'Tổng kiểm kê thể chế' - phải lắng nghe thực tiễn

2 giờ trướcBài gốc

Những chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Trưởng Ban Chỉ đạo về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại Phiên họp vừa qua của Thường trực Ban Chỉ đạo cho thấy một sự chuyển đổi quan trọng trong tư duy tiến hành cuộc "tổng kiểm kê thể chế" sâu rộng nhất từ trước đến nay. Nếu trước đây, việc rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chủ yếu tập trung vào tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất, tính khả thi của văn bản, thì lần này, thước đo quan trọng nhất là tác động thực tế của pháp luật đối với đời sống kinh tế - xã hội.

Thông điệp nổi bật nhất được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh nhiều lần là phải đặt người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lắng nghe thực tiễn, lấy ý kiến rộng rãi, đặc biệt là từ đối tượng chịu tác động trực tiếp. Đây không chỉ là yêu cầu về phương pháp tiếp cận, thực hiện rà soát mà còn khẳng định một quan điểm nhất quán: pháp luật phải xuất phát từ cuộc sống, được kiểm chứng bằng thực tiễn và được đánh giá bằng mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Thực tiễn cho thấy, nhiều điểm nghẽn trong phát triển không bắt nguồn từ việc thiếu quy định, mà từ những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, lạc hậu hoặc những quy định tuy đúng về kỹ thuật lập pháp nhưng khi áp dụng lại làm phát sinh thủ tục không cần thiết, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, gia tăng chi phí tuân thủ và tạo tâm lý e ngại trong thực thi. Những phản ánh từ thực tiễn, vì thế, sẽ là thước đo khách quan nhất đối với chất lượng của hệ thống pháp luật.

Ở góc độ đó, người dân và doanh nghiệp không chỉ là đối tượng chấp hành pháp luật mà còn là những “người kiểm định” trung thực nhất về tính khả thi và hiệu lực thực tế của pháp luật. Điều này đòi hỏi việc lắng nghe thực tiễn, lấy ý kiến người dân, doanh nghiệp, đối tượng chịu sự tác động phải trở thành một quy trình thực chất để tiếp nhận, sàng lọc, phản biện và chuyển hóa các vướng mắc trong cuộc sống thành kiến nghị lập pháp cụ thể.

Để thực hiện yêu cầu này, cần xây dựng các kênh tiếp nhận phản ánh thường xuyên, nhất là trên nền tảng số, giúp người dân và doanh nghiệp kịp thời nêu những “điểm nghẽn” pháp lý ngay khi phát sinh. Các cơ quan rà soát phải xác định đúng nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp đối với từng chính sách để tổ chức đối thoại chuyên sâu, tránh cách lấy ý kiến chung chung, thiếu trọng tâm. Sự tham gia của chuyên gia, luật sư, hiệp hội nghề nghiệp và các tổ chức phản biện độc lập là rất quan trọng nhằm góp phần bảo đảm tính khách quan, hạn chế lợi ích cục bộ, để việc sửa đổi pháp luật thực sự xuất phát từ lợi ích chung.

Quan trọng hơn, mọi ý kiến góp ý cần được các cơ quan rà soát tiếp thu và giải trình công khai, minh bạch. Khi người dân và doanh nghiệp thấy rằng, phản ánh của mình được xem xét nghiêm túc và được trả lời rõ ràng, niềm tin xã hội đối với quá trình rà soát, hoàn thiện pháp luật sẽ được nâng lên. Khi đó, cuộc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật sẽ thực sự trở thành một cuộc đối thoại thẳng thắn, thực chất giữa nhà nước với nhân dân.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương “không né tránh, mạnh dạn đề xuất sửa đổi những quy định không còn phù hợp, dù thuộc thẩm quyền hay lợi ích quản lý của cơ quan mình”. Đây là chỉ đạo rất trúng và đúng, bởi một trong những rào cản lớn nhất đối với cải cách thể chế chính là tâm lý cục bộ, ngại thay đổi và tâm lý giữ quyền, bảo vệ phạm vi quản lý của ngành mình, cơ quan mình.

Đích đến của cuộc tổng rà soát không phải là những "báo cáo đẹp" mà phải bằng những kết quả cụ thể, được đo lường bằng những chuyển biến có thể kiểm chứng như: các dự án được tái khởi động, nguồn vốn được khơi thông, thủ tục được rút ngắn và mức độ hài lòng thực chất của người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh nước ta đang đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu về một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cao càng trở nên cấp thiết. Cuộc “tổng kiểm kê thể chế” lần này vì thế không chỉ nhằm xử lý những bất cập trước mắt mà còn đặt nền móng cho một cấu trúc pháp luật hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Nhìn ở tầm rộng hơn, đây là minh chứng rõ nét cho một tư duy quản trị tiến bộ: pháp luật không thể được hoàn thiện chỉ trong các phòng họp mà phải từ thực tiễn cuộc sống. Khi tiếng nói của người dân, doanh nghiệp, giới chuyên gia và các đối tượng chịu tác động trực tiếp được lắng nghe thực chất, mỗi điều luật sẽ gần hơn với thực tiễn, mỗi chính sách sẽ khả thi hơn, và mỗi quyết sách lập pháp sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển đất nước, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Quỳnh Chi

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/tong-kiem-ke-the-che-phai-lang-nghe-thuc-tien-10416427.html