Tiềm năng làm giàu từ trái quách tại Vĩnh Long

3 giờ trướcBài gốc

Từng được xem là thứ trái cây dân dã dùng để “ăn chơi”, quách ngày nay dần khẳng định giá trị riêng nhờ sự khan hiếm và chiều sâu văn hóa gắn liền với đời sống người dân Nam Bộ. Loại quả này phân bố chủ yếu tại các vùng Cầu Kè, Tập Sơn, Trà Cú,... - nơi quách sinh trưởng tự nhiên trên những giồng đất khô. Khi chín, trái tự rụng khỏi cành như một “món quà từ đất”, mở ra hướng khai thác kinh tế bền vững cho nhiều địa phương.

Cây quách sinh trưởng tự nhiên trên những giồng đất khô.

Nông sản đặc trưng vùng giồng

Khác với nhiều loại quả, quách không được hái trên cành. Chỉ khi đạt đến độ chín, cuống quả mới tự rời và rụng xuống đất theo quy luật tự nhiên. Sau đó, người ta chỉ việc chờ thêm 2 đến 3 ngày để trái đạt độ chín muồi, lan tỏa hương thơm đặc trưng là có thể chế biến được.

Cây quách được trồng từ 5-7 năm, chiều cao trung bình từ 15-20 mét.

Không cần người nông dân hái, trái quách khi chín sẽ rụng tự nhiên.

Người dân địa phương quen gọi quách là “trái cây lười”, song trên thực tế đây lại là một trong những loại trái cây gần như sạch tuyệt đối. Lớp vỏ dày, cứng như đá, có màu xám trắng giúp bảo vệ phần ruột bên trong khỏi côn trùng và tác động môi trường. Khi chín, lớp vỏ chuyển từ màu xám sang màu đen.

Trái quách sở hữu lớp vỏ cứng màu xám trắng. Khi chín, lớp vỏ này sẽ chuyển dần sang màu đen.

Trên những giồng đất cằn ở tỉnh Vĩnh Long, ông Nguyễn Minh Hiếu (xã Lưu Nghiệp Anh) gắn bó với cây quách như một khoản tích lũy lâu dài. Theo ông Hiếu, quách phải mất từ 5-7 năm mới bắt đầu cho trái, nhưng đổi lại là thời gian thu hoạch kéo dài, ít tốn phân bón, không đòi hỏi tưới tiêu phức tạp. Với giá bán tại vườn dao động từ 35.000-40.000 đồng/kg (khoảng 5 trái), quách có thể thu hoạch quanh năm, được xem như “của để dành” của nhiều hộ dân.

Với đặc tính có thể thu hoạch quanh năm, quách dần trở thành "của để dành" của nhiều hộ dân nơi đây.

Hương vị chua ngọt khó quên

Không giống mùi ngọt gắt và béo của sầu riêng, quách chín có mùi vị thơm nồng, chua thanh xen lẫn chút chát nhẹ nơi hậu vị. Nhiều người mô tả mùi quách chín như sự pha trộn giữa dứa lên men, me và thoang thoảng mùi trầm. Chính đặc điểm này khiến quách trở thành loại quả kén người ăn, nhưng một khi đã hợp vị thì rất dễ bị cuốn hút.

Cách ăn trái quách phổ biến là dầm ruột trái với đá xay nhuyễn.

Nhiều người nhận xét, phần ruột quách có vị chua chua, ngọt ngọt rất lạ miệng.

Theo ông Kim Tha (ngụ xã Trà Cú), ngoài nghề nấu rượu gạo, gia đình ông còn dùng quách để ngâm rượu theo cách truyền thống. Quách được ngâm với rượu gạo tự nấu trong khoảng 3-4 tháng mới bắt đầu sử dụng. Rượu quách thành phẩm được bán với giá từ 25.000-30.000 đồng/lít, nhằm giữ trọn hương vị quê nhà và để ai cũng có thể thưởng thức.

Thời gian gần đây, không ít hộ nông dân dùng ruột quách để ngâm rượu.

Khát vọng nâng tầm giá trị cây quách

Tại Vĩnh Long, quách không chỉ là loại cây ăn quả đơn thuần mà còn là một phần di sản văn hóa của người Khmer. Trái quách thường được trưng bày trong các dịp cưới hỏi, lễ hội lớn, gắn liền với tuổi thơ của bao thế hệ. Để nâng cao giá trị cho loại quả này, một số hộ dân và cơ sở sản xuất tại địa phương đã bắt đầu nghiên cứu các sản phẩm chế biến sâu như rượu quách, mứt quách, giúp kéo dài thời gian bảo quản và đa dạng hóa kênh tiêu thụ.

Anh Bùi Nguyên Bảo, một thương lái thu mua trái cây tại Vĩnh Long, cho biết: "Do đặc tính của trái quách không chín rộ cùng lúc nên tôi phải đặt hàng trước vài ngày, khi đủ số lượng mới bắt đầu thu gom. Hàng sau đó được cung cấp cho các chợ đầu mối như Thủ Đức, Bình Điền... Giá bán dao động tại các chợ hiện từ 50.000 đến 60.000 đồng/kg", anh Bảo chia sẻ.

Để nâng cao giá trị cho loại quả này, một số hộ dân và cơ sở sản xuất tại địa phương đã bắt đầu nghiên cứu các sản phẩm chế biến sâu như rượu quách, mứt quách.

Dù có sức sống bền bỉ, diện tích cây quách hiện nay đang dần thu hẹp do sự lên ngôi của các loại cây ăn trái ngắn ngày. Nhiều cây quách cổ thụ bị chặt bỏ, kéo theo nguy cơ mai một nguồn gen quý và ký ức văn hóa của vùng giồng. Hoạt động bảo tồn những gốc quách lâu năm không chỉ là giữ một nguồn gen quý mà còn là giữ lại hồn cốt của vùng đất giồng, nơi cây quách đã bám rễ qua nhiều thế hệ.

Việc kết nối từ vườn ra đến các thị trường lớn như TP.HCM và các tỉnh Đông Nam Bộ cho thấy sức hút của loại trái cây đặc sản này là rất lớn. Tuy nhiên, để trái quách thực sự trở thành cây kinh tế, cần có những chính sách hỗ trợ nông dân trong việc xây dựng thương hiệu, liên kết tiêu thụ và đặc biệt là gắn kết với các chuyến du lịch sinh thái miệt vườn, nơi du khách có thể tận tay nhặt những trái quách rụng và thưởng thức ly quách dầm đá đường ngay dưới bóng mát của tán cây di sản.

CTV Trí Trần/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/kinh-te/tiem-nang-lam-giau-tu-trai-quach-tai-vinh-long-post1263990.vov