Truyền thông Iran xác nhận một tiêm kích hạng nặng F-4 Phantom II do Mỹ sản xuất trong biên chế Không quân Iran đã gặp nạn hôm 19/2 khi thực hiện nhiệm vụ huấn luyện.
Sự cố tiếp tục làm dấy lên lo ngại về độ an toàn khai thác của dòng máy bay chiến đấu có tuổi đời hơn nửa thế kỷ, vốn từng là xương sống của không quân nhiều nước trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh.
F-4 Phantom II là tiêm kích hạng nặng 2 động cơ phản lực, 2 chỗ ngồi, do tập đoàn McDonnell Douglas phát triển cho Mỹ từ cuối thập niên 1950.
Máy bay có chiều dài khoảng 19m, sải cánh 11,7m, chiều cao gần 5m. Trọng lượng cất cánh tối đa xấp xỉ 28 tấn.
F-4 được trang bị 2 động cơ phản lực tuốc bin cánh quạt General Electric J79, mỗi động cơ tạo lực đẩy tối đa khoảng 79 kN ở chế độ thường và hơn 120 kN khi đốt tăng lực.
Nhờ cấu hình 2 động cơ mạnh mẽ, F-4 có thể đạt tốc độ tối đa khoảng 2.370 km/h, tương đương hơn Mach 2 ở độ cao lớn.
Tầm bay đạt khoảng 2.600 km khi mang thùng nhiên liệu phụ, trần bay tối đa khoảng 18 km. Khả năng mang vũ khí là điểm nổi bật của dòng tiêm kích này, với tải trọng vũ khí tối đa khoảng 8,4 tấn trên 9 giá treo.
Về hỏa lực, F-4 trong biên chế Iran thường được tích hợp pháo tự động 6 nòng cỡ 20 mm gắn trong pod dưới thân, cùng các loại tên lửa không đối không dẫn đường bằng radar bán chủ động AIM-7 Sparrow, tên lửa không đối không tầm nhiệt AIM-9 Sidewinder và nhiều loại bom dẫn đường hoặc bom rơi tự do.
Một số phiên bản cải tiến tại Iran được cho là đã tích hợp tên lửa không đối không và không đối đất do nước này tự phát triển.
Iran tiếp nhận F-4 từ trước năm 1979, khi quan hệ với Mỹ còn chặt chẽ. Sau Cách mạng Hồi giáo, Tehran bị cấm vận kéo dài, khiến việc tiếp cận linh kiện chính hãng và dịch vụ bảo dưỡng tiêu chuẩn gần như bị cắt đứt.
Tuy vậy, Iran vẫn duy trì hoạt động của phi đội F-4 thông qua tự sửa chữa, nội địa hóa linh kiện và thậm chí hoán cải sâu hệ thống điện tử hàng không.
Hiện nay, F-4 được xem là một trong những tiêm kích hạng nặng có tuổi đời cao nhất còn hoạt động trên thế giới.
Dù đã qua nhiều chương trình nâng cấp, khung thân và động cơ của nhiều chiếc đã phục vụ hơn 40 năm. Điều này làm tăng nguy cơ sự cố kỹ thuật, đặc biệt trong các chuyến bay huấn luyện hoặc nhiệm vụ bay cường độ cao.
Vụ tai nạn mới nhất một lần nữa đặt ra câu hỏi về tương lai của F-4 trong lực lượng không quân Iran.
Trong bối cảnh nước này gặp khó khăn trong việc mua sắm tiêm kích thế hệ mới do lệnh trừng phạt, những chiến đấu cơ như F-4 vẫn phải đảm nhiệm cả vai trò phòng không lẫn tấn công mặt đất tầm xa.
Dù đã lỗi thời so với các tiêm kích thế hệ 4 và 4+, F-4 Phantom II vẫn mang ý nghĩa biểu tượng đối với Không quân Iran.
Đây là nền tảng từng tham chiến ác liệt trong chiến tranh Iran - Iraq và được xem như biểu tượng của một giai đoạn phát triển quân sự đặc biệt trong lịch sử nước này.
Tuy nhiên, mỗi sự cố xảy ra lại nhắc nhở rằng việc kéo dài vòng đời một nền tảng chiến đấu từ thế kỷ trước luôn đi kèm rủi ro lớn về an toàn và hiệu quả tác chiến.
Việt Hùng