Từ việc Mỹ kiểm soát dầu Venezuela, nhìn lại luật quốc tế

10 giờ trướcBài gốc

Những ngày qua, phía Mỹ đã tuyên bố cần kiểm soát vô thời hạn đối với việc bán dầu và doanh thu từ dầu mỏ của Venezuela, tái thiết ngành dầu khí và đảm bảo Caracas hành động vì lợi ích của Mỹ, theo hãng tin Reuters.

Mỹ, dầu Venezuela và tác động thị trường

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ngày 7-1 cho rằng Washington cần kiểm soát hoạt động bán dầu của Venezuela để tạo sức ép thúc đẩy những thay đổi “bắt buộc phải diễn ra”. Mỹ cũng sẽ sử dụng nguồn thu để ổn định kinh tế Venezuela và bồi hoàn thiệt hại cho các tập đoàn Mỹ như Exxon Mobil, ConocoPhillips sau các đợt quốc hữu hóa trước đây.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nhấn mạnh rằng Venezuela chỉ được phép bán dầu khi phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ, qua đó Mỹ có thể gây sức ép mạnh mẽ mà không phải trả giá về sinh mạng hay an ninh công dân Mỹ.

Trước đó, ngày 6-1, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Venezuela sẽ “bàn giao” cho Mỹ từ 30 đến 50 triệu thùng dầu đang chịu trừng phạt; số dầu này sẽ được bán theo giá thị trường và nguồn thu do ông trực tiếp kiểm soát để “phục vụ lợi ích của người dân Venezuela và Mỹ”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: WHITE HOUSE

Theo Reuters, các tuyên bố trên cho thấy dầu thô là trụ cột trong chiến lược của ông Trump với Venezuela sau khi Washington bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro hôm 3-1. Tuy nhiên, hiện chưa rõ Caracas sẽ nhận được gì để đổi lại số dầu từ 30 đến 50 triệu thùng đang chịu trừng phạt có trị giá ước tính 1,8-3 tỉ USD, cũng như cơ sở pháp lý cho các yêu sách này nếu Venezuela không chấp thuận.

Theo tờ The New York Times, dù sở hữu trữ lượng dầu chưa khai thác lớn nhất thế giới, Venezuela hiện có rất ít ảnh hưởng do bất ổn chính trị kéo dài, khó khăn kinh tế và các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ.

Tuy vậy, các nhà phân tích cho rằng chỉ cần ngành dầu khí Venezuela phục hồi ở mức khiêm tốn cũng có thể gây xáo trộn thị trường dầu mỏ tại Mỹ và nhiều khu vực khác, thậm chí kéo giảm giá xăng, do nước này có khả năng sản xuất khối lượng lớn dầu siêu nặng.

Sản lượng dầu của Venezuela, ước tính khoảng 820.000 thùng/ngày vào tháng 11-2025, có thể tiếp tục giảm trong ngắn hạn trước nguy cơ Mỹ áp đặt phong tỏa hải quân. Dù vậy, giá dầu Brent - chuẩn tham chiếu quốc tế - vẫn duy trì quanh mức khoảng hơn 60 USD/thùng.

Trên thực tế, nhiều chuyên gia nhận định thị trường dầu mỏ có nguy cơ dư cung trong giai đoạn đầu năm, bất kể diễn biến tại Venezuela. Nếu nguồn cung tăng thêm, giá dầu có thể giảm xuống khoảng 50 USD/thùng. Ở mức giá này, lợi nhuận của ngành dầu khí khá mỏng, khiến nhiều công ty không mặn mà với việc khoan khai thác mới.

Nếu chính quyền ông Trump giảm sức ép đối với Venezuela, xuất khẩu dầu của nước này có thể phục hồi, qua đó thu hút thêm dòng vốn đầu tư.

Theo các chuyên gia của công ty nghiên cứu và tư vấn thị trường năng lượngWood Mackenzie (Anh), trong kịch bản thuận lợi, sản lượng dầu Venezuela có thể tăng thêm khoảng 300.000 thùng/ngày chỉ trong vài tháng. Ngay cả mức tăng thấp hơn, khoảng 250.000 thùng/ngày, cũng đã đủ để tạo ra tác động đáng kể đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Venezuela là một trong những quốc gia sáng lập Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), tham gia ngay từ khi tổ chức này ra đời ngày 14-9-1960. OPEC là nhóm các nước xuất khẩu dầu lớn, phối hợp nhằm quản lý nguồn cung và tác động đến giá dầu toàn cầu.

Luật quốc tế quy định sao?

Theo hãng tin Al Jazeera, hiện không có cơ sở pháp lý nào cho phép một nước tuyên bố kiểm soát tài nguyên một nước khác. Luật pháp quốc tế quy định rõ rằng các quốc gia có chủ quyền sở hữu tài nguyên thiên nhiên trong lãnh thổ của mình, theo nguyên tắc Chủ quyền vĩnh viễn đối với tài nguyên thiên nhiên (PSNR).

Điều này đồng nghĩa các quốc gia có chủ quyền có quyền vốn có trong việc kiểm soát, khai thác và định đoạt tài nguyên nhằm phục vụ sự phát triển của chính mình.

Khái niệm PSNR hình thành sau năm 1945, trong bối cảnh làn sóng phi thực dân hóa tại các thuộc địa cũ của châu Âu, và được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức hóa bằng một nghị quyết thông qua vào tháng 12-1962.

Nhà máy lọc dầu Puerto La Cruz tại TP Puerto La Cruz, Venezuela. Ảnh: Manaure Quintero/Bloomberg

Do đó, theo ông Salvador Santino Regilme, chuyên gia khoa học chính trị tại ĐH Leiden (Hà Lan), việc một nước tuyên bố kiểm soát tài nguyên của một nước khác sẽ là hành vi trái với luật pháp quốc tế.

Vậy Mỹ dựa vào đâu để cho rằng họ có quyền yêu sách đối với dầu mỏ Venezuela? Trả lời câu hỏi này, ông Regilme nói rằng lập luận của Mỹ chủ yếu xuất phát từ lập luận chính trị kết hợp yếu tố lịch sử và pháp lý.

Thứ nhất, Mỹ viện dẫn vai trò lịch sử của các công ty dầu khí Mỹ trong việc phát triển ngành dầu mỏ Venezuela. Từ đầu thế kỷ 20, đặc biệt sau khi các mỏ dầu lớn được phát hiện, nhiều tập đoàn Mỹ như Standard Oil đã đầu tư, khai thác và góp phần đưa Venezuela trở thành một trong những nhà cung cấp dầu quan trọng cho thị trường Mỹ và thế giới. Lập luận này nhấn mạnh “công sức” và lợi ích lịch sử của Mỹ tại Venezuela.

Thứ hai, Mỹ dựa vào khiếu nại pháp lý liên quan việc Venezuela từng quốc hữu hóa và trưng thu tài sản dầu khí của các công ty nước ngoài, đặc biệt dưới thời Tổng thống Hugo Chavez. Các tập đoàn như Exxon Mobil hay ConocoPhillips cho rằng họ bị tước đoạt tài sản trái pháp luật và do đó có quyền đòi bồi thường.

Tuy nhiên, ông Regilme nhấn mạnh rằng yêu sách có thể được thừa nhận về mặt pháp lý (nếu có) chỉ giới hạn ở việc đòi bồi thường cho những khoản đầu tư cụ thể, thông qua các cơ chế pháp lý quốc tế. Điều này không đồng nghĩa với việc Mỹ có quyền kiểm soát hay sở hữu dầu mỏ Venezuela nói chung.

Mỹ nói về vai trò của Trung Quốc ở Venezuela

Ngày 8-1, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Washington có thể tìm kiếm thế cân bằng với Trung Quốc tại Venezuela để tạo điều kiện cho thương mại, nhưng sẽ không chấp nhận việc Bắc Kinh kiểm soát phần lớn quốc gia Mỹ Latinh này.

Chia sẻ trong chương trình "Mornings with Maria" của đài Fox Business Network, ông Wright nhấn mạnh Venezuela có thể giao thương với Trung Quốc, song không được trở thành quốc gia phụ thuộc vào Bắc Kinh.

Ông Wright cũng cho biết đã trao đổi với lãnh đạo một số tập đoàn dầu khí hàng đầu của Mỹ từ cuối tuần qua.

Phía Trung Quốc chưa phản hồi trực tiếp phát biểu này. Tuy nhiên, cùng ngày, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Hà Á Đông khẳng định Bắc Kinh sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại với Venezuela, bất kể tình hình chính trị tại nước này, theo tờ China Daily.

Ngoại trưởng Venezuela Yvan Gil cũng tuyên bố Caracas tái khẳng định cam kết tăng cường hợp tác kinh tế - thương mại với Trung Quốc.

DƯƠNG KHANG

Nguồn PLO : https://plo.vn/video/tu-viec-my-kiem-soat-dau-venezuela-nhin-lai-luat-quoc-te-post890653.html