TS. Tô Hoài Nam: Nghị quyết 79 tái định vị vai trò kinh tế nhà nước

2 giờ trướcBài gốc

Nghị quyết số 79-NQ/TW vừa được Bộ Chính trị ban hành mở ra không gian phát triển cho kinh tế nhà nước… chia sẽ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) đã chia sẻ các thông tin và ý nghĩa của Nghị quyết số 79-NQ/TW.

Theo Nghị quyết 79-NQ/TW, kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, giữ vai trò dẫn dắt, mở đường. Ảnh: TTXVN

Kiến tạo không gian phát triển cho nền kinh tế

- Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa của việc ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước trong bối cảnh hiện nay?

TS. Tô Hoài Nam: Như chúng ta thấy, điểm đặc biệt của Nghị quyết 79-NQ/TW không nằm ở việc khẳng định lại vai trò của kinh tế nhà nước, điều đã được nêu trong nhiều văn kiện trước đây mà ở chỗ, đặt ra yêu cầu tái định vị vai trò này trong một cấu trúc phát triển rất mới.

Thực tiễn cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ đã đi đến giới hạn. Trong bối cảnh đó, nếu kinh tế nhà nước vẫn tiếp tục vận hành theo logic cũ, vừa làm kinh doanh thông thường, vừa gánh nhiệm vụ chính trị, xã hội không những khó tạo động lực mới mà còn làm triệt tiêu nguồn lực.

Chính vì vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79 có thể hiểu là một bước chuyển tư duy mang tính cấu trúc: từ chỗ coi kinh tế nhà nước là khu vực “nắm giữ nhiều nguồn lực” sang khu vực chịu trách nhiệm kiến tạo không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế. Đây là sự điều chỉnh quan trọng, xuất phát trực tiếp từ những vướng mắc kéo dài trong thực tiễn tổ chức và vận hành khu vực này.

- Nghị quyết xác định rõ: kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, giữ vai trò dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao?

TS. Tô Hoài Nam: Quan điểm kinh tế nhà nước phải tiên phong, dẫn dắt và mở đường, nếu nhìn sâu, không phải là yêu cầu làm thay khu vực tư nhân, mà là đi trước trong việc giải quyết những bài toán mà thị trường tự thân chưa hoặc không thể giải quyết. Đó là các lĩnh vực có tính nền tảng và lan tỏa cao, đòi hỏi đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, rủi ro cao nhưng lại quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của quốc gia, như hạ tầng chiến lược, năng lượng, công nghiệp nền tảng, dữ liệu, chuyển đổi số quốc gia, công nghệ lõi.

Việc Nghị quyết nhấn mạnh khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu cho thấy kinh tế nhà nước được kỳ vọng đóng vai trò “người mở đường công nghệ”. Tuy nhiên, thực tiễn đòi hỏi khu vực được giao nhiệm vụ đi đầu trong đổi mới phải thoát khỏi cơ chế quản lý rủi ro rất chặt, thậm chí mang tính “phòng thủ”, khiến động lực sáng tạo bị suy giảm.

Điểm then chốt quyết định tính khả thi của Nghị quyết 79 nằm ở cải cách thể chế nội tại của kinh tế nhà nước, nếu không phân định rõ ràng giữa yếu kém quản lý với rủi ro tất yếu của đổi mới sáng tạo; nếu không gắn quyền hạn thực chất với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu; thì kinh tế nhà nước rất khó để thực hiện vai trò tiên phong một cách thực chất.

Trước mắt, việc cấp bách là cần đổi mới căn bản cơ chế quản trị doanh nghiệp nhà nước, chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị theo chuẩn mực thị trường; đồng thời, thiết kế cơ chế cho phép doanh nghiệp nhà nước chấp nhận rủi ro có kiểm soát, gắn trách nhiệm người đứng đầu với hiệu quả đổi mới.

TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

Tập trung nguồn lực vào “cực tăng trưởng” có sức lan tỏa

- Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu có 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Theo ông, để đạt được mục tiêu này, cần có những giải pháp đồng bộ nào?

TS. Tô Hoài Nam: Mục tiêu đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp lọt vào Top 500 doanh nghiệp thế giới là mục tiêu cao, nhưng khả thi nếu được triển khai đúng cách.

Từ thực tiễn, có thể thấy, vấn đề không nằm ở thiếu nguồn lực, mà ở cách thức phân bổ và sử dụng nguồn lực. Việc tái cơ cấu cần tập trung vào hình thành một số tập đoàn nhà nước thực sự mạnh, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế, thay vì duy trì quá nhiều doanh nghiệp quy mô trung bình, hiệu quả hạn chế.

Nếu nhìn ở góc độ sâu hơn, Việt Nam không thiếu doanh nghiệp nhà nước lớn, nhưng lại có rất ít những doanh nghiệp thực sự mạnh về công nghệ, quản trị và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị.

Vì vậy, giải pháp cốt lõi không chỉ là dồn thêm vốn, mà là tái cấu trúc danh mục đầu tư, tập trung nguồn lực vào những “cực tăng trưởng” có sức lan tỏa cao; chấp nhận thu hẹp hoặc rút lui khỏi những lĩnh vực mà khu vực tư nhân làm tốt hơn. Đồng thời giải quyết triệt để “điểm nghẽn con người”.

- Nghị quyết cũng nêu rõ chủ trương khuyến khích khu vực tư nhân và các tổ chức xã hội tham gia cung ứng dịch vụ sự nghiệp công; mở rộng và nâng cao hiệu quả cơ chế hợp tác công – tư trong các lĩnh vực dịch vụ sự nghiệp công có khả năng cạnh tranh, ông đánh giá thế nào về định hướng này?

TS. Tô Hoài Nam: Nếu nhìn từ thực tiễn, đây chính là cách để giải bài toán “vừa thiếu nguồn lực, vừa thiếu hiệu quả” trong nhiều lĩnh vực dịch vụ công hiện nay. Tuy nhiên, để chủ trương này không dừng ở khẩu hiệu, Nhà nước phải chuyển từ tư duy trực tiếp cung ứng sang tư duy thiết kế thể chế và giám sát chất lượng.

Theo tôi, để chủ trương này thực sự khả thi, cần có khung pháp lý rõ ràng, minh bạch về đặt hàng, đấu thầu, hợp tác công tư (PPP) trong dịch vụ công. Đây không chỉ là giải pháp giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước, mà quan trọng hơn, là cách để khai thác hiệu quả nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng dịch vụ công, tạo thêm dư địa phát triển cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam.

Trong cấu trúc đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò trụ cột bảo đảm ổn định, định hướng và công bằng xã hội; khu vực tư nhân, nhất là là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trở thành lực lượng thực thi linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả. Đây chính là điểm giao thoa quan trọng giữa phát triển kinh tế nhà nước và phát triển kinh tế tư nhân, nếu được tổ chức tốt sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng.

- Xin cảm ơn ông!

Theo TS. Tô Hoài Nam, Nghị quyết 79-NQ/TW thực sự trở thành “kim chỉ nam” cho cải cách kinh tế nhà nước; là thước đo chuyển mình từ “người giữ nguồn lực” sang “người tạo động lực phát triển”; dẫn dắt, hỗ trợ và kích hoạt các khu vực kinh tế khác cùng phát triển trong cấu trúc tăng trưởng mới, hiện đại, bền vững hơn cho kinh tế nhà nước.

Bảo Thoa

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/ts-to-hoai-nam-nghi-quyet-79-tai-dinh-vi-vai-tro-kinh-te-nha-nuoc-438785.html