TS. Trần Văn Khải: Nhiều cơ hội mở ra cho Việt Nam tự chủ chiến lược

3 giờ trướcBài gốc

TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khẳng định trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.

Nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế

- Mục tiêu “tự chủ chiến lược, tự cường” đã được xác định trong chủ đề của Đại hội XIV của Đảng. Theo ông, mục tiêu này phản ánh những yêu cầu mới nào đối với mô hình tăng trưởng và năng lực nội sinh của nền kinh tế Việt Nam?

TS. Trần Văn Khải: Mục tiêu “tự chủ chiến lược, tự cường” đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới sâu sắc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Trước hết, kinh tế Việt Nam phải phát triển theo hướng độc lập, tự chủ và có khả năng chống chịu cao. Điều này đòi hỏi một nền kinh tế có thể đứng vững trước biến động bên ngoài, tự đáp ứng các nhu cầu thiết yếu và tự điều tiết được chuỗi cung ứng của mình.

TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội. Ảnh: Q.N

Nền kinh tế tự chủ phải đủ nội lực để hoạch định con đường phát triển dựa trên lợi ích quốc gia, không để phụ thuộc hay bị chi phối bởi sức ép bên ngoài. Từ đó, mô hình tăng trưởng mới cần chuyển đổi mạnh mẽ từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy năng suất, chất lượng, hiệu quả làm thước đo chủ đạo thay vì chạy theo số lượng.

Cơ cấu kinh tế phải tái định hình theo hướng hiện đại, xanh và số hóa, hình thành các chuỗi giá trị tự chủ trong nước. Việt Nam cần giảm phụ thuộc vào lao động giá rẻ và vốn ngoại, thay vào đó dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo để tạo động lực tăng trưởng bền vững.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải trở thành động lực chính thúc đẩy phát triển, qua đó nâng cao năng lực nội sinh và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế. Có nghĩa là trí tuệ và sáng tạo của con người Việt Nam, nguồn lực nội sinh quan trọng nhất, phải được phát huy tối đa. Khi mô hình tăng trưởng đáp ứng những yêu cầu mới này, nền kinh tế sẽ đủ sức tự lực, tự cường, chủ động vươn lên, bảo đảm cho đất nước phát triển nhanh và bền vững trong mọi hoàn cảnh.

- Ông đánh giá gì về các cơ hội cũng như lợi thế của Việt Nam trong việc hiện thực hóa mục tiêu “tự chủ chiến lược, tự cường” trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng?

TS. Trần Văn Khải: Theo tôi, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội thuận lợi để hiện thực hóa mục tiêu “tự chủ chiến lược, tự cường” trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Trước hết, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ nhưng chủ động hội nhập giúp ta có quan hệ rộng mở, là đối tác tin cậy của cộng đồng quốc tế. Điều này, tạo điều kiện thuận lợi để tranh thủ các nguồn lực bên ngoài bình đẳng, cùng có lợi.

Mạng lưới các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đem lại cơ hội mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ hiện đại và dòng vốn chất lượng cao - những “xung lực” quốc tế mà Việt Nam có thể tận dụng phục vụ lợi ích phát triển quốc gia.

Chẳng hạn, khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình, Việt Nam nổi lên như một điểm đến hấp dẫn, mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực. Đây là cơ hội lớn để chúng ta nâng tầm vị thế, nhưng cũng là phép thử về khả năng tự chủ. Chỉ khi làm chủ được nguồn lực nội sinh, công nghệ và thị trường trong nước, ta mới có thể tự tin hội nhập mà không lo biến động bên ngoài.

Về lợi thế, Việt Nam có nền chính trị - xã hội ổn định, sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, tạo tiền đề vững chắc cho các chiến lược dài hạn. Truyền thống tự lực tự cường hun đúc qua lịch sử là một tài sản tinh thần vô giá, giúp chúng ta luôn tự tin, bản lĩnh trong hội nhập. Chất lượng nguồn nhân lực ngày càng được nâng cao, tầng lớp doanh nghiệp bản địa trưởng thành hơn sau 40 năm đổi mới. Đặc biệt, khát vọng phát triển hùng cường, thịnh vượng đang lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Tôi cho rằng, chính tinh thần dân tộc đoàn kết, ý chí vươn lên của người Việt Nam là lợi thế nội sinh nổi trội nhất. Kết hợp các lợi thế đó với vị thế quốc tế ngày càng cao, chúng ta có đủ tự tin để vừa hội nhập sâu rộng, vừa giữ vững độc lập tự chủ, biến cơ hội toàn cầu thành động lực cho phát triển tự cường của đất nước.

3 đột phá chiến lược bảo đảm tăng trưởng

- Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính. Quan điểm của ông như thế nào về vấn đề này?

TS. Trần Văn Khải: Tôi hoàn toàn tán thành và cho rằng đây là một định hướng chiến lược đúng đắn, kịp thời cho phát triển đất nước. Thực tế 40 năm đổi mới cho thấy mô hình tăng trưởng dựa vào vốn và lao động giá rẻ đã tới hạn; nếu cứ đi theo lối mòn cũ, chúng ta khó bứt phá để đạt mục tiêu thành nước phát triển vào năm 2045.

Khoa học và công nghệ là “chìa khóa vàng” để Việt Nam chuyển mình lên nấc thang phát triển cao hơn. Ảnh: Q.N

Việc Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định mô hình tăng trưởng mới phải lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ đạo thể hiện tầm nhìn nhạy bén của Đảng trước đòi hỏi của thời đại. Khoa học và công nghệ, cùng với sáng tạo chính là “chìa khóa vàng” để Việt Nam chuyển mình lên nấc thang phát triển cao hơn.

Khi coi đây là động lực trung tâm, chúng ta sẽ thúc đẩy được tăng năng suất lao động, tạo ra các ngành nghề mới có giá trị gia tăng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là một yếu tố thúc đẩy mà đã trở thành biến số nội sinh quyết định bản chất và tốc độ tăng trưởng trong kỷ nguyên 4.0.

Quan điểm này phù hợp với xu thế chung: Những quốc gia biết lấy đổi mới sáng tạo làm động lực đều vươn lên mạnh mẽ. Hơn nữa, Việt Nam có nền tảng là nguồn nhân lực trẻ, nhanh nhạy với công nghệ và một hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đang phát triển sôi động. Nhiều doanh nghiệp công nghệ của ta đã tiên phong bắt kịp xu hướng mới, chứng minh trí tuệ Việt Nam đủ sức làm chủ những lĩnh vực hiện đại.

Đảng và Nhà nước cũng ban hành nhiều chủ trương, chính sách mang tính đột phá để thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo như Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã nâng đầu tư cho khoa học công nghệ lên mức xấp xỉ 3% GDP, chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang Nhà nước đặt hàng, thu hút nhân tài công nghệ về thực hiện các dự án quốc gia trọng điểm.

Tất cả cho thấy quyết tâm biến khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực chính của tăng trưởng. Tôi tin rằng, với định hướng đúng đắn và quyết tâm cao, việc xác lập mô hình tăng trưởng dựa trên trí tuệ và sáng tạo sẽ là bệ phóng vững chắc, đưa kinh tế Việt Nam “tiến mạnh” và bứt phá trong kỷ nguyên mới.

- Để xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự cường, hướng tới mục tiêu xây dựng một đất nước phát triển, hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc, ông có kiến nghị gì về cơ chế chính sách?

TS. Trần Văn Khải: Để hiện thực hóa một nền kinh tế tự chủ, tự cường, theo tôi, cần triển khai đồng bộ những cơ chế, chính sách mang tính đột phá sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa một cách đồng bộ, hiện đại. Thể chế, pháp luật thông thoáng, minh bạch sẽ tạo môi trường thuận lợi giải phóng mọi nguồn lực cho phát triển.

Đảng ta coi hoàn thiện thể chế là “đột phá của đột phá”, bởi lẽ một hệ thống thể chế hiệu quả vừa bảo đảm ổn định vĩ mô, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và công bằng xã hội. Cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình, chống tham nhũng, tiêu cực. Bộ máy quản trị tinh gọn, liêm chính sẽ bảo đảm mọi chủ trương đúng đắn đi vào cuộc sống, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ hai, tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xem đây là trung tâm của chiến lược tự cường. Chính sách giáo dục, đào tạo phải đổi mới căn bản theo hướng mở và gắn với nhu cầu thực tiễn; đặc biệt chú trọng đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, năng lượng mới...

Đồng thời, cần có cơ chế đãi ngộ xứng đáng để thu hút và trọng dụng nhân tài, bao gồm chuyên gia giỏi và người Việt Nam ở nước ngoài. Dự thảo Văn kiện XIV cũng nhấn mạnh: Phải “đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài; khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”. Khi nhân tài được tôn trọng và người lao động được trang bị kỹ năng cao, chúng ta sẽ có nguồn lực con người dồi dào để kiến tạo phát triển bền vững.

Thứ ba, ưu tiên đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, nhất là hạ tầng số và hạ tầng năng lượng. Hạ tầng được nâng cấp sẽ là nền tảng vật chất vững chắc giúp tăng năng suất lao động, đồng thời tạo động lực trực tiếp cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Song song với đó, cơ chế, chính sách cần bảo đảm tự chủ trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, lương thực, tài chính, công nghệ và dữ liệu số, coi đây là nền tảng mới của an ninh quốc gia trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động.

Tóm lại, ba đột phá chiến lược về thể chế, nhân lực, hạ tầng chính là những động lực nội sinh chủ yếu bảo đảm tăng trưởng nhanh, bền vững và tự chủ. Khi các cơ chế, chính sách nêu trên được thực thi đồng bộ và hiệu quả, chúng ta sẽ tạo dựng được nền móng vững chắc để đưa đất nước vươn lên phát triển, hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc như mục tiêu đã đề ra.

- Xin cảm ơn ông!

TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh, với quyết tâm của Đảng, sự đồng lòng của toàn dân, Việt Nam sẽ từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển tự chủ, tự cường trong tương lai gần.

Quỳnh Nga (thực hiện)

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/ts-tran-van-khai-nhieu-co-hoi-mo-ra-cho-viet-nam-tu-chu-chien-luoc-439420.html