Ảnh minh họa
Những điểm mới mang tính bước ngoặt so với hiện hành
Dự thảo Nghị định mang đến 4 điểm mới quan trọng nhất, tác động trực tiếp đến bộ máy và quyền lợi của người hoạt động không chuyên trách (HĐKCT):
Thứ nhất, tăng vọt mức khoán quỹ phụ cấp. So với quy định hiện hành, dự thảo điều chỉnh tăng mạnh nguồn ngân sách khoán để chi trả phụ cấp cho 03 chức danh (Bí thư chi bộ, Trưởng thôn/Tổ trưởng TDP, Trưởng Ban công tác Mặt trận). Cụ thể:
Khu vực đặc thù (thôn từ 700 hộ, TDP từ 1.000 hộ, xã trọng điểm quốc phòng, biên giới, hải đảo): Tăng từ 6,0 lần lên 8,0 lần mức lương cơ sở.
Các thôn, TDP còn lại: Tăng từ 4,5 lần lên 6,5 lần mức lương cơ sở. Điểm mới ưu việt là UBND cấp tỉnh sẽ căn cứ vào đây để trình HĐND quy định mức phụ cấp cho từng chức danh, bảo đảm tương quan hợp lý với mức lương bậc 1 của chuyên viên.
Thứ hai, chính thức luật hóa Bảo hiểm xã hội bắt buộc. Hiện tại, người HĐKCT ở thôn, TDP không thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH. Dự thảo mới đã thay đổi hoàn toàn điều này: Người HĐKCT sẽ được thực hiện chế độ BHXH bắt buộc và BHYT. Mức khoán quỹ (8,0 hoặc 6,5 lần) đã bao gồm hỗ trợ đóng bảo hiểm. Các địa phương phải chủ động bố trí kinh phí để đóng hoặc truy đóng kịp thời ngay khi Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực (từ 01/7/2025).
Thứ ba, quy định chi tiết tiêu chí quy mô để sáp nhập theo 7 vùng miền. Thay vì quy định chung chung, dự thảo áp dụng tiêu chuẩn số hộ gia đình phù hợp với đặc thù từng vùng. Ví dụ: Hà Nội và TP.HCM yêu cầu thôn từ 500 hộ, TDP từ 700 hộ; nhưng vùng Trung du và Miền núi phía Bắc chỉ yêu cầu thôn từ 150 hộ, TDP từ 300 hộ.
Thứ tư, chuyển giao triệt để thẩm quyền về cấp xã. Thay vì HĐND cấp tỉnh quyết định như trước đây, dự thảo giao toàn quyền quyết định thành lập, sáp nhập, giải thể, đổi tên thôn, TDP cho HĐND cấp xã (hoặc UBND cấp xã nơi không có HĐND).
Giải quyết triệt để "điểm nghẽn" thực tiễn
Theo Bộ Nội vụ, dự thảo Nghị định ra đời nhằm giải quyết trực tiếp những bất cập và áp lực khổng lồ đang đè nặng lên hệ thống chính quyền cơ sở.
Về mặt bộ máy, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bình quân số thôn/TDP trên mỗi xã dự kiến tăng đột biến từ 9 lên tới 27 thôn/TDP. Sự phình to này gây áp lực quản lý cực lớn. Dự thảo giải quyết bất cập này bằng việc siết chặt lại quy mô theo vùng miền, bắt buộc nhập nguyên trạng các thôn, TDP chưa đạt chuẩn để tinh gọn đầu mối. Đặc biệt, nút thắt về thủ tục hành chính rườm rà được tháo gỡ hoàn toàn khi quyền sáp nhập, đổi tên được giao thẳng cho cấp xã tự chủ, tự quyết.
Về quyền lợi, với 268.722 người HĐKCT đang làm việc (tiêu tốn khoảng 11.316 tỷ đồng/năm), khối lượng công việc của họ sau khi sáp nhập thôn, TDP sẽ tăng lên rất nhiều. Chế độ hiện tại không còn đủ sức giữ chân và tạo động lực. Chính sách tăng quỹ phụ cấp và đóng BHXH bắt buộc chính là sự bảo đảm tốt hơn, công bằng hơn so với hiện tại, giúp họ an tâm cống hiến, có lương hưu khi về già.
Đồng thời, dự thảo cũng giải quyết triệt để bài toán nhân sự dôi dư, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau: Những cán bộ cơ sở phải nghỉ việc do sáp nhập sẽ được hưởng trọn vẹn chế độ, chính sách theo quy định của Chính phủ về tinh giản biên chế.
Trần Hương