo thời gian thực.
Khi kết hợp với các hệ thống phòng không và radar mặt đất, loại tiêm kích này có thể đóng vai trò như một “nút cảm biến bay”, hỗ trợ phát hiện và tiêu diệt mục tiêu hiệu quả hơn.
Tuy vậy, việc chuyển giao Gripen không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan đến yếu tố chính trị và hậu cần.
Ukraine sẽ cần thời gian đào tạo phi công, xây dựng hệ thống bảo trì và đảm bảo nguồn cung phụ tùng ổn định. Ngoài ra, quyết định này cũng phải nhận được sự đồng thuận từ các quốc gia liên quan trong chuỗi cung ứng quốc phòng.
Nếu thương vụ được thông qua, tiêm kích đa năng JAS 39 Gripen có thể trở thành một trong những nhân tố quan trọng định hình lại cán cân sức mạnh trên không tại Ukraine, đồng thời phản ánh xu hướng gia tăng hỗ trợ quân sự của châu Âu đối với Kiev trong cuộc xung đột kéo dài.
Việt Hùng