Cán bộ xã Vật Lại kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất các dự án trọng điểm trên địa bàn.
Nhiều vướng mắc từ thực tiễn ở cơ sở
Công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng là khâu then chốt quyết định tiến độ các dự án hạ tầng. Tuy nhiên, thực tế triển khai tại nhiều địa phương cho thấy vẫn tồn tại không ít vướng mắc liên quan đến chính sách và điều kiện thực tế từng khu vực.
Tại xã Yên Xuân, Dự án xây dựng tuyến đường cao tốc Đại lộ Thăng Long (đoạn từ quốc lộ 21 đến cao tốc Hà Nội - Hòa Bình) qua địa bàn xã có tổng diện tích giải phóng mặt bằng hơn 406.242m², với 451 thửa đất. Đến đầu tháng 3-2026, địa phương đã bàn giao 39,05ha, đạt 96,13% diện tích cần giải phóng mặt bằng. Hiện còn khoảng 1,57ha với 24 thửa đất chưa được bàn giao do vướng mắc liên quan đến xác định nguồn gốc đất, phương án bồi thường hoặc các trường hợp vi phạm về đất đai...
Tại xã Thường Tín, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nguyễn Xuân Minh cho biết, địa phương đang tập trung giải phóng mặt bằng cho nhiều dự án lớn: Khu đô thị thể thao Olympic, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, dự án trục không gian quốc lộ 1A. Khối lượng công việc lớn trong khi các dự án liên quan đến nhiều hộ dân và diện tích đất rộng, nếu các bước về thu hồi, kiểm đếm, niêm yết... không được rút ngắn sẽ rất khó bảo đảm tiến độ.
Ở khu vực nội đô, khó khăn cũng không ít. Theo Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư - Hạ tầng phường Vĩnh Tuy Hoàng Anh Tuấn, dự án mở rộng đường Tam Trinh bị kéo dài nhiều năm do tồn đọng đơn thư và một số hộ dân chưa nhận tiền bồi thường theo quyết định trước đây. Gần đây, khi chính sách mới được ban hành với mức hỗ trợ cao hơn, một số hộ kiến nghị điều chỉnh phương án hoặc áp dụng chính sách mới... Tại phường Hồng Hà, công tác giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án đầu tư xây dựng cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo cũng gặp nhiều thách thức.
Riêng dự án đầu tư xây dựng cầu Tứ Liên có diện tích cần thu hồi trên địa bàn phường khoảng 293.821m² với 732 thửa đất và nhu cầu tái định cư 235 lô. Đến nay, phường đã phê duyệt 486 phương án bồi thường, thu hồi đất đối với 248 phương án và nhận bàn giao hơn 6.400m². Tuy nhiên, theo lãnh đạo phường, do đặc thù là khu vực đất bãi sông, nhiều diện tích người dân đã sử dụng lâu năm, chưa có hướng dẫn cụ thể về quản lý nên khó áp dụng chính sách khi thu hồi...
Đột phá chính sách để tháo gỡ điểm nghẽn
Thời gian qua, Trung ương và Hà Nội liên tục ban hành các cơ chế, chính sách mới nhằm tháo gỡ vướng mắc trong công tác thu hồi đất. Một bước ngoặt quan trọng là Nghị quyết số 254/2025/QH15 (ngày 11-12-2025) của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến thu hồi đất, bồi thường và tái định cư. Nghị quyết cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường trong một số trường hợp đặc biệt như dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp hoặc khi có trên 75% người sử dụng đất đồng ý. Quy định này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án. Nghị quyết cũng thay đổi cách tính giá đất bồi thường theo công thức bảng giá đất nhân với hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K), thay vì chỉ áp dụng giá đất cụ thể như trước. Việc điều chỉnh này giúp đất đai tiệm cận hơn với giá thị trường. Thời gian thực hiện các thủ tục thu hồi đất cũng được rút ngắn đáng kể.
Theo Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng, thành phố đã xây dựng và bổ sung nhiều cơ chế trên cơ sở phân cấp, ủy quyền của Chính phủ và Thủ tướng. Riêng dự án Vành đai 1, Hà Nội đã bổ sung 27 chính sách hỗ trợ người dân trong quá trình di dời, tái định cư. Người dân có thể lựa chọn giữa đất ở, nhà tái định cư hoặc căn hộ, phù hợp với nhu cầu thực tế...
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết: Để tháo gỡ vướng mắc về giá đất trong công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, Hà Nội đã ban hành Quyết định số 10/2026/QĐ-UBND ngày 18-1-2026, xác định mức bồi thường về đất theo hướng linh hoạt, phù hợp với từng loại dự án. Theo đó, mức bồi thường bằng tiền đối với đất bị thu hồi được quy định theo ba mức: Bằng 2 lần đối với các dự án lớn, quan trọng của Thủ đô; 1,5 lần đối với các dự án cấp bách, dự án tái thiết đô thị; 1 lần đối với các dự án còn lại. Việc phân cấp mức bồi thường theo nhóm dự án giúp tiệm cận giá trị thực tế của đất đai, tháo gỡ vướng mắc trong giải phóng mặt bằng... Ngoài ra, còn có nhiều chính sách ưu việt khác, như: Tăng mức hỗ trợ tiền thuê nhà tạm cư lên 2,5 triệu đồng/nhân khẩu/tháng; tăng mức thưởng bàn giao đất đúng tiến độ lên 10.000 đồng/m² đối với đất nông nghiệp; bổ sung cơ chế hỗ trợ đối với các trường hợp sử dụng đất nông nghiệp nhưng đã chuyển mục đích làm nhà ở hoặc công trình sản xuất từ nhiều năm trước… Đây là những tháo gỡ quan trọng cho các địa phương thuận lợi hơn trong quản lý đất đai.
Bạch Thanh