TP.HCM quyết liệt giải bài toán thiếu trường lớp

2 giờ trướcBài gốc

Dù đã nỗ lực xây dựng trường lớp nhưng nhiều địa phương tại TP.HCM vẫn rơi vào tình trạng thiếu phòng học. Trước thực tế trên, tại buổi tiếp xúc cử tri mới đây, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang chia sẻ: “TP.HCM hoành tráng, giàu có thế mà thiếu trường học là không chấp nhận được. Chúng tôi đã có những chỉ đạo để xây dựng thêm trường học”.

Xây dựng bản đồ số

Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm chuyển đổi số TP.HCM, chia sẻ trong bối cảnh áp lực dân số cơ học tăng cao khiến hệ thống trường lớp tại một số khu vực quá tải, việc xây dựng một hệ thống quản trị dựa trên dữ liệu số là điều cần thiết.

Để giải quyết bài toán “cung - cầu” giáo dục, bà Trinh cho rằng cần xây dựng một bảng điều hành số dựa trên sự kết nối dữ liệu giữa các sở, ngành. Cụ thể, bốn lớp dữ liệu cần được đồng bộ bao gồm dữ liệu dân cư từ Công an TP. Dữ liệu này sẽ phân tích chi tiết độ tuổi học sinh (mầm non, cấp I, II, III) theo từng địa bàn phường, xã; bao gồm cả thường trú và tạm trú, được cập nhật định kỳ theo quý để đảm bảo tính “đúng, đủ, sạch, sống”.

Dữ liệu giáo dục từ Sở GD&ĐT sẽ thống kê số lượng trường (công lập và dân lập), số lớp, số học sinh và đặc biệt là đội ngũ giáo viên trên từng địa bàn. Thông tin này cần cập nhật hằng tháng để theo dõi biến động.

Bên cạnh đó, cần có dữ liệu tuyển sinh và địa chỉ nhà. Điều này cần tiếp tục phát huy việc tuyển sinh đầu cấp trực tuyến gắn với địa chỉ cư trú trên bản đồ GIS để đảm bảo nguyên tắc học sinh được học gần nhà, giảm thiểu tình trạng “chạy trường”, “chạy lớp”.

Cuối cùng, cần có dữ liệu hạ tầng và quy hoạch đô thị để xác định chính xác vị trí cần ưu tiên đầu tư, tránh việc xây dựng chồng chéo hoặc lãng phí.

Cô trò Trường Tiểu học Đặng Thùy Trâm, phường An Hội Tây vui mừng khi được học trong ngôi trường khang trang. Ảnh: NGUYỄN QUYÊN

“Nếu được sự phối hợp, đồng hành cùng các đơn vị liên quan và sự đồng ý của lãnh đạo TP, trung tâm mất khoảng hai tháng để hoàn chỉnh bản đồ số này” - bà Trinh nói.

Theo bà, việc tích hợp các lớp dữ liệu trên lên bản đồ số sẽ tạo ra một “bản sao số” về thực trạng giáo dục. Đây là công cụ đắc lực để lãnh đạo các cấp nhìn rõ bức tranh tổng thể trước khi đưa ra quyết định đầu tư để tránh tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Đặc biệt, thông tin về quy hoạch trường lớp và lộ trình xây dựng cần được công khai, minh bạch trên ứng dụng công dân số.

“Khi phụ huynh nắm rõ lộ trình phát triển giáo dục tại nơi cư trú, họ sẽ có sự lựa chọn chủ động về nơi ở và học tập cho con em, từ đó giảm áp lực cục bộ cho ngành giáo dục” - bà Trinh nhấn mạnh.

TP.HCM sẽ huy động mọi nguồn từ ngân sách nhà nước, xã hội hóa, vận động tài trợ không hoàn lại của các doanh nghiệp trên địa bàn TP để đảm bảo đủ nguồn vốn thực hiện.

Đồng thời, sử dụng mọi nguồn quỹ đất đủ điều kiện (trừ đất an ninh quốc phòng) từ nguồn trụ sở dôi dư sau sắp xếp, quỹ đất công do TP hoặc địa phương đang quản lý, quỹ đất giáo dục trong các dự án khu đô thị, khu dân cư, quỹ đất khác.

Phát động chiến dịch thi đua 150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học phục vụ cho năm học 2026-2027 trước ngày 5-9-2026.

(Chỉ đạo của Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được tại buổi làm việc với Sở GD&ĐT về thực trạng, nhu cầu cơ sở vật chất trường lớp trên địa bàn)

Ưu tiên quỹ đất dành cho giáo dục, đẩy mạnh xã hội hóa

Ông Cao Thanh Bình, Trưởng ban Văn hóa - Xã hội, HĐND TP.HCM, cho biết qua những đợt khảo sát, nhiều khu vực “nóng” về trường lớp nhưng quỹ đất dành cho giáo dục và điều kiện đầu tư xây mới gặp nhiều vướng mắc.

Trước tình hình trên, ông Bình cho rằng TP cần phải rà soát tổng thể quy hoạch trường lớp trên toàn địa bàn; cần đánh giá áp lực tại từng khu vực, điều kiện cơ sở vật chất, quỹ đất giáo dục và nguồn lực đầu tư trong ngắn hạn, trung hạn lẫn dài hạn. Đặc biệt, với những nơi chịu áp lực lớn, phải có bài toán tìm ra quỹ đất sạch. Nếu không giải quyết được vấn đề đất đai thì không thể có không gian xây trường.

Thứ hai, để giải tỏa xây dựng trường học thì phải có quỹ đất tái định cư. Nếu không có quỹ đất sạch mà phải thực hiện bồi thường, giải tỏa, TP phải tính toán khu vực tái định cư cho người dân. Nếu không giải được bài toán này, các kế hoạch hay chương trình đưa ra cũng khó thực thi.

Thứ ba, cần đánh giá thực chất các trường đã xây dựng lâu năm, cũ kỹ, xuống cấp để sửa chữa, nâng cấp hoặc xây mới. Việc đầu tư phải đi kèm cơ chế đặc thù, đảm bảo chất lượng giảng dạy và thiết bị dạy học theo mô hình giáo dục phổ thông mới. Không thể xây trường mới mà đưa thiết bị, bàn ghế cũ không đạt chuẩn vào sử dụng. Điều này không phải là tiết kiệm mà là đầu tư không hiệu quả.

Theo ông Bình, hiện toàn TP đạt khoảng 277 phòng học/10.000 dân. Dù một số nơi đã đạt hoặc vượt mức 300 nhưng vẫn còn nhiều khu vực đạt rất thấp. Với những nơi quá áp lực, giải pháp không chỉ dừng lại ở quỹ đất hay nâng tầng trường học, mà phải huy động nguồn lực xã hội hóa. Ngoài ngân sách nhà nước, cần vận động các doanh nghiệp đầu tư vào giáo dục. Để làm được điều này, TP phải nghiên cứu cơ chế, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút nhà đầu tư.

Công trình Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa, phường Bình Hưng Hòa. Ảnh: NAM ANH

Qua khảo sát, Ban Văn hóa - Xã hội thấy một số dự án trường học đang vướng pháp lý, điều chỉnh quy hoạch hoặc năng lực nhà thầu. Các sở, ngành và địa phương cần mạnh dạn làm việc, phân định rõ trách nhiệm cá nhân, tổ chức để sớm khởi động lại các dự án này.

Đặc biệt, sau khi sắp xếp lại bộ máy chính quyền, nhiều khu đất và trụ sở cơ quan nhà nước đang dôi dư. Các địa phương phải ưu tiên chuyển đổi quỹ đất này cho giáo dục và y tế.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TP.HCM, chia sẻ để có thêm trường lớp, việc tận dụng các trụ sở dôi dư sau khi sáp nhập cũng là một phương án. Tuy nhiên, chúng ta phải lập quy hoạch chi tiết, đánh giá từng cơ sở dôi dư xem nơi nào phù hợp làm trường học. Việc này cần sự phối hợp đồng bộ, chi tiết giữa các sở, ngành liên quan.

Một thực tế khác là nhiều chung cư mọc lên nhưng chủ đầu tư lại “quên” xây trường, đẩy áp lực học hành lên vai các trường công lập hiện hữu. Do đó, sắp tới, TP cần rà soát và yêu cầu các chủ đầu tư khi xây dựng chung cư phải dành một tỉ lệ diện tích đất nhất định cho giáo dục theo đúng quy chuẩn.

Sáu kiến nghị của Sở GD&ĐT TP.HCM

Để đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án công trình giáo dục, Sở GD&ĐT đề xuất quy trình rút gọn (giảm 30% thời gian lấy ý kiến, thẩm định, phê duyệt theo quy định) đối với các dự án đầu tư công thuộc chuyên ngành giáo dục.

Ngoài ra, sở cũng kiến nghị một số giải pháp khác. Đó là:

Cần có sự vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt, đồng bộ của các sở, ngành, địa phương để thực hiện các dự án đầu tư xây dựng trường học.

Rà soát, điều chỉnh quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết xây dựng để ưu tiên bố trí quỹ đất sạch cho giáo dục.

Rà soát, thu hồi các khu đất kho bãi, đất công sử dụng không đúng mục đích, kém hiệu quả để chuyển đổi sang xây dựng trường học.

Yêu cầu các chủ đầu tư dự án khu đô thị mới, khu dân cư phải thực hiện nghiêm túc việc xây dựng đồng bộ trường học theo quy hoạch được duyệt trước khi đưa dân cư vào sử dụng.

Ưu tiên chuyển đổi các trụ sở dôi dư sau sắp xếp chính quyền hai cấp thành cơ sở giáo dục nhằm khắc phục tình trạng thiếu trường lớp, khai thác hiệu quả tài sản công và nâng cao chất lượng hạ tầng giáo dục của TP.

Cùng với đó, triển khai có hiệu quả các ưu đãi đầu tư cho GD&ĐT; đẩy mạnh xã hội hóa, kêu gọi mọi nguồn lực đầu tư cho giáo dục, triển khai thực hiện phương thức đối tác công tư (PPP); thực hiện chính sách kích cầu đầu tư, hỗ trợ lãi suất cho các dự án xây dựng trường học...

Trẻ em phải có chỗ học đàng hoàng

Một nền giáo dục tiến bộ, quyền được học tập của trẻ em là nguyên tắc nền tảng. Một xã hội phát triển sẽ được đo bằng việc chăm lo cho thế hệ trẻ... Vì vậy, câu chuyện trường lớp không đơn thuần là vấn đề quản lý hay quy hoạch đô thị mà là vấn đề của tương lai.

Sau khi sắp xếp, điều chỉnh địa giới hành chính ở TP.HCM, mạng lưới trường lớp giữa các khu vực không đồng đều. Ở một số nơi, trường học tương đối dồi dào trong khi ở những nơi khác, số lượng trường cho từng cấp học lại khá hạn chế. Điều này phần nào khiến phụ huynh lo lắng khi mùa tuyển sinh sắp đến.

Trước hết cần khẳng định trẻ em phải có chỗ học đàng hoàng. Đàng hoàng ở đây không chỉ là có một lớp học để ngồi, mà còn là một môi trường giáo dục ổn định, an toàn và phù hợp với sự phát triển của các em. Một TP văn minh không thể để việc học của trẻ trở thành nỗi lo kéo dài của phụ huynh mỗi mùa tuyển sinh.

TP.HCM là đô thị lớn, đồng thời cũng là trung tâm kinh tế thu hút lực lượng lao động từ nhiều vùng miền. Sự gia tăng dân số cơ học là điều tất yếu. Khi người lao động đến làm việc, gia đình họ cũng sẽ đến sinh sống và khi đó, nhu cầu trường lớp cho con em họ trở thành một yêu cầu tự nhiên của sự phát triển.

Cô trò Trường Mầm non Sơn Ca, phường Tân Hòa trong giờ học. Ảnh: NGUYỄN QUYÊN

Chính vì vậy, việc xây dựng thêm trường học cần được đặt trong chiến lược quy hoạch lâu dài. Không chỉ là xây thêm phòng học, mà là xây dựng những ngôi trường đúng nghĩa có không gian giáo dục hiện đại, có sân chơi, thư viện, phòng chức năng và môi trường học tập lành mạnh. Một ngôi trường tốt không chỉ dạy chữ, mà còn nuôi dưỡng nhân cách và khơi dậy khát vọng học tập của học sinh.

Ở góc độ chính sách, khi quy hoạch các khu dân cư mới hoặc điều chỉnh các khu đô thị hiện hữu, yếu tố trường học cần được đặt ngang tầm với giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Nếu chờ đến khi dân cư đã đông đúc rồi mới tính đến việc xây trường, chúng ta sẽ luôn rơi vào thế bị động. Ngược lại, nếu trường học được quy hoạch từ đầu, sự phát triển của đô thị sẽ hài hòa hơn rất nhiều.

Một điểm cần nhìn nhận thẳng thắn giáo dục không phải là lĩnh vực có thể giải quyết bằng những lời hứa mà phải bằng hành động thực sự. Người lớn có thể nói nhiều điều tốt đẹp nhưng trẻ em chỉ cần một điều rất cụ thể, một ngôi trường để đến mỗi ngày. Bởi vậy mọi chính sách này cần được triển khai bằng tinh thần trách nhiệm và sự quyết liệt trong hành động.

Trong bức tranh phát triển của TP.HCM, trẻ em hôm nay chính là công dân của ngày mai. Các em sẽ là lực lượng trí tuệ, là nguồn nhân lực, là người tiếp tục xây dựng TP trong tương lai. Đầu tư cho trường học vì thế không phải là một khoản chi đơn thuần, mà là một khoản đầu tư cho tương lai của chính TP.

Nếu có tầm nhìn, có quyết tâm và sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có, TP.HCM có thể biến thách thức này thành cơ hội để tái cấu trúc hệ thống giáo dục theo hướng hiện đại và bền vững hơn. Và trên hết, mọi đứa trẻ đều xứng đáng có một chỗ học đàng hoàng. Khi nguyên tắc ấy được thực hiện nghiêm túc, niềm tin của xã hội vào giáo dục cũng sẽ được củng cố và đó chính là nền tảng vững chắc nhất cho sự phát triển lâu dài.

Thầy HUỲNH THANH PHÚ, Hiệu trưởng
Trường THPT Bùi Thị Xuân, phường Bến Thành

Trường học quá tải vì học sinh quá đông

TP.HCM luôn nỗ lực xây dựng trường lớp nhưng với tốc độ tăng dân số cơ học, có ngôi trường quá tải với 103 lớp, nhiều nơi “vỡ chuẩn” vì học sinh quá đông.

11 giờ, tiếng trống báo hiệu kết thúc giờ học vang lên tại Trường Tiểu học An Phú, phường An Phú, TP.HCM. Dưới cái nắng oi ả, học sinh (HS) ùa ra về. Ngoài sân, cha mẹ đã đợi sẵn. Một bộ phận khác có xe đón tận cổng để chở đến các trung tâm bán trú vệ tinh. Tình trạng này diễn ra nhiều năm qua vì trường chỉ dạy một buổi.

Từ trường chuẩn đến “vỡ chuẩn”

Trường Tiểu học An Phú đạt chuẩn quốc gia mức độ 1 vào năm 2012. Thời điểm đó, trường có 33 lớp với sĩ số 35 HS/lớp, tổ chức bán trú. Tuy nhiên, sau hơn một thập niên, con số này tăng vọt lên 71 lớp với hơn 3.300 HS. Sĩ số bình quân dao động 48-50 HS/lớp, vượt xa quy định.

Ông Hồ Tấn Tài, Hiệu trưởng, nói: “HS tăng quá nhanh, chúng tôi buộc phải tận dụng tất cả phòng chức năng để làm phòng học. Hiện trường cũng không thể tái đạt chuẩn quốc gia vì số lớp và sĩ số đều vượt quy định”.

Để giải quyết chỗ học cho HS trên địa bàn, Trường Tiểu học An Phú đang phải “hy sinh” để các trường lân cận như Tuy An, An Phú 2, An Phú 3 duy trì mô hình bán trú 100%. “Chúng tôi chấp nhận dạy học một buổi để gánh bớt áp lực, đảm bảo tất cả trẻ em trên địa bàn phường đều được đến lớp” - ông Tài bộc bạch.

Theo ông Tài, khu vực này tập trung nhiều khu công nghiệp lớn. Nhiều người đến làm việc rồi gắn bó, dẫn đến số lượng trẻ đến tuổi đi học tăng đều mỗi năm.

Theo ông Tài, lộ trình trong năm năm tới (giai đoạn 2026-2030), phường An Phú sẽ tập trung nguồn lực để giải quyết dứt điểm tình trạng trên. Dự kiến trong năm 2026, Trường Tiểu học An Phú sẽ xây thêm 12-13 phòng học.

Học sinh Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi, phường An Phú phải thực hành ngay trên lớp học vì không có phòng chức năng riêng. Ảnh: NGUYỄN QUYÊN

“Nếu việc mở rộng diễn ra đúng kế hoạch và tốc độ tăng dân số được kiểm soát, hy vọng năm học 2027-2028, trường có thể tổ chức bán trú trở lại cho ít nhất hai khối lớp, tiến tới mục tiêu 100% bán trú vào năm 2030” - ông Tài nói.

Vì là ngôi trường THCS duy nhất trên địa bàn phường An Phú có năm trường tiểu học nên Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi cũng chịu sức ép rất lớn.

Ông Nguyễn Ngọc Hiếu, Phó Hiệu trưởng, chia sẻ năm học này trường có 103 lớp với tổng số 4.763 HS.

Với 54 phòng học, trường buộc phải chia ca học lệch buổi và tận dụng tối đa mọi không gian, kể cả phòng chức năng, nhà đa năng. Sĩ số mỗi lớp dao động 45-48 HS khiến không gian học tập trở nên chật chội. Do thiếu phòng, trường không thể tổ chức dạy học hai buổi/ngày theo mục tiêu của chương trình mới.

“Hiện đã có chủ trương thu hồi quỹ đất công từ các doanh nghiệp hết hạn hợp đồng để xây dựng trường. Hy vọng sớm nhất vào đầu năm học 2027-2028, ngôi trường mới sẽ đi vào hoạt động để chia sẻ áp lực cho trường” - ông Hiếu nói.

Thiếu phòng, phải học theo ba khung giờ khác nhau

Tại buổi làm việc với đoàn khảo sát của Ban Văn hóa - Xã hội vào cuối tháng 1-2026, bà Nguyễn Thị Hoàng Anh, Hiệu trưởng Trường THCS Hiệp Bình, phường Hiệp Bình, cho biết trường có hơn 2.500 HS với 53 lớp. Tổng diện tích cơ sở hiện tại chỉ rộng hơn 3.000 m2. Theo quy định, diện tích này đáp ứng được khoảng 500 HS nhưng số lượng HS tại trường cao gấp năm lần công suất cho phép.

Do thiếu phòng, trường buộc phải chia các khung giờ học khác nhau. Ca sáng bắt đầu từ 7 giờ, ca chiều chia thành hai lượt từ 12 giờ 15 và 13 giờ 45. Do cơ sở vật chất hạn chế, HS phải học thể dục và sinh hoạt ngay trên hành lang, trước cửa phòng học.

Khi thực hiện sáp nhập ba tỉnh, TP thì TP.HCM đạt 277 phòng học/10.000 dân số độ tuổi đi học (3-18 tuổi). Trong đó, khu vực 2 đạt 200, khu vực 3 đạt 316, khu vực 1 đạt 297. Tỉ lệ này không đồng đều giữa các xã, phường, đặc khu và giữa các cấp học, bậc học.

Theo tính toán của Sở GD&ĐT TP.HCM, để đạt được chỉ tiêu 300 phòng học/vạn dân trong độ tuổi đi học theo từng cấp học, từng địa bàn xã, phường, đặc khu thì toàn TP cần đầu tư tăng thêm 18.962 phòng học.

Sở GD&ĐT TP.HCM

Trong thời gian chờ xây mới, trường mượn tạm cơ sở vật chất của một đơn vị để sử dụng nhưng các hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng. Trong khi trường cũ quá tải, dự án xây trường mới tại khu đô thị Vạn Phúc lại đang dở dang. Công trình khởi công từ tháng 3-2018 nhưng hiện vẫn chưa hoàn thiện.

Tại phường Long Bình hiện có 20 trường học nhưng phân bổ dân cư không đều gây ra tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Cấp tiểu học có bốn trường với sĩ số trung bình 43 HS/lớp, vượt quá quy định.

Ở cấp THCS có hai trường với quy mô 80 lớp. Tuy nhiên, Trường THCS Hưng Bình mới hoàn thành giai đoạn 1, giai đoạn 2 đang vướng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.

Năm học 2026-2027, số HS lớp 5 vào lớp 6 là 1.626, so với khả năng tiếp nhận của các trường trên địa bàn (1.028) là quá tải dẫn đến nguy cơ phá vỡ khả năng giữ vững trường chuẩn quốc gia của Trường THCS Long Bình.

Tại một số khu vực, trên địa bàn phường có nhiều trường tiểu học nhưng không có trường THCS, có phường chỉ có một trường gây quá tải.

THỤC ĐOAN

NGUYỄN QUYÊN

Nguồn PLO : https://plo.vn/tphcm-quyet-liet-giai-bai-toan-thieu-truong-lop-post899370.html