Từ Đại hội XIII đến Đại hội XIV: Dấu ấn giáo dục nghề nghiệp

15 giờ trướcBài gốc

Giờ học tin của sinh viên Trường Cao đẳng Sơn La. Ảnh minh họa: INT

Phát huy kết quả đạt được, nhiệm kỳ mới đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, gắn đào tạo với thị trường lao động và chuyển đổi số, tạo động lực phát triển bền vững.

Dấu ấn đột phá của giáo dục nghề nghiệp

GS.TSKH Dương Quý Sỹ - Ủy viên Hội đồng Quốc gia giáo dục và phát triển nhân lực, Chủ tịch Hội đồng Trường Cao đẳng Y tế Lâm Đồng, nhận định: Giai đoạn 2021 - 2025, giáo dục nghề nghiệp được Đảng, Nhà nước xác định là một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia, giữ vai trò trực tiếp đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Định hướng này được thể hiện nhất quán, rõ nét trong Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Cùng với đó, các kết luận, chỉ thị của Bộ Chính trị và Ban Bí thư về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã khẳng định giáo dục nghề nghiệp giữ vị trí then chốt trong đào tạo đội ngũ lao động kỹ thuật, góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trên cơ sở đó, Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định rõ mục tiêu nâng cao chất lượng, hiệu quả, từng bước tiệm cận trình độ khu vực và quốc tế.

Trong giai đoạn hậu Covid-19 và hiện nay, giáo dục nghề nghiệp đã đạt nhiều thành tựu nổi bật trong phân luồng học nghề và cơ hội việc làm sau đào tạo, đào tạo nghề theo cơ cấu chuyển dịch nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đào tạo nguồn nhân lực có khả năng thích ứng và tính cạnh tranh cao.

Bên cạnh đó, hệ thống giáo dục nghề nghiệp thực sự đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị sang “tinh thần phục vụ và giám sát”, chuyển đổi số toàn diện, phát triển mô hình quản trị tinh gọn, chú trọng chất lượng đào tạo kỹ năng nghề nhằm đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực tay nghề cao.

Đặc biệt, việc sáp nhập Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp về Bộ GD&ĐT thành Cục Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên và Quốc hội thông qua Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) là những cột mốc quan trọng, tiền đề cho giáo dục nghề nghiệp tiếp tục phát triển vượt bậc, tạo đột phá trong giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến 2045.

Một số kết quả nổi bật cụ thể trong giáo dục nghề nghiệp được GS.TSKH Dương Quý Sỹ nhấn mạnh gồm: Hệ thống giáo dục nghề nghiệp được củng cố, sắp xếp tinh gọn, hoạt động hiệu quả; chất lượng đào tạo nghề được nâng cao, tiệm cận với khu vực châu Á; gắn kết giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp có bước đột phá, thực chất; Việt Nam giành thành tích nổi bật về kỹ năng nghề ở khu vực và quốc tế; chuyển đổi số, đổi mới phương thức đào tạo, nâng cao vị thế giáo dục nghề nghiệp và hội nhập quốc tế mạnh mẽ.

Cũng đánh giá cao kết quả giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021 - 2025, ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội, cho rằng, Nghị Quyết số 29-NQ/TW tác động mạnh mẽ, tích cực đến phát triển giáo dục nghề nghiệp - từ thể chế, mạng lưới đến chất lượng đào tạo, kết nối thị trường lao động.

Thứ nhất, hoàn thiện chiến lược phát triển dài hạn và thể chế quản lý. Giai đoạn 2021 - 2025, Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp đến năm 2030, tầm nhìn 2045, xác định rõ vị trí giáo dục nghề nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân và trong phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Các mục tiêu số lượng, phân bổ mạng lưới cơ sở, tỷ lệ lao động có chứng chỉ kỹ năng nghề được thể chế hóa.

Thứ hai, mở rộng quy mô và tiếp cận đào tạo nghề. Một trong những thành tựu nổi bật là quy mô tuyển sinh và mạng lưới cơ sở đào tạo được mở rộng mạnh mẽ. Theo kế hoạch, số lượng cơ sở giáo dục nghề nghiệp được mở rộng tạo điều kiện cho khoảng 2,5 - 2,7 triệu học viên/năm vào 2025, với mục tiêu tiếp tục tăng lên 3,8 - 4 triệu/năm vào 2030.

Điều này phản ánh nỗ lực thu hút học sinh phổ thông và lao động trưởng thành tham gia các chương trình đào tạo nghề. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã tích cực đổi mới nội dung, cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt trong các ngành công nghệ số, kỹ thuật, cơ khí tự động hóa, logistics, dịch vụ chất lượng cao.

Thứ ba, nâng cao chất lượng đào tạo và kết nối thị trường lao động. Tỷ lệ học viên sau đào tạo tìm được việc làm tăng lên đáng kể, nhiều nơi đạt khoảng 88% và cao hơn ở các cơ sở uy tín, với tỷ lệ việc làm đúng nghề đào tạo cũng tương đối cao. Việc này là kết quả của gắn kết chặt chẽ hơn giữa các cơ sở đào tạo với doanh nghiệp và thị trường lao động, áp dụng cơ chế đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp, tổ chức thực hành thực tế, đặt hàng đào tạo, hỗ trợ tìm việc.

Hệ thống chuẩn kỹ năng nghề quốc gia được tiếp tục xây dựng, ưu tiên cho các nghề trọng điểm, góp phần minh bạch hóa chất lượng đầu ra và tăng tính cạnh tranh của lao động Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới phương pháp đào tạo. Chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp được triển khai thông qua việc xây dựng nền tảng học trực tuyến, dữ liệu quản lý học viên, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và đánh giá kỹ năng.

Việc áp dụng công nghệ số được coi là một trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, mở rộng tiếp cận giáo dục nghề trong bối cảnh kinh tế số. Đặc biệt, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW càng củng cố thêm cho chiến lược đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mạnh mẽ trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Sinh viên Trường Cao đẳng Dược Hà Nội. Ảnh: NTCC

Hoàn thiện cơ sở pháp lý, cơ cấu lại mạng lưới, nâng cao chất lượng

Tại Báo cáo tổng kết công tác năm 2025, nhiệm kỳ 2021 - 2025, định hướng công tác nhiệm kỳ 2026 - 2030 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của ngành Giáo dục, Bộ GD&ĐT xác định nhiệm vụ quan trọng trong thời gian tới với giáo dục nghề nghiệp là đổi mới, nâng cao chất lượng, tập trung chỉ đạo tuyển sinh và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Cùng đó, Bộ GD&ĐT xác định chú trọng đào tạo nhân lực chất lượng cao, các ngành, lĩnh vực trọng điểm, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Đẩy mạnh đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề cho người lao động, nhất là ở những địa bàn, khu vực kinh tế trọng điểm, tập trung đông các khu công nghiệp, thúc đẩy đào tạo lao động có trình độ tay nghề cao.

Dưới góc độ chuyên môn, ông Nguyễn Thế Lực đề xuất, nhiệm kỳ tới tập trung vào các nhóm nhiệm vụ trọng điểm sau đối với giáo dục nghề nghiệp:

Một là, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao tự chủ cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 có hiệu lực từ 1/1/2026 là cơ sở để tạo đột phát trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt về cơ chế tự chủ tài chính, tự chủ đào tạo và quyền hợp tác quốc tế của các cơ sở đào tạo.

Cơ chế phân cấp quản lý được tối ưu để giảm thủ tục hành chính, tăng quyền tự quyết cho các cơ sở trong xây dựng chương trình, tuyển dụng giảng viên và liên kết doanh nghiệp. Việc đẩy mạnh phân quyền, tự chủ không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, mà còn giúp cơ sở giáo dục nghề nghiệp linh hoạt hơn trước biến động thị trường lao động.

Hai là, cơ cấu lại mạng lưới và nâng cao chất lượng đào tạo. Mạng lưới giáo dục nghề nghiệp cần chú trọng vào chất lượng hơn số lượng. Điều này có thể thực hiện thông qua sáp nhập, nâng cấp, phân loại và tiêu chuẩn hóa các cơ sở đào tạo dựa trên năng lực đào tạo, nhu cầu thị trường, cơ hội việc làm địa phương.

Đồng thời, chương trình đào tạo cần được cập nhật kịp thời với các xu hướng công nghệ mới như AI, IIoT, tự động hóa, kinh doanh số, logistics xanh và năng lượng tái tạo. Một hệ thống đánh giá chất lượng độc lập, minh bạch, chuẩn hóa quốc tế là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo đầu ra lao động đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

Ba là, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp - đào tạo kép và thực tập nghề. Một trong những điểm tích cực trong Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) là vai trò của doanh nghiệp trong đào tạo nghề, việc gắn kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp phải là nòng cốt của chiến lược phát triển nhân lực.

Mô hình đào tạo kép, thực hành tại doanh nghiệp và tham gia xây dựng chương trình đào tạo sẽ giúp học viên có kỹ năng thực tế ngay khi ra trường. Các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp tham gia đào tạo (thuế, hỗ trợ thiết bị, đào tạo giảng viên) đã được đưa vào Luật nhằm tạo động lực bền vững.

Bốn là, phát triển đội ngũ giảng viên chất lượng cao. Giảng viên dạy nghề không chỉ là người truyền dạy kỹ năng, mà còn phải cập nhật công nghệ, phương pháp giảng dạy hiện đại, gắn với nhu cầu doanh nghiệp. Chính sách thu hút, đãi ngộ, đào tạo lại đội ngũ giảng viên là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục nghề nghiệp.

Năm là, đẩy mạnh giáo dục nghề cho nhóm yếu thế và thúc đẩy học tập suốt đời. Giáo dục nghề nghiệp không chỉ phục vụ học sinh trung học, mà còn cần phát triển mạnh mẽ các chương trình học tập suốt đời cho người lao động trưởng thành, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và với người khuyết tật. Điều này giúp tăng tính bền vững của lực lượng lao động trước biến động công nghệ, thị trường lao động quốc tế.

Theo số liệu điều tra, thống kê về Chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm 2023, chỉ số chất lượng đào tạo nghề của Việt Nam dựa trên kết quả đánh giá của doanh nghiệp nằm trong top 4 ASEAN (năm 2019 xếp thứ 8). Theo báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2023, chất lượng đào tạo nghề Việt Nam trên thang điểm 6 đã đạt 4,4 điểm (năm 2018 đạt 3,8 điểm).

Hiếu Nguyễn

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/tu-dai-hoi-xiii-den-dai-hoi-xiv-dau-an-giao-duc-nghe-nghiep-post763570.html