Từ chuyện bé Pam: Đâu là ranh giới giữa chia sẻ cuộc sống và khai thác hình ảnh trẻ em?

2 giờ trướcBài gốc

Mới đây, nhân việc bé Pam, 4 tuổi, trở thành “CMO - Chief Milk Officer” của một nhãn sữa, cộng với việc trên mạng xã hội lan truyền bản danh sách dài về những “công việc” mà bố mẹ bé Pam nhận có liên quan đến bé (bé xuất hiện trong các hình ảnh, video có giới thiệu sản phẩm chẳng hạn), nhiều cư dân mạng đã tranh luận: Đâu là ranh giới giữa việc ghi lại cuộc sống thường ngày và khai thác hình ảnh trẻ em, thậm chí là bắt trẻ em lao động trái quy định của pháp luật?

Câu hỏi này được đặt ra cũng là dễ hiểu, vì hiện nay, việc chia sẻ hình ảnh, video về con cái trên mạng xã hội ngày càng phổ biến và các nội dung về gia đình cũng dễ thu hút sự quan tâm.

Nhiều cư dân mạng tranh luận về việc bé Pam dường như xuất hiện trong nhiều nội dung có yếu tố quảng cáo. Ảnh: Facebook.

Trước hết, pháp luật quy định thế nào?

Tại Việt Nam, quyền của trẻ em được quy định rõ ràng. Theo Luật Trẻ em 2016, ở Điều 21 nêu: “Trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”. Còn ở Điều 26: “Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị bóc lột sức lao động; không phải lao động trước tuổi, quá thời gian hoặc làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo quy định của pháp luật; không bị bố trí công việc hoặc nơi làm việc có ảnh hưởng xấu đến nhân cách và sự phát triển toàn diện của trẻ em”. Và Điều 87 quy định trẻ em được bảo vệ hình ảnh, thông tin về đời sống riêng tư.

Ở góc độ môi trường số, Nghị định 13/2023/NĐ-CP, Điều 20 cũng quy định: “Xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em luôn được thực hiện theo nguyên tắc bảo vệ các quyền và vì lợi ích tốt nhất của trẻ em”.

Nghị định 56/2017/NĐ-CP (Quy định chi tiết một số điều của Luật Trẻ em) cũng nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình trong việc bảo vệ trẻ khỏi các nguy cơ trên môi trường mạng.

Điều 21 trong Luật Trẻ em 2016. (Ảnh chụp màn hình).

Ở Việt Nam và nhiều nước khác, thông tin về trẻ em được coi là dữ liệu nhạy cảm, cần được bảo vệ chặt chẽ. Tức là hình ảnh, video của trẻ không nên bị sử dụng tùy tiện, đặc biệt trong các mục đích thương mại, mà nếu cha mẹ sử dụng phải là vì lợi ích của trẻ.

Có thể thấy, mặc dù đã có quy định về bảo vệ trẻ em, bảo vệ dữ liệu trẻ em, đảm bảo trẻ không bị bóc lột sức lao động..., nhưng trong thực tế, ranh giới giữa “chia sẻ” và “khai thác” hình ảnh trẻ - hoặc cho trẻ tham gia vào nhiều hoạt động - không phải lúc nào cũng rõ ràng. Bởi vì với nhiều bậc phụ huynh, việc cho con tham gia vào các hoạt động có yếu tố quảng cáo cũng vẫn là có lợi cho trẻ. Nhiều cư dân mạng cũng cho rằng trẻ em tham gia các sự kiện còn có thể rất vui chứ không sao cả.

Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở việc “có được đăng ảnh trẻ hay không”, mà nằm ở cách đăng và mục đích đăng nữa. Việc chia sẻ một vài khoảnh khắc đời thường thường không gây tranh cãi, nhưng khi nội dung có liên quan đến trẻ xuất hiện dày đặc, có yếu tố dàn dựng hoặc gắn với quảng cáo, rồi trẻ thường xuyên tham gia các sự kiện quảng bá..., thì ranh giới bắt đầu trở nên mờ đi. Khi đó, câu hỏi quan trọng không còn là “có sự đồng ý của cha mẹ hay chưa”, mà là liệu việc này có thực sự vì lợi ích của trẻ hay không, vì ít nhất, quyền riêng tư của trẻ trong tương lai có thể sẽ bị ảnh hưởng.

Ryan Kaji - một trong những "kid influencer" đời đầu. Ảnh: Ryan Kaji.

Ở nước ngoài, cũng có những trẻ nổi tiếng từ nhỏ và thường xuyên xuất hiện trên mạng, nhưng khi lớn lên lại cảm thấy “sợ” vì thấy mình không có sự riêng tư. Hoặc cũng có người như Ryan Kaji - một trong những “kid influencer” (trẻ em có sức ảnh hưởng) đầu tiên, từng được coi là cậu bé nổi tiếng nhất thế giới với kênh Ryan’s Toys Review (giờ thành Ryan’s World) - cũng có lần nói, tuy cậu không hối tiếc gì về việc nổi tiếng từ khi còn nhỏ, nhưng giờ lớn rồi cũng muốn dành nhiều thời gian hơn cho chính mình và những sở thích riêng, và thích “sống chậm” hơn.

Các chuyên gia về giáo dục và tâm lý trẻ em thường bày tỏ sự lo lắng vì dù sau này những trẻ em nổi tiếng trên mạng đó có được hưởng lợi hay không, có hối hận vì “tuổi thơ khác biệt” hay không, thì vẫn có một sự thật là: Bố mẹ cho các em “hoạt động” trên mạng xã hội từ trước khi các em có thể hoàn toàn hiểu, lựa chọn hoặc đồng ý.

Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh cân nhắc một số điều trước khi đăng tải nội dung về con hoặc cho con tham gia các hoạt động quảng cáo: Nội dung có tôn trọng sự riêng tư của trẻ hay không, có thể gây ảnh hưởng lâu dài không. Quan trọng hơn nữa, khi trẻ đủ lớn, việc lắng nghe ý kiến của chính các em cũng là điều cần thiết.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng phổ biến, câu chuyện về bé Pam - và nhiều em bé khác - không chỉ là chuyện của một gia đình mà phản ánh xu hướng rộng hơn, đồng thời nhấn mạnh hơn về vai trò, trách nhiệm của người lớn trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ.

Thục Hân

Nguồn HHT : https://hoahoctro.tienphong.vn/tu-chuyen-be-pam-dau-la-ranh-gioi-giua-chia-se-cuoc-song-va-khai-thac-hinh-anh-tre-em-post1834004.tpo