Từ 'thành phố lửa' đến hình mẫu tư duy thích ứng

3 giờ trướcBài gốc

Các trụ nước chữa cháy ở Hakodate có màu vàng. Ảnh: CNA

Ký ức hỏa hoạn và bước ngoặt đổi mới

Theo Liên Hợp Quốc, chỉ riêng năm 2025, cháy rừng thiêu rụi khoảng 390 triệu héc ta toàn cầu, tương đương diện tích Liên minh châu Âu. Tại Nhật Bản, các đợt khô hạn kéo dài khiến cháy rừng và hỏa hoạn đô thị gia tăng, điển hình là vụ cháy lớn tại Yamanashi đầu năm 2026 phải mất hơn một tháng mới kiểm soát được.

Thành phố Hakodate ở phía nam vùng Hokkaido, bắt đầu hành trình thích ứng nguy cơ này cách đây cả 100 năm, thời điểm biến đổi khí hậu còn chưa trở thành khái niệm phổ biến. Ít ai biết rằng, phía sau diện mạo yên bình hôm nay tại Hakodate là lịch sử dài đối mặt hỏa hoạn tàn khốc.

Theo Channel News Asia (CNA), từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, thành phố này liên tiếp hứng chịu các trận hỏa hoạn lớn. Đỉnh điểm là năm 1934, khi trận đại hỏa hoạn phá hủy 2/3 khu vực trung tâm và cướp đi hơn 2.000 sinh mạng. Với nhiều đô thị, đó có thể là bi kịch khép lại bằng tái thiết đơn thuần, nhưng với Hakodate, đó là khởi đầu của tư duy chiến lược mới.

Sau thảm họa, các nhà quy hoạch đô thị không chỉ khôi phục những gì đã mất. Họ đặt ra câu hỏi căn bản: làm thế nào để thành phố không phải lặp lại chính bi kịch của mình? Câu trả lời nằm ở nỗ lực thay đổi cách tái thiết thành phố toàn diện, đồng bộ. Các nhà quy hoạch của Hakodate đã nghiên cứu cách hiện đại hóa cơ sở hạ tầng chữa cháy và ngăn ngừa các thảm họa trong tương lai.

Một chi tiết nhỏ nhưng mang tính biểu tượng là màu sắc trụ nước chữa cháy. Trong khi phần lớn khu vực ở Nhật Bản sử dụng trụ màu đỏ, Hakodate chọn màu vàng để tăng khả năng nhận diện trong điều kiện tuyết rơi dày và ánh sáng yếu. CNA dẫn lời ông Dai Konishi, người đứng đầu Sở Cứu hỏa Hakodate: “Đây là một trong những thành phố đầu tiên ở Nhật Bản lắp đặt trụ cứu hỏa trên mặt đất. Các trụ còn được thiết kế với 3 vòi nước nhằm tăng lưu lượng cấp nước trong tình huống khẩn cấp”.

Chính những chi tiết nhỏ ấy lại tạo nên khác biệt lớn bởi chúng xuất phát từ trải nghiệm thực tế và tư duy phòng ngừa.

Chiến lược thiết kế đô thị thích ứng

Thành phố Hakodate đóng vai trò cửa ngõ quốc tế quan trọng của Nhật Bản. Năm 1854, nơi đây trở thành một trong những cảng đầu tiên của Nhật Bản mở cửa trở lại với thương mại quốc tế sau hơn hai thế kỷ.

Chính vì vậy, Hakodate hình thành phong cách kiến trúc đặc trưng, kết hợp giữa tầng trên mang dáng dấp phương Tây và tầng trệt đậm chất truyền thống Nhật Bản. Song phần lớn những công trình này không thể chống chọi trước các trận hỏa hoạn lớn. Gió mạnh, mật độ nhà gỗ dày đặc và nguồn nước hạn chế do thiếu sông ngòi khiến thành phố đặc biệt dễ bị tổn thương trước lửa.

Do đó, sau những trận cháy lớn, Hakodate không chỉ thay đổi hạ tầng kỹ thuật mà còn tái định hình không gian đô thị. Những con phố từng chật hẹp, dễ lan lửa được mở rộng đáng kể.

Các tuyến đường như Hachimanzaka hay Nijukenzaka trở thành “rào chắn” tự nhiên, ngăn chặn sự lan rộng của hỏa hoạn giữa các khu vực. Từ đó, hệ thống “vành đai xanh” được hình thành, gồm các tuyến đường rộng và không gian mở, có thể lên tới 55m. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược khi chủ động tạo ra những khoảng đứt gãy để lửa không thể lan xa.

Song song với quy hoạch, vật liệu xây dựng cũng được cải tiến. Những công trình mới ưu tiên khả năng chống cháy, với các kỹ thuật như phủ thạch cao lên gạch để giảm nguy cơ bắt lửa. Những tòa nhà “sống sót” qua thảm họa trở thành minh chứng cho hiệu quả của cách tiếp cận này.

Thị trưởng Hakodate Jun Oizumi cảnh báo, dù Nhật Bản sở hữu một trong những hệ thống phòng cháy hiệu quả hàng đầu thế giới, song biến đổi khí hậu đang khiến nguy cơ cháy không còn giới hạn ở rừng núi mà lan rộng đến cả các đô thị lớn, buộc thành phố phải luôn chuẩn bị cho tình huống xấu nhất. Ngày nay, lực lượng cứu hỏa Hakodate phát triển các ý tưởng mới như sử dụng máy bay không người lái để phát hiện sớm các điểm nóng.

Từ một thành phố từng nhiều lần đối mặt hỏa hoạn, Hakodate đã biến những mất mát trong quá khứ thành động lực thay đổi. Cuộc chiến kéo dài với lửa không chỉ định hình lại cấu trúc đô thị, mà còn tái định hình tư duy phát triển, từ đó trở thành hình mẫu đáng tham khảo cho các đô thị đang đối mặt với nguy cơ cháy ngày càng gia tăng trong một thế giới ấm lên.

THƯ LÊ

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/tu-thanh-pho-lua-den-hinh-mau-tu-duy-thich-ung-3328600.html