Giáo dục Việt Nam trước yêu cầu bứt phá: Những chuyển động lớn

19 giờ trướcBài gốc

Cô, trò Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội). Ảnh: Xuân Phú

Tổng kết nhiệm kỳ 2021-2025 của ngành Giáo dục cho thấy, trong bối cảnh đặc biệt, Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã đạt được nhiều kết quả đột phá. Những kết quả này không chỉ phản ánh nỗ lực thích ứng trước bối cảnh mới, mà còn cho thấy định hướng đổi mới mạnh mẽ theo hướng thực chất, toàn diện và bền vững, tạo nền tảng cho yêu cầu bứt phá trong giai đoạn tới.

Đột phá trong xây dựng thể chế

Kết quả quan trọng đầu tiên trong nhiệm kỳ 2021-2025 là đột phá trong xây dựng thể chế, tạo hành lang pháp lý để thực hiện đổi mới và phát triển GD-ĐT. Khung khổ pháp lý được rà soát tổng thể, từng bước hoàn thiện, với việc tham mưu sửa đổi, bổ sung và ban hành các luật, nghị định, thông tư trong lĩnh vực GD-ĐT.

Nổi bật là Bộ GD&ĐT đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển GD-ĐT. Nghị quyết số 71 đề ra những chủ trương, quyết sách mới, mạnh mẽ hơn để nhanh chóng khai thông các điểm nghẽn, tạo đột phá phát triển, hiện đại hóa, chấn hưng nền giáo dục nước nhà.

Bộ GD&ĐT cũng đã trình Quốc hội thông qua 4 luật và 4 nghị quyết trong năm 2025. Đặc biệt, Luật Nhà giáo là luật chuyên ngành đầu tiên quy định đầy đủ về vị trí pháp lý, quyền, nghĩa vụ và các chính sách dành cho đội ngũ nhà giáo. Theo đó, đã chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo thông qua hệ thống chức danh gắn với chuẩn nghề nghiệp nhà giáo, phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo; làm rõ quyền, nghĩa vụ của nhà giáo theo hướng tăng quyền chủ động, sáng tạo và tăng tính bảo vệ nhà giáo trong hoạt động nghề nghiệp.

Cùng đó, Nghị quyết của Quốc hội về các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để đột phá phát triển GD-ĐT đã đề xuất một số chính sách lớn về phát triển nguồn nhân lực ngành Giáo dục; phát triển chương trình giáo dục; chuyển đổi số và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực GD-ĐT; hỗ trợ người học và đào tạo nhân lực trình độ cao; ưu đãi đầu tư cho GD-ĐT.

Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng GD-ĐT giai đoạn 2026-2035 đã đề xuất nội dung về bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông; hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp; tăng cường cơ sở vật chất cho các cơ sở giáo dục đại học; phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và người học.

Sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp

Trong nhiệm kỳ, Bộ GD&ĐT đã thực hiện tốt công tác tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ về giáo dục nghề nghiệp từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; 2 đại học quốc gia về Bộ GD&ĐT quản lý; tiến hành sắp xếp lại cơ cấu tổ chức của cơ quan Bộ theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

Bộ cũng kịp thời tham mưu Chính phủ ban hành các văn bản quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp và quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ GD&ĐT.

Các văn bản hướng dẫn địa phương triển khai các nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền theo mô hình mới được Bộ GD&ĐT kịp thời ban hành theo thẩm quyền. Cùng với đó, tổ chức tọa đàm, tập huấn cho đội ngũ; thiết lập đường dây nóng và phân công các đơn vị chuyên môn thường trực giải đáp vướng mắc, hỗ trợ các địa phương trong quá trình thực hiện.

Ở địa phương, UBND các tỉnh, thành phố đã tích cực tiếp nhận, tổ chức triển khai các nhiệm vụ được phân quyền, nâng cao tính linh hoạt, hiệu quả trong quản lý giáo dục theo đặc thù từng địa phương; bảo đảm hoạt động GD-ĐT diễn ra thông suốt, đồng bộ.

Ảnh minh họa INT.

Kết quả ấn tượng về chất lượng giáo dục

Chất lượng GD-ĐT các cấp học mầm non, phổ thông tiếp tục được nâng cao. Công tác phổ cập giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học, giáo dục THCS và xóa mù chữ tiếp tục được các địa phương quan tâm. Đến tháng 6/2025, nhiều tỉnh, thành phố đã được công nhận đạt phổ cập giáo dục tiểu học, THCS và xóa mù chữ ở mức cao hơn.

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 được triển khai đồng bộ với đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục từ lớp 1 đến lớp 12 trên phạm vi cả nước, hoàn thành chu trình đổi mới chương trình, sách giáo khoa. Bộ GD&ĐT đã ban hành Quyết định về bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc.

Theo đó, bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã được lựa chọn là bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026-2027. Bộ GD&ĐT sẽ phối hợp chặt chẽ với địa phương, cơ sở giáo dục, đội ngũ giáo viên và toàn xã hội để triển khai hiệu quả bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc.

Bộ GD&ĐT cũng đã tham mưu Chính phủ trình Bộ Chính trị thông qua chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại 248 xã biên giới đất liền. Đến nay, đã khởi công xây dựng 100 trường, hoàn thành trước ngày 30/8/2026 và phấn đấu hoàn thành mục tiêu 248 trường trong 2 - 3 năm tới. Hiện, Bộ quyết liệt chỉ đạo các chủ đầu tư, nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công, bảo đảm chất lượng, kịp thời hoàn thành, đưa 100 trường vào sử dụng từ năm học 2026-2027.

Giáo dục mũi nhọn đạt được nhiều kết quả ấn tượng trong nhiệm kỳ qua. Giai đoạn 2021-2025, 194/194 học sinh Việt Nam dự thi Olympic khu vực và quốc tế đều đoạt giải.

Trong đó, có một số thành tích nổi bật như: Đội tuyển Olympic Hóa học quốc tế giai đoạn 2021-2025 có 20 lượt thí sinh đã xuất sắc giành 20/20 huy chương, trong đó có 17 Huy chương Vàng, 3 Huy chương Bạc, luôn duy trì top 10 nước có thành tích tốt nhất tham dự Olympic Hóa học quốc tế. Nhiều năm liền, Việt Nam thuộc nhóm 10 quốc gia có kết quả tốt nhất tại các kỳ thi Olympic Toán học, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học trên toàn thế giới.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 lần đầu tiên được tổ chức theo phương án thi 2+2, gồm 2 môn bắt buộc là Ngữ văn và Toán và 2 môn tự chọn trong số 9 môn học, hình thành 36 tổ hợp môn thi phù hợp với định hướng nghề nghiệp của học sinh. Thời gian tổ chức Kỳ thi được rút ngắn từ 4 buổi xuống còn 3 buổi.

Công tác chuyển đổi số được triển khai mạnh mẽ với 100% thí sinh đăng ký dự thi trực tuyến. Đề thi lần đầu tiên được số hóa và truyền tải qua hệ thống bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ, góp phần nâng cao hiệu quả, tiết kiệm thời gian, công sức, kinh phí và bảo đảm an toàn, bảo mật.

Giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp đã có chuyển biến mạnh mẽ cả về chất lượng, hiệu quả và mức độ tiếp cận của người dân. Các chương trình, phương thức đào tạo đổi mới theo hướng hiện đại, linh hoạt và hướng tới tiệm cận các chuẩn quốc tế. Nhiều chương trình, ngành đào tạo mới được xây dựng và tổ chức đào tạo đáp ứng nhu cầu nhân lực công nghệ cao, chip bán dẫn, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân…

Tiếp tục nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ trong nhà trường, đến năm học 2024-2025, 100% cơ sở giáo dục đã triển khai dạy tiếng Anh bắt buộc ở lớp 3, lớp 4 và lớp 5.

Năm 2025, Bộ GD&ĐT trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045”; Đề án tăng cường dạy học ngoại ngữ, tiếng nước láng giềng giai đoạn 2026-2035 định hướng đến 2045. Từ đó, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học và tiếp tục nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ khác trong thời gian tới.

Phát triển đội ngũ, chuyển đổi số mạnh mẽ

Nhiệm kỳ qua, công tác giáo dục chính trị, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên được triển khai đồng bộ, hiệu quả, góp phần hình thành thế hệ thanh niên có lý tưởng, kỷ luật và văn hóa. Giáo dục quốc phòng, an ninh ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong việc giáo dục ý thức trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục tiếp tục phát triển về số lượng, nâng cao về chất lượng. Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Bộ Nội vụ rà soát, báo cáo đề xuất Trung ương bổ sung biên chế giáo viên giai đoạn 2021-2025.

Địa phương đã tích cực tuyển dụng biên chế được giao, tiếp tục khắc phục tình trạng thiếu số lượng và bất cập về cơ cấu. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực của đội ngũ nhà giáo tiếp tục được quan tâm. Tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn trình độ đào tạo theo Luật Giáo dục 2019 cấp học mầm non, tiểu học, THCS được nâng cao nhanh chóng.

Toàn ngành chú trọng chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo. Công tác xây dựng hạ tầng dữ liệu và kết nối liên thông đạt kết quả tích cực tạo nền tảng cho quản trị giáo dục hiện đại. Bộ GD&ĐT đã xây dựng cơ sở dữ liệu học bạ số với hơn 10,3 triệu hồ sơ và văn bằng số với hơn 1,2 triệu dữ liệu; đồng thời đã thực hiện kết nối, tích hợp lên ứng dụng VNeID.

Cơ sở dữ liệu chuyên ngành từ mầm non đến đại học được chuẩn hóa, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; đã xác thực và định danh điện tử cho khoảng 24,3 triệu hồ sơ giáo viên và học sinh, giúp cắt giảm nhiều thủ tục hành chính và hỗ trợ hoạch định chính sách theo thời gian thực.

Trong lĩnh vực giáo dục AI, Bộ GD&ĐT đã ban hành Khung năng lực số và quy định nội dung thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông ngay từ lớp 1. Nhiều mô hình tiên tiến đã được triển khai thí điểm nhằm cá nhân hóa học tập, tăng hứng thú và phát huy tính chủ động của người học. Toàn bộ quá trình triển khai được quán triệt theo nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân, tuân thủ đạo đức AI và bảo đảm tính nhân văn, lấy sự phát triển toàn diện của con người làm trung tâm trong kỷ nguyên số.

Nhiệm kỳ 2021-2025 diễn ra trong bối cảnh có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường. Trong nước, đầu nhiệm kỳ, tình hình kinh tế - xã hội gặp khó khăn do tác động của đại dịch Covid-19.

Hai năm cuối nhiệm kỳ, đất nước có những thay đổi mang tính lịch sử, nhất là cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tinh gọn bộ máy ở Trung ương, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp và sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã. Cùng với đó, khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ với nhiều đột phá lớn đã tác động mạnh mẽ tới giáo dục.

Hiếu Nguyễn

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/giao-duc-viet-nam-truoc-yeu-cau-but-pha-nhung-chuyen-dong-lon-post763204.html