Tìm ra 'thủ phạm' khiến hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình tăng vọt

6 giờ trướcBài gốc

Điều này làm dấy lên tranh luận gay gắt về việc ai đang phải gánh chi phí thực sự của hệ thống điện.

Mô hình công ty điện lực tư nhân (IOU) tại bang California đang chuyển hóa các chi phí cố định - như đầu tư vào khả năng phục hồi của lưới điện - thành mức giá cao hơn mà các hộ gia đình phải gánh chịu.

Phần lớn các chi phí cố định này được thu hồi thông qua phí theo sản lượng (tính trên mỗi kWh). Khi chi phí cố định tăng nhưng lại được thu chủ yếu dựa trên giá điện năng tiêu thụ, giá mỗi kWh sẽ tăng vọt. Điều này khiến việc phân bổ chi phí trở nên thiếu minh bạch.

Dù đã có những nỗ lực nhằm định lượng tính công bằng trong phân bổ chi phí, nhưng các bên vẫn chưa thống nhất được con số cuối cùng.

Văn phòng Bảo vệ Công ích California ước tính, xét về mặt lịch sử, cơ chế đo đếm điện năng ròng (NEM) đã khiến hóa đơn của những khách hàng không lắp điện mặt trời tăng cao hơn. Con số này được tính toán tương đương với mức tăng từ 16-23% trên hóa đơn điện trung bình của họ vào cuối năm 2024.

Ngành công nghiệp điện mặt trời bác bỏ điều này. Họ lập luận rằng điện mặt trời mái nhà mang lại giá trị lớn cho lưới điện nhờ việc giúp trì hoãn nâng cấp cơ sở hạ tầng, giảm tắc nghẽn đường truyền và tránh được các chi phí công suất vào giờ cao điểm. Ước tính tạo ra lợi ích ròng khoảng 1,5 tỷ USD.

"Cõng" nhiều chi phí cố định, hóa đơn điện của các hộ gia đình tăng cao. Ảnh minh họa: Sunrun

Sự bất đồng này phơi bày một thách thức về chính sách: Làm thế nào để thiết kế một mô hình bù đắp phản ánh đúng giá trị của các nguồn năng lượng phân tán, đồng thời vẫn đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của hệ thống.

Sự ra đời của NEM 3.0

Vào mùa xuân năm 2023, Ủy ban Tiện ích Công cộng California (CPUC) đã chính thức ban hành NEM 3.0 - thế hệ thứ ba của chính sách đo đếm điện năng ròng - nhằm nỗ lực vá lỗ hổng trong phân bổ chi phí từ thời NEM 2.0.

Với cơ chế mới này, các hộ gia đình không còn được hưởng trọn vẹn giá bán lẻ khi phát điện ngược lên lưới. Thay vào đó, mức thù lao được tính toán dựa trên "chi phí tránh được" (ACC), một con số thấp hơn đáng kể so với giá thị trường. Bằng cách tách bạch phần lớn chi phí lưới điện cố định khỏi định mức đền bù, NEM 3.0 được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng bù chéo chi phí vốn gây nhiều tranh cãi đối với các hệ thống điện mặt trời mới.

Chính sách này đã thúc đẩy việc ứng dụng lưu trữ năng lượng mạnh mẽ hơn. Tính đến quý I/2024, tỷ lệ hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) lắp đặt kèm với điện mặt trời mới đã tăng vọt lên hơn 60%. Điều này phù hợp với mục tiêu khuyến khích xả điện vào lưới trong các khung giờ cao điểm, nhưng cũng đi kèm với cái giá không nhỏ.

Việc lắp đặt điện mặt trời đơn thuần đã giảm mạnh, dẫn đến mất mát khoảng 17.000 việc làm. Dữ liệu kết nối lưới điện cho thấy số đơn đăng ký lắp điện mặt trời độc lập hàng tháng đã giảm 77% sau khi NEM 3.0 ra đời, trong khi đơn đăng ký lắp điện mặt trời kèm lưu trữ lại tăng 110% trong cùng kỳ.

Những cải cách này đã làm dịu đi cuộc tranh luận về dịch chuyển chi phí, nhưng khi kết hợp với khoản phí cố định mới cho tất cả người tiêu dùng, chúng cũng làm chậm lại tốc độ triển khai điện mặt trời phân tán.

Cải cách phí cố định

Tháng 5/2024, CPUC đã thông qua mức phí cố định lũy tiến theo thu nhập - nỗ lực cấu trúc thứ hai của ủy ban nhằm cải cách việc thu hồi chi phí cố định. Thiết kế này chuyển một số chi phí lưới điện cố định thành phí hàng tháng, đồng thời giảm giá điện theo sản lượng khoảng 0,05-0,07 USD/kWh.

Khoản phí mới được chia theo các tầng: khoảng 24 USD/tháng đối với khách hàng tiêu chuẩn; có mức giảm giá cho khách hàng thu nhập trung bình (12 USD/tháng) và thu nhập thấp (6 USD/tháng).

Đề xuất này nhận được một số sự ủng hộ vì tiềm năng giảm hóa đơn cho các gia đình thu nhập thấp và khuyến khích điện khí hóa. Tuy nhiên lại có mâu thuẫn về gánh nặng không tương xứng đè lên các hộ gia đình sử dụng cực ít điện và áp lực tài chính cộng hưởng đối với ngành điện mặt trời khi kết hợp với NEM 3.0.

Cuộc cải cách này là bài kiểm tra quan trọng về việc liệu California có thể đạt được sự công bằng về chi phí trong khuôn khổ các công ty điện lực hiện tại hay không.

Đổi mới tài chính

Bất chấp các nỗ lực cải cách, nguyên nhân cốt lõi khiến chi phí cố định của lưới điện tăng nhanh vẫn chưa được giải quyết.

Để thực sự hạ thấp chi phí hệ thống, California cần những mô hình mới. Sáng kiến chính sách "Cải cách Tầm nhìn Năng lượng" của New York là một ví dụ.

Bang này đã thiết lập các công cụ tài chính công như Quỹ Năng lượng Sạch trị giá 5,3 tỷ USD và Ngân hàng Xanh NY. Ngân hàng Xanh sử dụng vốn công như một đòn bẩy chịu rủi ro để huy động nguồn tài chính tư nhân chi phí thấp cho các nguồn năng lượng phân tán. Điều này giúp giảm áp lực lên hóa đơn điện mà không phụ thuộc vào mô hình lợi nhuận đắt đỏ của các IOU.

Thế tiến thoái lưỡng nan của lưới điện California phản ánh một thất bại về tài chính. NEM 3.0 và phí cố định là những nỗ lực cần thiết, mang tính định hướng thị trường để cải thiện tính công bằng và tín hiệu giá cả, nhưng chúng không thể giải quyết triệt để các vấn đề sâu xa về chi phí gia tăng và sự "xã hội hóa rủi ro" trong hệ thống IOU.

California cần nhắm thẳng vào các yếu tố khiến tăng trưởng chi phí. Các nhà hoạch định chính sách nên tận dụng việc chứng khoán hóa để bình ổn các khoản chi phí lớn, đồng thời mở rộng nguồn tài chính công chi phí thấp để các khoản đầu tư lưới điện không còn bị tài trợ thông qua nguồn vốn cổ phần đắt đỏ.

Lưới điện tương lai cần nhiều hệ thống phân tán hơn, và điều đó đòi hỏi một khung pháp lý và tài chính công bằng, hướng tới tương lai, đáp ứng các mục tiêu khí hậu mà không hy sinh khả năng chi trả của người dân.

Theo PV

Tâm An

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/tim-ra-thu-pham-khien-hoa-don-tien-dien-cua-cac-ho-gia-dinh-tang-vot-2497629.html