TP. Hồ Chí Minh định hình mô hình 'siêu đô thị' đa trung tâm

2 giờ trướcBài gốc

Quy hoạch theo logic kinh tế, chức năng và kết nối vùng

Việc sáp nhập tỉnh, thành đã tạo ra một không gian phát triển hoàn toàn mới cho TP. Hồ Chí Minh, với quy mô, cấu trúc và vai trò vượt ra khỏi khuôn khổ một đô thị đơn lẻ, trở thành một siêu đô thị vùng có tính tích hợp cao.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân cho biết, thành phố đang định hình lại quy hoạch tổng thể và tổ chức không gian phát triển đô thị theo tư duy của một vùng đô thị mở rộng, có tính tích hợp cao và gắn chặt với các động lực liên kết về kinh tế, hạ tầng và logistics. Định hướng lớn của TP. Hồ Chí Minh là chuyển đổi căn bản mô hình tổ chức không gian, từ phát triển theo ranh giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị. Đây được xem là sự thay đổi mang tính bản chất, bởi trong nhiều năm qua, sự phát triển đô thị vẫn còn mang dấu ấn phân mảnh, cục bộ theo từng địa bàn, dẫn đến tình trạng thiếu liên kết, phân tán nguồn lực và chưa phát huy hết lợi thế của toàn vùng đô thị.

Trên cơ sở đó, TP. Hồ Chí Minh được định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm; trong đó các khu vực không tồn tại độc lập mà được tổ chức như những cực phát triển có tính bổ trợ lẫn nhau. Cấu trúc tổng thể được xác lập theo định hướng “một không gian - ba vùng - một đặc khu”. Trong đó, vùng lõi TP. Hồ Chí Minh (cũ) tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo; khu vực Bình Dương được định vị là trung tâm công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu đóng vai trò cửa ngõ kinh tế biển, cảng biển và năng lượng; còn Côn Đảo được định hướng là trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng đặc thù.

Trong cách tiếp cận mới này, không gian phát triển không còn bị chia cắt bởi ranh giới hành chính, mà được tổ chức theo logic kinh tế, chức năng và kết nối vùng. Đây là nền tảng để thành phố xử lý bài toán “mỗi nơi phát triển một kiểu”, đồng thời mở ra khả năng phân bổ lại các trung tâm phát triển theo lợi thế thực tế của từng khu vực. Không chỉ mang ý nghĩa quy hoạch thuần túy, sự chuyển hướng này còn gắn với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang đặt mục tiêu tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, trung tâm lan tỏa của vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và cửa ngõ kết nối quốc tế.

Ngay trong dịp lễ 30/4, TP. Hồ Chí Minh sẽ khởi động siêu dự án Cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ, với tổng mức đầu tư khoảng 50.800 tỷ đồng, nhằm tăng cường năng lực hạ tầng cảng biển khu vực Vũng Tàu cũ. Dự án được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả logistics, giảm áp lực cho các cảng hiện hữu và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của toàn khu vực phía Nam. Trục Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép là “xương sống” của siêu đô thị kinh tế, là “chìa khóa” mở cửa khu thương mại tự do - FTZ thế hệ mới dự kiến được thành phố triển khai trong thời gian tới.

Góp ý thêm cho định hướng phát triển của thành phố, ông Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh cho rằng, thành phố cần xác lập triết lý phát triển mới với cấu trúc 3 vùng, các hành lang động lực và đặc khu. Không gian đô thị được tổ chức theo mô hình đa cực, đa trung tâm, đa hành lang và đa trục phát triển, mở rộng theo nhiều hướng, mỗi hướng mở rộng đều đóng vai trò trục động lực cho tăng trưởng kinh tế-xã hội.

“TP. Hồ Chí Minh đặt ra mô hình đô thị nhiều chiều, gồm không gian mặt đất, không gian ngầm và không gian tầm thấp; tức là phát triển đa chiều để tận dụng được các hướng khác nhau”, ông Vũ phân tích rõ.

Tạo “khung xương” cho cấu trúc đa trung tâm

Để phát triển siêu đô thị đa trung tâm, TP. Hồ Chí Minh đã xác lập hệ thống các hành lang giao thông phát triển chiến lược đóng vai trò khung xương của cấu trúc không gian. Một định hướng mang tính đột phá là việc tổ chức phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng.

Theo đó, hành lang phía Đông được định hướng kết nối TP. Hồ Chí Minh với Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hình thành một cụm động lực tăng trưởng mới. Hành lang phía Tây và phía Nam sẽ tăng cường liên kết với ĐBSCL, mở rộng không gian phát triển về các khu vực còn nhiều dư địa. Vành đai 3 là một “đại dự án” liên kết với chiều dài 76,3 km, đi qua TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương (cũ) và Long An (cũ) với tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng, được kỳ vọng trở thành trục kết nối chiến lược của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Vành đai này sẽ liên thông các hành lang đô thị, khu công nghiệp, cụm cảng biển; rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics, giải tỏa áp lực giao thông nội đô và mở ra không gian phát triển mới cho cả vùng Đông Nam Bộ và các tỉnh ĐBSCL.

Cũng trong dịp lễ 30/4, thành phố cũng triển khai hàng loạt dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng về hạ tầng, giao thông, cảng biển kỳ vọng tạo cú hích mạnh mẽ cho tăng trưởng và định hình diện mạo “siêu đô thị” trong giai đoạn mới. Với cao tốc đô thị Hồ Tràm - Long Thành, vốn đầu tư khoảng 44.600 tỷ đồng, dài hơn 42km, quy mô 4-6 làn xe, dự kiến hoàn thành năm 2027. Đây là dự án đặc biệt quan trọng tạo nên tuyến hành lang ven biển phía Nam, nhằm kết nối đồng bộ giữa sân bay Long Thành với các khu vực du lịch biển như Long Hải - Phước Hải, Hồ Tràm - Bình Châu, đồng thời tạo trục giao thông chiến lược liên kết TP . Hồ Chí Minh - Biên Hòa - Long Thành - Vũng Tàu. Qua đó, tạo động lực cho kinh tế biển, logistics, du lịch và đô thị sinh thái. Trục Bắc - Nam cũng được quy hoạch như một hành lang công nghiệp - đô thị - dịch vụ xuyên suốt, kết nối toàn bộ không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh mở rộng.

Đáng kể nhất là cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ là công trình trọng điểm với tổng mức đầu tư lên tới 128.872 tỷ đồng, triển khai trên diện tích khoảng 571ha cũng dự kiến khởi công dịp 30/4. Dự án được quy hoạch hiện đại, đồng bộ, hướng đến đáp ứng các tiêu chuẩn cảng trung chuyển quốc tế quy mô lớn. Khi hoàn thành, dự án không chỉ nâng cao năng lực logistics mà còn góp phần đưa TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm trung chuyển hàng hải quan trọng của khu vực và quốc tế. Một trong những định hướng đột phá được nhấn mạnh là phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị (metro) và liên vùng. Các khu vực phát triển mới sẽ được tổ chức theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development) - phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.

Theo giới chuyên gia, TOD không chỉ là giải pháp kỹ thuật cho quy hoạch giao thông, mà còn là công cụ tái cấu trúc toàn bộ không gian đô thị. Mô hình này giúp giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo ra các trung tâm đô thị mới có mật độ và chức năng hợp lý hơn, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân. Đáng kể nhất là tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm được khởi công dịp 30/4 này với tổng vốn khoảng 46.300 tỷ đồng sẽ kết nối trực tiếp khu trung tâm TP. Hồ Chí Minh với khu đô thị mới Thủ Thiêm. Tuyến này là đoạn 2 của metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) đã được khởi công đầu năm 2026, góp phần hoàn thiện mạng lưới metro của thành phố.

Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Trần Quang Lâm cho biết, đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành hạ tầng khung giao thông đô thị, trong đó dự kiến đưa vào khai thác ít nhất 6 tuyến metro với tổng chiều dài khoảng 187 km, kết nối các trục lớn và liên kết với sân bay Long Thành.

“Các dự án hạ tầng giao thông, thời gian tới thành phố sẽ triển khai theo cơ chế cấp bách đối với một số dự án đầu tư công, đồng thời đẩy mạnh thực hiện các dự án theo phương thức đối tác công tư (PPP) nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về giao thông”, ông Lâm nói.

“Việc kiến trúc lại không gian phát triển đô thị lần này không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật quy hoạch, mà còn là tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển TP. Hồ Chí Minh, tận dụng hiệu quả các cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép để tạo lập một không gian phát triển mới, hiện đại, thông minh và bền vững. Không gian phát triển mới chính là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của thành phố trong tương lai. Thành phố cần chuyển mạnh từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị”, ông Ngân nói.

Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được khẳng định, TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển đô thị theo mô hình đa trung tâm trên toàn địa bàn mở rộng sau sáp nhập, hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với y tế chuyên sâu, giáo dục, đào tạo, đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ cao.

Minh Lâm

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/tp-ho-chi-minh-dinh-hinh-mo-hinh-sieu-do-thi-da-trung-tam-181395.html